Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η πολιτική, συνταγματική και κοινωνικοοικονομική διάβρωση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης

Ναζί, Γερμανία

AP PHOTO

Η πολιτική, συνταγματική και κοινωνικοοικονομική διάβρωση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης

  • A-
  • A+
Αλέξανδρος Κεσσόπουλος, Η Αυτοκτονία του Δήμου: Πολιτική Κρίση και Συνταγματικός Λόγος στη Βαϊμάρη, Ευρασία, Αθήνα, 2018.

Η «Αυτοκτονία του Δήμου» του Αλέξανδρου Κεσσόπουλου αποτελεί ένα σημαντικό έργο (ελαφρώς επεξεργασμένη εκδοχή της διδακτορικής διατριβής του υπό την επίβλεψη του Καθηγητή Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ Νίκου Αλιβιζάτου), το οποίο κατορθώνει να συνδέσει αρμονικά την επιστημονική ακρίβεια με το ζωηρό εκφραστικό ύφος. Με άλλα λόγια, αναφέρεται στους «ειδικούς» εκείνης της εποχής (πολιτικές και νομικές ελίτ) με εκλαϊκευμένο τρόπο, συνιστώντας έτσι «κτήμα ες αεί» για τις εύθραυστες φιλελεύθερες (μετα-)δημοκρατίες. 

Πρόκειται για ένα πολιτικό, συνταγματικό και κοινωνικό χρονικό της ενθουσιώδους ακμής, της σταδιακής παρακμής και της οριστικής κατάλυσης της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Χαρακτηρίζεται, λοιπόν, από  διεπιστημονικότητα (πολιτική επιστήμη, συνταγματική θεωρία και ιστορία, κοινωνιολογία) ως προς τη διερεύνηση των αιτίων και των αφορμών για τη θεσμική απαξίωση, τη συστηματική παραβίαση, και, εντέλει, την τελεσίδικη υποκατάσταση του πιο προωθημένου συνταγματικού κειμένου της εποχής από το «δίκαιο της ανάγκης».

Το βιβλίο του Κεσσόπουλου κατορθώνει να δίνει επιχειρηματολογημένες απαντήσεις στα «πώς» και τα «γιατί» της περιόδου 1919-1933 από πολιτειακή, νομική και κοινωνικοοικονομική σκοπιά, αφήνοντας παράλληλα χώρο στον αναγνώστη να θέτει τα δικά του ερωτήματα και να σκιαγραφεί τις δικές του εξηγήσεις.

Ο συγγραφέας καταθέτει μια νηφάλια και αντικειμενική αναπαράσταση της μεσοπολεμικής περιόδου, τολμώντας να πάρει –κριτικά αναστοχαστική- θέση (με ξεκάθαρη ιδεολογική προδιάθεση υπέρ του πολιτικού φιλελευθερισμού) στις κινήσεις των «συστημικών» και «αντισυστημικών» κομματικών δρώντων της εποχής.  

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαρκής αλληλοτροφοδότηση ανάμεσα στην εφαρμοσμένη πολιτική πρακτική και στη συνταγματική θεωρία μέσα από τη ζωντανή παράθεση της διαμάχης Hans Kelsen-Karl Schmitt σχετικά με τον ύπατο «φύλακα του Συντάγματος».

Ναζί, Γερμανία

AP PHOTO

Ο νομικός θετικισμός του Kelsen έδινε αποκλειστική προτεραιότητα στο θεσπισμένο δίκαιο, δηλαδή στο Σύνταγμα ως ιεραρχικά ανώτερη πηγή δικαίου, έναντι της de facto εργαλειοποίησής του από τη νομοθετική και την εκτελεστική εξουσία. Από την άλλη, ο αποφασιοκράτης Schmitt σταδιακά κέρδιζε έδαφος στη μάχη των εφαρμοσμένων ιδεών, καθώς η δομική (οικονομική, πολιτική, θεσμική) κρίση οδηγούσε σε υποκατάσταση του «κανόνα» από την «ανάγκη». 

Ο αποφασιοκρατικός αντιθετικισμός οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στη συνταγματική εκτροπή, καθώς η κατάσταση εξαίρεσης δεν συνιστά θεσμικά διαμεσολαβημένη συνθήκη, αλλά δήλωση και πράξη βούλησης του εκάστοτε κυριάρχου, στην προκειμένη περίπτωση του –δημοψηφισματικά εκλεγμένου- Προέδρου του Ράιχ.

Από την άλλη, όμως, και η «καθαρή θεωρία του δικαίου» αποδεικνύεται εξαιρετικά αδύναμη να προασπίσει τους θεσμούς της φιλελεύθερης δημοκρατίας, καθώς οι δικαιικές εγγυήσεις υποχωρούν -αργά πλην σταθερά- σε καιρούς «κρίσης», με αποτέλεσμα ο νομικός θετικισμός να καθίσταται μια –ηθικοπολιτικά αδιάφορη- απολογία του εκάστοτε θετικοποιημένου status quo.

Η μετεξέλιξη της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας σε προεδρικό καθεστώς έκτακτης ανάγκης συνοδεύθηκε από το –ακαδημαϊκό και πολιτικό- discourse της «θεωρίας των δύο άκρων», το οποίο απολάμβανε (με διαφορετικές αποχρώσεις ασφαλώς) τη συναίνεση των κύριων «συστημικών» πυλώνων (σοσιαλδημοκρατών, φιλελεύθερων, χριστιανοδημοκρατών). Ενόψει, πάντως, της ραγδαίας ανόδου τόσο του Εθνικοσοσιαλιστικού όσο και του Κομμουνιστικού Κόμματος, η θεωρία των δύο άκρων κατέληγε να δίνει βαρύτητα στην αναχαίτιση του κομμουνιστικού κινδύνου, με αποτέλεσμα ο εθνικοσοσιαλιστής Χίτλερ να κερδίζει πόντους «υπευθυνότητας» στο πολιτικό-εκλογικό παίγνιο.

Η προϊούσα παρακμή (μέχρι την οδυνηρή πτώση) της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης κατέστησε σαφή δύο διαχρονικά και επίκαιρα ζητήματα της καθημερινής λειτουργίας των πολιτειακών θεσμών. Πρώτον, ότι το –καθησυχαστικό για τις μάζες- δόγμα της ανάθεσης-εν λευκώ εξουσιοδότησης καταλήγει σε ανορθολογικές κραυγές για «προδοσία» (π.χ. αγανακτισμένα μέλη των πάλαι ποτέ πανίσχυρων εργατικών συνδικάτων του παρακμάζοντος Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος) και σε ολοκληρωτική άφεση της ατομικής ύπαρξης και του συλλογικού βίου στα χέρια ενός αδίστακτου δημαγωγού-Führer.

Ναζί, Γερμανία

AP PHOTO

Ο Αδόλφος Χίτλερ, εξάλλου, κατέλυσε την κοινοβουλευτική δημοκρατία χρησιμοποιώντας εργαλειακά τη συνταγματική νομιμότητα, ισορροπώντας ευφυώς (άρα και άκρως επικίνδυνα) ανάμεσα στην προσωπολατρική, βολονταριστική «αντισυστημικότητα» και στη «συστημική» προσέγγιση των γερμανικών οικονομικών, πολιτικών και πολιτιστικών ελίτ.

Τέλος, το σπουδαιότερο δίδαγμα από τη βραχύβια ιστορική διαδρομή της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης έγκειται στο ότι η μακροπρόθεσμη επιβίωση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας (ακόμα και στην καλύτερη δυνατή, από συνταγματική και πολιτική σκοπιά, αστικοδημοκρατική εκδοχή της) απαιτεί την εμβάθυνσή της σε κοινωνική δημοκρατία, ήτοι την επέκταση της δημοκρατικής διαβούλευσης από το πολιτικό εποικοδόμημα στην κοινωνικοοικονομική σφαίρα παραγωγής.

Όπως επεσήμαινε, άλλωστε, ο κορυφαίος Δάσκαλος του Συνταγματικού Δικαίου, Αριστόβουλος Μάνεσης, «η δημοκρατία γίνεται ουσιαστική μόνο όταν η ισότητα και η ελευθερία διευρύνονται και επεκτείνονται, πέρα από το καθαρά νομικο-πολιτικό, και στο οικονομικό και γενικά στο κοινωνικό πεδίο, ώστε να χαρακτηρίζουν την όλη κοινωνική συμβίωση».

*ΥΔ Φιλοσοφίας του Δικαίου Νομικής Σχολής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Αλεξάντερπλατς
Είναι πολλές οι φορές που σκέφτομαι τον Φραντς Μπίμπερκοπφ, ήρωα στο βιβλίο «Μπερλίν Αλεξάντερπλατς» του Γερμανού συγγραφέα και ψυχιάτρου Αλφρεντ Ντέμπλιν. Ιδιαίτερα τελευταία, που προσπαθούμε να...
Αλεξάντερπλατς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μετα-πανικός
Η μετα-αλήθεια δεν κινδυνεύει να παλιώσει ούτε να απέλθει. Η κοινή γνώμη, συνονθύλευμα πια ατόμων καταδικασμένων ισόβια να απομακρύνουν τον τρόμο της ύπαρξής τους διά της προσκύνησης του ειδώλου τους, στολίζει...
Μετα-πανικός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δον Πανάγος
«Σ’ ένα χωριό, που τ’ όνομά του δεν έχω όρεξη να θυμηθώ, ζούσε ένας ήρωας από κείνους που έχουν κοντάρι στην κονταροθήκη, ένα παμπάλαιο σκουτάρι, ένα κοκαλιάρικο παλιάλογο κι ένα γρήγορο κυνηγόσκυλο». Δεν...
Δον Πανάγος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι σημαίνει η «Πτώση του Τείχους» σήμερα (30 χρόνια μετά);
O ανθρώπινος κοινωνικός κόσμος σήμερα δεν έχει κέντρο, δεν συγκροτείται στη βάση μιας «πρώτης αρχής» λειτουργίας. Γι’ αυτόν τον λόγο «ηγέτες» όπως ο Tραμπ ή ο Eρντογάν ή ο Oρμπαν κ.ά. παίζουν πρωταγωνιστικό...
Τι σημαίνει η «Πτώση του Τείχους» σήμερα (30 χρόνια μετά);
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο τοίχος της καλοσύνης
Ο δρόμος είχε τη δική ιστορία. Το τραγούδι έδωσε ψυχή στα πράγματα που δεν δίναμε σημασία, κι ας ήτανε ο μικροτόπος του κόσμου της γειτονιάς. Κάθε ήχος κι ένας άνθρωπος.
Ο τοίχος της καλοσύνης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το ατελείωτο δράμα της Συρίας
Ο πόλεμος στη Συρία μπαίνει σε μία διαρκή, σκοτεινή κατάσταση, γεγονός το οποίο όχι, μόνο, θα προκαλέσει το νέο και συνεχιζόμενο εκτοπισμό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, αλλά και θα εξαλείψει οποιαδήποτε...
Το ατελείωτο δράμα της Συρίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας