Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Για μια επιθετική πολιτική στάση
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ/EUROKINISS
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Για μια επιθετική πολιτική στάση

  • A-
  • A+

Ακόμη και να υποθέταμε ότι μια ευχή ή μια προσδοκία θα μπορούσε να αφορά τα περιορισμένα όρια ενός έτους, ό,τι όμως υποβαστάζει ένα τέτοιο βιωματικό κλίμα δεν προκύπτει μονοσήμαντα από μία και μοναδική αίσθηση της ιστορίας.

Ετσι, άλλο πράγμα είναι η μεσσιανική πίστη ότι αύριο θα πραγματοποιηθεί ό,τι συνιστά τον τελικό στρατηγικό στόχο ενός κινήματος και άλλο να βαφτίζεται η επίτευξη επιμέρους τακτικών επιδιώξεων συνολικό όραμα ενός κινήματος. Και μια τρίτη στάση προφανώς συγκροτεί η σύζευξη τακτικής και στρατηγικής, όσο επίμοχθη ή σισύφεια κι αν είναι, όταν δηλαδή είναι κοινή η αντίθεση σε μια «ρεαλιστική πολιτική χωρίς ιδανικά» και συνάμα σε μια «ιδεολογία χωρίς πραγματικό περιεχόμενο» (κατά την έκφραση του Λούκατς).

Συνιστά οξύμωρο το εγχείρημα να οριοθετήσεις εκείνο που δεν έχει «τόπο» στην εποχή σου; Δηλαδή να ανατάμεις ένα γίγνεσθαι που προφανώς ακόμη δεν έχει συντελεσθεί; Κι αν μάλιστα σε διακατέχει μια περιφρονητική στάση για τα ουτοπικά σχεδιάσματα, δηλαδή τα αντιμετωπίζεις σαν «άχρηστες φαντασιώσεις και οράματα των φιλοσόφων για να περάσουν τον καιρό τους και να εξασκήσουν το μυαλό τους», τότε η προκατανόηση για ό,τι φαίνεται να συμβαίνει δεν επιτρέπει καμιά παραχώρηση σε ό,τι υπερβαίνει το υπάρχον;

Δηλαδή καθίσταται περιττός ο μηχανισμός εκείνος που σου επιτρέπει να διαχειρίζεσαι το «αδύνατο ως δυνατό»; Νομίζω ότι εξακολουθεί να παραμένει χρήσιμη η υπόδειξη του Μαρκούζε ότι «εκείνο που κατηγορείται σαν “ουτοπία” δεν είναι πια ό,τι “δεν έχει τόπο” και επομένως δεν έχει κάποια θέση μέσα στο ιστορικό σύμπαν, αλλά μάλλον εκείνο που εμποδίζεται να γεννηθεί από την εξουσία των κατεστημένων κοινωνιών».

Ειδικότερα, τι θα σήμαινε ο εμβολιασμός της «πολιτικής λογικής», που ευδοκιμεί στους θεσμούς του πολιτικού πεδίου, με την «κοινωνική λογική» που λειτουργεί ως εναλλακτικός φορέας παραγωγής και αναπαραγωγής του ανατρεπτικού λόγου και της ομόλογης πρακτικής; Τα κυριότερα σημεία στα οποία θα μπορούσε να επικεντρώνεται μια τέτοια πρακτική είναι τα εξής:

  1. Η δραστηριοποίηση της «κοινωνίας των πολιτών» στην αντιμετώπιση των πολιτικών θεσμών, στους οποίους συμπυκνώνονται οι ταξικές κοινωνικές σχέσεις και με τους οποίους συντελείται η διεργασία εκβίασης της κοινωνικής συναίνεσης. Πρόκειται για μια πολυμέτωπη αμφισβήτηση που αρχίζει από τους κανόνες για την καταστολή των ορμών και την καθιέρωση μιας «επιτρεπτής» συμπεριφοράς, που θα εγγυάται τη διάρκεια και τη συνοχή του κοινωνικού συνόλου, και κλείνει με το γεγονός της χειραγώγησης του λόγου -ως έκφρασης και σκέψης- που νομιμοποιεί τις κυρίαρχες κοινωνικές δομές.
  2. Η ανάδυση μιας πολλαπλής «υποκειμενικότητας» που, χωρίς να οπισθοχωρεί προς την ιδιώτευση (ήδη ο «ιδιώτης», σε αντίθεση με το «κοινός» ή το «δημοτικός», εξέφραζε την παθολογία της αρχαίας ελληνικής πόλης), αποδεσμεύεται από τα παραδεδομένα σχήματα ιδεών και αναζητά νέες μορφές για να νοηματοδοτήσει την καθημερινή εμπειρία των μετόχων της.
  3. Η συνεχής μείωση του εργάσιμου χρόνου, όχι βέβαια ως σύμπτωμα και ως τρόπος αντιμετώπισης της ανεργίας, και η σύμφυτη προσδοκία, στους κόλπους όμως μιας αυτοδιαχειριζόμενης κοινωνίας, η κοινωνικά αναγκαία εργασία να καλύπτει -με αξιοπρεπείς πια συνθήκες- ένα μικρό μέρος της δραστηριότητας των μελών της.
  4. Η άμεση απάντηση στην πλήρη εμπορευματοποίηση του διαθέσιμου χρόνου, την οποία επέβαλε ο μονοπωλιακός καπιταλισμός με την καταναλωτική του εκδίπλωση και την προσαγωγή του «περιττού» πριν από το «αναγκαίο», μπορεί να προκόψει ως αυθόρμητη ή οργανωμένη αντίσταση στην καταστροφή των δυνατοτήτων «αυτοέκφρασης».
  5. Η επίγνωση ότι η ληστρική εκμετάλλευση της φύσης δεν αφορά απλώς τα όρια της τεχνολογικής εξέλιξης, αλλά πρώτιστα το ενδεχόμενο της αυτοκαταστροφής ολόκληρης της ανθρώπινης κοινωνίας, που βέβαια στις περισσότερο αναπτυγμένες μορφές της απέκτησε -μέσω των τεχνολογικών της επιτεύξεων- συγκεντρωτική, ιεραρχική και αστυνομευόμενη δομή.
  6. Η βαθιά ανάξεση των ριζών της ανισότητας των δύο φύλων, κυρίως με τη συνδρομή του κινήματος της γυναικείας χειραφέτησης (παρά τις παραλλαγές ή τις αυξομειώσεις της δυναμικής του), οδηγεί στην ευρύτερη αναγνώριση ότι οι σχέσεις ανάμεσα στον άντρα και τη γυναίκα δεν μεταβάλλονται με τον ίδιο τρόπο που αλλάζουν οι οικονομικές συνθήκες.
  7. Η απαίτηση των νέων, που εντάσσονται μέσω του σχολείου και της οικογένειας στο κοινωνικό γίγνεσθαι, να αποτινάξουν τους εγχαρασσόμενους «ρόλους» και να καταστήσουν ανενεργά τα αξιολογικά μέτρα των «μεγάλων».

Αυτή η πολυκεντρική αμφισβήτηση της εξουσίας των πολιτικών θεσμών, της ετερονομίας, της μισθωτής εργασίας, της μετατροπής των αξιών χρήσης σε εμπορεύσιμα καταναλωτικά προϊόντα, της καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος, της «ειρηνικής» χρήσης της πυρηνικής ενέργειας, της ανισότητας των φύλων, της παρεχόμενης εκπαίδευσης, εγγράφεται ως εναλλακτική πρόταση που αφορά τόσο τον χρόνο εργασίας όσο και τον ολοένα αυξανόμενο χρόνο της «σχόλης». Επομένως, «Πολιτισμός ή βαρβαρότητα» τόσο στα «μεγάλα» όσο και στα «μικρά» του καιρού και του τόπου μας.

*ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

ΑΠΟΨΕΙΣ
Mad Max: σενάριο δυστοπικής ταινίας ή επαπειλούμενη πραγματικότητα;
Ο κόσμος μας αλλάζει και χρειάζεται ακόμα μία φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας νέα σκέψη, για να μπορούμε να ζούμε ελεύθερα σε έναν κόσμο που τους χωράει όλους. Ακόμα κι αν οι επιστήμονες χτυπούν καμπάνες...
Mad Max: σενάριο δυστοπικής ταινίας ή επαπειλούμενη πραγματικότητα;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι «Λόγιοι του Εθνους»
Η εγχώρια ιστορική συγκυρία μάς ωθεί σε «στιγμές» του 19ου αιώνα; Για παράδειγμα στους «λογιώτατους» που έχουν νεκρώσει το «λογικόν» (1825), στους «πολιτικούς κοινωνιολόγους» (1885), στους «λογίους του έθνους»...
Οι «Λόγιοι του Εθνους»
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Ελλάς ανέστη»;
Ο άρτι αναγορευθείς (με τον πρώτο νόμο, που μάλιστα ψηφίστηκε μόνο από την κυβερνώσα παράταξη) «καγκελάριος» της Ελληνικής Δημοκρατίας πόσους (έστω και: πόσες) δημοσιογράφους «μετακόμισε» στο «επιτελείο» του;
«Ελλάς ανέστη»;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια «περίεργος κοινωνία»;
Οι αντιλήψεις αυτές, που οξυγονώθηκαν και εκλαϊκεύθηκαν στον περίβολο της αθηναϊκής δημοκρατίας, είχαν διαχυθεί στα περισσότερα κέντρα της ελληνικής πνευματικής παρουσίας, όπως ιδίως τα στελέχωσαν οι επίγονοι...
Μια «περίεργος κοινωνία»;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Διακήρυξη της Στυμφαλίας και η ελλειμματική πολιτική τοπίου
«[…] Γι’ αυτές τις στιγμές βαδίζω στην Ελλάδα εδώ και τόσα χρόνια: για να χάνομαι έτσι σε ένα άγνωστο τοπίο, μέσα στην παράφορη ζέστη, διαλέγοντας κάποιο πευκόφυτο άλσος για μία απροσδιόριστη στάση […]», Ζακ...
Η Διακήρυξη της Στυμφαλίας και η ελλειμματική πολιτική τοπίου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ρήτρα κοινής λογικής
Τα δεδομένα που έχουμε για την τρέχουσα δεκαετία επιβάλλουν γενναίες αποφάσεις και ριζική αναθεώρηση του ενεργειακού σχεδιασμού της χώρας.
Ρήτρα κοινής λογικής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας