Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Λαϊκισμός και Ακροδεξιά: Η νεοφιλελεύθερη ηγεμονία με άλλα μέσα
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Λαϊκισμός και Ακροδεξιά: Η νεοφιλελεύθερη ηγεμονία με άλλα μέσα

  • A-
  • A+
Οι κυβερνήσεις και τα κινήματα τούτα, όσο και εάν στρέφονται κατά του τεχνο-καπιταλισμού και των νεοφιλελεύθερης έγκλισης δικαιωματικών του πολιτικών, όσο και εάν τα βάζουν με τις «ελίτ», αφήνουν στο απυρόβλητο τις πραγματικές ελίτ, που μάλιστα είναι ευρωπαϊκές όσο και ντόπιες.

Λαϊκισμός και Ακροδεξιά: Η νεοφιλελεύθερη ηγεμονία με άλλα μέσα

Οι κυβερνήσεις και τα κινήματα τούτα, όσο και εάν στρέφονται κατά του τεχνο-καπιταλισμού και των νεοφιλελεύθερης έγκλισης δικαιωματικών του πολιτικών, όσο και εάν τα βάζουν με τις «ελίτ», αφήνουν στο απυρόβλητο τις πραγματικές ελίτ, που μάλιστα είναι ευρωπαϊκές όσο και ντόπιες

Του Γιώργη - Βύρωνα Δάβου*

Ενας από τους λόγους που τόσο τα κόμματα και οι πολιτικές δυνάμεις στην Ευρώπη όσο και ο Τύπος που τα εκπροσωπεί έχουν αποτύχει να αναχαιτίσουν τη διαπερατότητα του μηνύματος και της συνεπακόλουθης ανόδου των λαϊκιστικών και ακροδεξιών κινημάτων στην Ευρώπη, είναι η μονολιθική και απλουστευτική θέση τους απέναντί τους, η οποία δεν καταφέρνει να αποτρέψει τους απογοητευμένους της οικονομίστικης ιδέας του κράτους, που έχει καλλιεργηθεί μέσα από τις ευρωπαϊκές δομές και τις πολιτικές τους, να στραφούν προς το δέλεαρ του ισχυρού εθνικού κράτους και της κυριαρχίας εντός των συνόρων, που υψώνουν τα λαοπλάνα κινήματα τούτα και οι δημαγωγοί ηγέτες τους.

Η απλή επίκληση στη ζοφερή ευρωπαϊκή εμπειρία που οδήγησε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στο Ολοκαύτωμα δεν μπορεί να αποτελέσει το μόνο αποτρεπτικό και πειστικό μέσο για τον μέσο ψηφοφόρο, που ασυνείδητα θέλγεται από τη ρητορεία για την ασφάλεια, τον χριστιανικό πολιτισμό και την αντίθεση στην ηγεμονία των οικονομικών διευθυντηρίων των Βρυξελλών.

Εκείνο που οι συστημικές δυνάμεις και ο Τύπος στην Ευρώπη δεν τονίζουν στον απογοητευμένο ψηφοφόρο της μεσαίας τάξης –που κυρίως επλήγη από την κρίση και μαγεύεται από τις Σειρήνες της Ακροδεξιάς και του λαϊκισμού, κατά κοινή παραδοχή– είναι πως τα κινήματα τούτα, ουσιαστικά, κάτω από την επίστρωση του εθνικισμού, της κυριαρχίας και της τάξης και ασφάλειας δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά να διαιωνίζουν και ίσως να εμβαθύνουν ακόμη περισσότερο το υπάρχον νεοφιλελεύθερο σύστημα της οικονομικής κυριαρχίας επί του κράτους.

Με τη μόνη διαφορά ότι στο αμιγώς νεοφιλελεύθερο κράτος ορισμένα βασικά δικαιώματα γίνονται σεβαστά, ενώ στα συστήματα τύπου Ορμπαν, Κατσίνσκι, Μπολσονάρο και των εκκολαπτόμενων μιμητών τους, σαν τον Σαλβίνι και τη Λεπέν, τα δικαιώματα καταργούνται στο όνομα μίας έκτακτης ανάγκης του κράτους και του εθνικού κινδύνου, που ενσαρκώνονται στο πρόσωπο του «άλλου», των μεταναστών και των τεχνοκρατών των Βρυξελλών.

Οχι μόνον στην προκειμένη περίπτωση, αλλά και όλα τούτα τα χρόνια, κανείς από τις Βρυξέλλες και τον ευρωπαϊκό Τύπο, όποτε ονείδιζαν τις περιστολές στις ελευθερίες και τις παρεμβάσεις στην κοινωνία που μεθόδευαν οι Ορμπαν και Κατσίνσκι, δεν υπογράμμιζαν πως, με εξαίρεση τα πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα, οι Ευρωπαίοι λαϊκιστές δεν πείραξαν στο παραμικρό τις νεοφιλελεύθερες συνθήκες στην εργασία και το μοντέλο παραγωγής, που η κυρίαρχη οικονομική τάξη της Ε.Ε. έχει επιβάλει στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, που αποτελούν τον προνομιακό χώρο της φθηνής παραγωγής των προϊόντων τους.

Σε καμία περίπτωση, παρά τις κορόνες για εθνική κυριαρχία έναντι των Βρυξελλών, ούτε ο Ορμπαν ούτε ο Κατσίνσκι έκαναν κάτι για να εθνικοποιήσουν, να περιορίσουν τις ξένες επιχειρήσεις, ούτε εφάρμοσαν φιλεργατική ή κοινωνική πολιτική. Κάτι που και στη Βραζιλία του προσφιλούς τους Μπολσονάρο γίνεται επίσης ορατό: ένα καθεστώς που διεκδικεί την εθνική κυριαρχία, παραδίνει τις πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας στο μεγάλο κεφάλαιο, αδιαφορώντας για τον απλό λαό και το περιβάλλον.

Οσο για την Ιταλία του Σαλβίνι, είχαμε επισημάνει και στο παρελθόν πόσο (και παρά τις κορόνες για την παρέμβαση των Βρυξελλών, όσο κι εάν αιχμή του δόρατος της διαφοράς έκαναν το ύψος του χρέους) η Λέγκα και το Κίνημα των 5 Αστέρων προτίθενται να συνεχίσουν και μάλιστα να διευρύνουν όλον τον οικονομικό σχεδιασμό και τα μέτρα κατά της εργασίας και της πρόνοιας, που είχαν προσυμφωνηθεί από τις προηγούμενες κυβερνήσεις με τις Βρυξέλλες.

Οι κυβερνήσεις και τα κινήματα τούτα, όσο και εάν στρέφονται κατά του τεχνο-καπιταλισμού και των νεοφιλελεύθερης έγκλισης δικαιωματικών του πολιτικών, όσο και εάν τα βάζουν με τις «ελίτ», αφήνουν στο απυρόβλητο τις πραγματικές ελίτ, που μάλιστα είναι ευρωπαϊκές όσο και ντόπιες. Χάρη στο απλοποιητικό σχήμα που προτείνουν (εθνική κυριαρχία, σύνορα κράτους, λαϊκές παραδόσεις), τους ημεδαπούς και οθνείους «αποδιοπομπαίους τράγους» (όχι μετανάστες, όχι Ρομά, όχι ομοφυλόφιλοι κ.λπ.), που εκμεταλλεύονται το συναίσθημα κι όχι την κρίση, δημιουργούν μία ενική ταυτότητα που είναι ανίκανη να διακρίνει την πολυπλοκότητα των συμφερόντων που ουσιαστικά εξυφαίνονται πίσω από αυτό.

Ταυτόχρονα με την εξαφάνιση της διακοινωνικής και διαφυλετικής αλληλεγγύης, καταρρακώνεται η δυνατότητα μιας ταξικής σύνθεσης και συνείδησης στις τάξεις των εργαζομένων, που διαρκώς βλέπουν εχθρούς και είναι έτοιμοι να εκχωρήσουν τα δικαιώματά τους με αντάλλαγμα τη χίμαιρα της ασφάλειας.

Επιπλέον, ένα κράτος με μεγάλο έλεγχο στην κοινωνία, μπορεί να μοιράζει δουλειές κατά το δοκούν και χωρίς έλεγχο. Και τούτος ήταν ο λόγος που, ενώ μέχρι σήμερα τούτο δεν απασχολούσε ιδιαίτερα τις Βρυξέλλες, όταν στο παιχνίδι άρχισε να μπαίνει ενεργά και ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ένιωσαν να μην είναι ικανές να ελέγχουν απόλυτα τα οικονομικά συμβόλαια, τότε κινητοποιήθηκαν.

Γιατί, αντίθετα, η δημιουργία μιας ταυτότητας, ενός λαού –όπως ξαναφτιάχνουν οι λαϊκιστές– είναι πάντοτε μια ευνοϊκή παράμετρος για τα οικονομικά συμφέροντα, επειδή ακριβώς η ενική ταυτότητα αντιστέκεται στη ρευστότητα και το πολυδιάστατο μίας ελεύθερης κοινωνίας, που κρίνει και ελέγχει.

Σε περιόδους κρίσης –τούτο μάλιστα έχει και ιστορικό προηγούμενο στην Ιταλία του φασισμού και τη ναζιστική Γερμανία–, μία κεφαλαιοκρατική –και στις μέρες μας νεοφιλελεύθερη– ηγεμονία επιδιώκει να μετατραπεί σε μια διοικούμενη, διευθυνόμενη ηγεμονία (administrated), που θα αποκλείει τους κοινωνικούς ανταγωνισμούς που αμφισβητούν την κυριαρχία και το κέρδος. Μέσα από τη διευθυνόμενη τούτη ηγεμονία, οι οικονομικές ελίτ μπορούν κάλλιστα να προάγουν την τεχνική τους επανάσταση και τις εργασιακές καινοτομίες που επιδιώκουν, χωρίς κοινωνικές αντιδράσεις.

Τα νέα λαϊκιστικά και ακροδεξιά κινήματα –όλοι συμφωνούν– έχουν πλέον στόχο όχι μόνον τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, αλλά θριαμβεύουν επί της μεσαίας τάξης. Δηλαδή εκείνου του κοινωνικού ιστού που καταπονήθηκε ιδιαίτερα από την κρίση και που έχει περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο κοινωνικό στρώμα –για να θυμηθούμε την αριστουργηματική ερμηνεία του Βάλτερ Μπένγιαμιν– την τάση να μετατρέπεται σε μάζα, συμπιεσμένη ανάμεσα στην εργατική και την άρχουσα τάξη και η οποία έχει ως καθοριστική στιγμή της σύνδεσης της ποικιλομορφίας της ως συμπαγές κοινωνικό στρώμα ακριβώς την «αντίδραση».

Στον «πανικό» τούτο, που ομοιογενώς μπορεί να γεννηθεί και να μπολιάσει το σύνολο της μεσαίας τάξης, που είναι η μόνη που φοβάται ότι κάτι θα χάσει, αποσκοπούν και οι λαϊκιστές ή οι νεοφασίστες.

Μένοντας μόνον στην επιφανειακότητα της δημιουργίας μίας νέας εθνικιστικής ταυτότητας, οι πολιτικές δυνάμεις και ο Τύπος παραβλέπουν και αποτυγχάνουν να δείξουν στον ψηφοφόρο πως, προτείνοντας τη σκέπη της «ασφάλειας» ή του «έθνους», απέναντι στις ελίτ των Βρυξελλών κι όχι των ελίτ που ουσιαστικά κινούν και την Ε.Ε. και τα καθεστώτα τούτα, υποκρύπτουν ότι τα ίδια αποτελούν τη «συνέχεια της νεοφιλελεύθερης πολιτικής με άλλα μέσα».

*Δημοσιογράφος, δρ Γλωσσολογίας/Φιλοσοφίας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Προοδευτικό μέτωπο ενάντια στο νεοφιλελευθερισμό και την ακροδεξιά
Οι ευρωεκλογές της Κυριακής θεωρούνται οι πιο σημαντικές για το μέλλον της Ε.Ε. και την πολιτική ατζέντα που θα εφαρμοστεί τα επόμενα χρόνια. Οι προοδευτικές δυνάμεις πρέπει να αντιμετωπίσουν την ενδυνάμωση...
Προοδευτικό μέτωπο ενάντια στο νεοφιλελευθερισμό και την ακροδεξιά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η λαϊκιστική Ακροδεξιά δεν χωράει στην Ελλάδα
Το ακροδεξιό λαϊκιστικό κίνημα μπορεί να έχει απλώσει τα δίχτυα του ακόμη και σε χώρες όπως η Σουηδία ή η Δανία, αλλά ευτυχώς δεν έχει αγκαλιάσει άλλες χώρες όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία και εν μέρει η Ισπανία.
Η λαϊκιστική Ακροδεξιά δεν χωράει στην Ελλάδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δημοκρατία και λαϊκισμός
Στην επιστημονική έρευνα και στην ευρύτερη πολιτική δημόσια σφαίρα το ζήτημα του λαϊκισμού κατέχει κεντρική θέση. Το πολιτικό φαινόμενο του λαϊκισμού είναι φαινόμενο της εποχής μας και ως νέα πολιτική...
Δημοκρατία και λαϊκισμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διάλεξε το μέλλον σου σε μια δημοκρατική, προοδευτική Ευρώπη
Κεντρικό ατόπημα της ευρωπαϊκής στρατηγικής ήταν η μη εμβάθυνση της πολιτικής και οικονομικής ολοκλήρωσης της Ε.Ε. με κοινωνικούς όρους και βιώσιμη ανάπτυξη. Η αιτία έχει πολιτικό πρόσωπο και ευθύνη και αφορά...
Διάλεξε το μέλλον σου σε μια δημοκρατική, προοδευτική Ευρώπη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μήπως φταίει και ο λαός;
Το μέγιστο μερίδιο της ευθύνης όντως βαραίνει την ελίτ που διαμορφώνει το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται οι αντιδράσεις μας. Χωρίς όμως τούτο να σημαίνει ότι δεν οφείλει και ο λαός να κάνει την αυτοκριτική...
Μήπως φταίει και ο λαός;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απέναντι στο «στοίχημα» της ακροδεξιάς επιστροφής
​Στο όνομα του «διεθνούς ανταγωνισμού», σε ένα περιβάλλον νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης και με μια ατελή νομισματική ένωση, η Ευρώπη όλο και περισσότερο οδηγείται σε μεγαλύτερη διεύρυνση των ανισοτήτων,...
Απέναντι στο «στοίχημα» της ακροδεξιάς επιστροφής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας