Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η μεζούρα της δημοκρατίας
EUROKINISSI/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η μεζούρα της δημοκρατίας

  • A-
  • A+

Να μια πρόταση που θα ξενίσει πολλούς από όσους θεωρητικολογούν για τα πράγματα του κόσμου: αυτά δεν ορίζονται μέσω της διαφοράς, αλλά συν-διαμορφώνονται με το όμοιο· μέσω της ομοιότητας, λοιπόν, όχι μέσω της διαφοράς. Πάμπολλες θεωρίες, σε πολλά πεδία του επιστητού, ακολουθούν, φυσικά, τον κανόνα της διαφοράς. Τα πράγματα είναι ορατά μέσω αυτού που τους διαφοροποιεί από τα διπλανά τους πράγματα, έστω και αν η διαφορά αυτή είναι προς άρση.

Ανάμεσα σε αυτά τα πράγματα που διαφορίζονται οντολογικά είναι φυσικά, και κυρίως, ο άνθρωπος· γι' αυτόν κανείς δεν μιλά πια δίχως να υψώνει σε κεφαλαίο το πρώτο γράμμα του διπλανού του: ο Αλλος. Ο κόσμος είναι, έτσι, κατοικημένος από ξεχωριστές μονάδες που όλες τους έχουν Αλλους, όντας και οι ίδιες διαρκώς και αενάως Αλλες για τους άλλους.

Αλλά, τι σχέση έχουν όλα αυτά με την πολιτική; Μα εκεί φαίνεται πως βρίσκεται το προνομιακό πεδίο αυτής της διαφοροποίησης όλων με τους Αλλους τους -άτομα, ομάδες, τάξεις, έθνη, υπερ-εθνικές οντότητες. Μάλιστα με τέτοιον τρόπο ώστε να θεωρείται παρ' ολίγον νόμιμη η οποιαδήποτε εκλογίκευση και καθολίκευση της αδιάκοπης και σχεδόν δίχως όρια εχθροπραξίας. Ενας τρόπος να το κάνουν αυτό οι πολιτικές οντότητες -άτομα, ομάδες, τάξεις, έθνη- είναι μέσω των ιδεολογικών ταυτοτήτων τους, κατά κύριο λόγο με τέτοιον τρόπο φτιαγμένες ώστε να δείχνουν με σαφήνεια και καθαρότητα τον Αλλο.

Είναι, όμως, τέτοια η ένταση με την οποία γίνεται αυτό που φαίνεται ότι στο επίπεδο των ιδεολογικών σχηματισμών, άρα και στο πεδίο της πραγματικής πολιτικής, όλοι έχουν να κάνουν μόνο με διαφορετικούς άλλους, δηλαδή με εχθρούς. Οχι ότι στην πραγματική πολιτική δεν συμβαίνουν διαρκώς αψιμαχίες μεταξύ αντιτιθέμενων πολιτικών οντοτήτων, το αντίθετο· είναι, όμως, λόγω της έντασης αυτών των εχθροπραξιών, και της αντίστοιχης έντασης της μεταφοράς τους στο επίπεδο της ιδεολογίας, που γίνεται ασαφής και θολή, ή ξεχνιέται εντελώς, η επίσης πραγματικότητα της εγγύτητας, της γειτνίασης και της ταύτισης.

Ετσι, ο πολιτικός άξονας των ιδεολογιών καταλήγει ένα συνεχές αντιτιθέμενων και διαφοροποιούμενων ιδεολογικών τοποθετήσεων: ναζισμός, φασισμός, Ακρα Δεξιά, συντηρητική Δεξιά, μετριοπαθής Δεξιά, Κέντρο, μεταρρυθμιστική Αριστερά, ριζοσπαστική Αριστερά, επαναστατική Αριστερά, αναρχισμός.

Στην πραγματικότητα, όμως, ο άξονας αυτός αποτελεί ένα συνεχές αλληλοκαλυπτόμενων ιδεολογικών υποπεδίων, τα όρια των οποίων είναι μάλλον ρευστά. Αν, για παράδειγμα, θέσουμε το ερώτημα της δημοκρατίας -ως το όριο της καθολικότητας στην πολιτική συμμετοχή- από τα δεξιά προς τα αριστερά θα παρατηρήσουμε να σχηματίζεται μια τάση αποδοχής διαρκώς αύξουσας όσο προχωρούμε προς τα αριστερό άκρο -από την ελάχιστη τιμή στην Ακρα Δεξιά έως τη μέγιστη στον αναρχισμό. Αυτό, όμως, είναι ένα συνεχές αποδοχής της δημοκρατίας που διατρέχοντας το μήκος του άξονα δημιουργεί εγγύτητες και ταυτίσεις αύξοντος ή μειούμενου βαθμού, αναλόγως της κατεύθυνσής του.

Κάποιες, πολλές, φορές όλα αυτά είναι απλώς ανούσιες θεωρητικολογίες. Συμβαίνει, όμως, ορισμένες φορές να αποτελούν αντανακλάσεις αυτού που συμβαίνει στην πραγματική πολιτική, στην πρακτική ανταπόκριση των ανθρώπων στα προβλήματα της πολιτικής. Για παράδειγμα, στην περίπτωση της επικείμενης εγκαθίδρυσης ενός φασιστικού καθεστώτος, και αναλόγως του βαθμού της πιεστικότητας συγκεκριμένων καταστάσεων, ένας μετριοπαθής δεξιός θα αναγκαστεί, όπου απαιτηθεί, να υπερασπιστεί απέναντι στον φασισμό μια συντηρητική δεξιά άποψη της δημοκρατίας, ένας κεντρώος τη γειτονική του μετριοπαθή δεξιά, ένας μεταρρυθμιστής αριστερός την κεντρώα, κ.ο.κ., και όλοι τους την πλέον μακρινή τους που έχει κάποια ελπίδα να ορθωθεί έναντι του φασιστικού καθεστώτος.

Κάποιες άλλες, πολλές, φορές, βεβαίως, αυτό που αντανακλάται στο επίπεδο των ιδεολογιών είναι αυτό που συμβαίνει όταν, ακόμη και έναντι του φασιστικού κινδύνου, αυτό που ο καθένας βλέπει στον διπλανό του είναι ο Αλλος, και όχι ο κατά συνθήκη αλλά και κατ’ ουσίαν όμοιός του. Γιατί, ακόμη και αν οι θεωρίες του Αλλου θέτουν ως απαίτηση τον εναγκαλισμό του, αυτό που συμβαίνει είναι ότι ο Αλλος είναι και παραμένει εχθρός. Για παράδειγμα, καταπώς καταστροφικά φάνηκε το Λαϊκό Μέτωπο ήταν η μόνη πιθανότητα ανακοπής του φασισμού· και ο φασισμός δεν ανακόπηκε.

Το ότι δεν ανακόπηκε την πρώτη φορά, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να ανακοπεί και τη δεύτερη. Ή, κυρίως, ότι εμείς πρέπει να κάνουμε ξανά το ίδιο λάθος. Αυτό που οφείλουμε να κάνουμε είναι να επιστρατεύσουμε τη μεζούρα της δημοκρατίας, να την εφαρμόσουμε επάνω στον πολιτικό άξονα και να δούμε μέχρι πού αυτή φτάνει. Αυτό που περισσεύει πρέπει να μην το αφήσουμε επ' ουδενί να δυναμώσει. Διότι, με βάση την πραγματική μεζούρα της δημοκρατίας, ένα Ευρωκοινοβούλιο με τιμή ισχύος που αυξάνει όσο βαδίζουμε προς τα αριστερά είναι διαρκώς πιο προτιμητέο από ένα που η τιμή αυτή αυξάνει όσο βαδίζουμε προς τα δεξιά.

* υποψήφιος διδάκτορας Πολιτικής Θεωρίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

ΑΠΟΨΕΙΣ
Μπολσονάρο: η συντηρητική ολιγαρχία ανακτά την εξουσία
Ενα από τα πιο κωμικοτραγικά στοιχεία της προεκλογικής εκστρατείας ήταν η διαρκής αναφορά του Μπολσονάρο στο ότι η Αριστερά θέλει να διδάξει στα παιδιά την ομοφυλοφιλία και να τα ενθαρρύνει να αλλάξουν φύλο....
Μπολσονάρο: η συντηρητική ολιγαρχία ανακτά την εξουσία
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Κανονικότητα» και επαρχιώτικος ευρωπαϊσμός
Η διάσωση της Ευρώπης (και άρα και της Ελλάδας), η ήττα των δυνάμεων που απειλούν αυτήν και τις δημοκρατίες μας, δεν περνά μέσα από την υπεράσπιση του ευρωπαϊκού κατεστημένου και των πολιτικών του. Χρειάζεται...
«Κανονικότητα» και επαρχιώτικος ευρωπαϊσμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νεοφιλελευθερισμός, η γεροντική ασθένεια του καπιταλισμού
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη διανύει τις πρώτες ημέρες της, συγκροτήθηκε, ψήφισε τα πρώτα νομοσχέδιά της, ανακοίνωσε τις προθέσεις της για το μέλλον και έδωσε το στίγμα της. Μπορούμε πλέον να κάνουμε εμπεριστατωμένη...
Νεοφιλελευθερισμός, η γεροντική ασθένεια του καπιταλισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δείχνουν οι πρόσφατες ευρωεκλογές «δεξιά στροφή» της ελληνικής κοινωνίας;
Μια ενδιαφέρουσα συζήτηση μετά τις πρόσφατες ευρωεκλογές αφορά το κατά πόσο η ελληνική κοινωνία έκανε «δεξιά στροφή» ιδεολογικά. Οι ευρωεκλογές άλλωστε μάλλον είναι και οι πιο ενδεικτικές για τις ιδεολογικές...
Δείχνουν οι πρόσφατες ευρωεκλογές «δεξιά στροφή» της ελληνικής κοινωνίας;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ριζικός μετασχηματισμός του κράτους
Ο κόσμος έχει αλλάξει και, δυστυχώς, όχι προς το καλύτερο. Η αισιόδοξη πεποίθηση πως κάθε γενιά θα ζει καλύτερα από την προηγούμενη, βασισμένη στην αντίληψη της προόδου του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα,...
Ριζικός μετασχηματισμός του κράτους
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η διαχείριση ΣΥΡΙΖΑ και το «μικρότερο κακό»
Η βασική κριτική που ασκείται σήμερα από τη Δεξιά στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ είναι ότι κατέστρεψε την οικονομία οδηγώντας τη σε καχεξία και οπισθοδρόμηση. Το δυστύχημα είναι ότι την κριτική αυτή ασπάζεται από άλλη...
Η διαχείριση ΣΥΡΙΖΑ και το «μικρότερο κακό»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας