Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Νόμιμη ανηθικότης

Χρησιμοποιούν ως προμετωπίδα το «Κρατίστην είναι δημοκρατίαν εν η πάντες ως τύραννον φοβούνται τον νόμον» (Βίας ο Πριηνεύς)

EUROKINISSI/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ

Νόμιμη ανηθικότης

  • A-
  • A+

Ηρθε στην επικαιρότητα με εκκωφαντικό τρόπο, όταν υπουργός τής τότε κυβέρνησης (2008) δικαιολογήθηκε απέναντι στους επικριτές του για το ηθικό υπόβαθρο των πράξεών του ισχυριζόμενος ότι το νόμιμο είναι και ηθικό. Με άλλα λόγια, ο υπουργός υποστήριξε το επιχείρημα ότι ο νόμος, η συντεταγμένη βούληση μιας οργανωμένης κοινωνίας, παράγει ήθος. Αν επιχειρήσουμε να βυθομετρήσουμε αυτή την άποψη θα καταλήξουμε στις απαρχές της θεωρίας του φυσικού δικαίου, της άποψης δηλαδή ότι το δίκαιο και το νόμιμο προέρχονται από μια υπερβατική εξουσία, η οποία περιβάλλεται με αυθεντία και γνώση των φυσικών νόμων, τους οποίους εγχέει στη νομοθεσία που διέπει τις οργανωμένες κοινωνίες. Ως εκ τούτου, το νόμιμο, ως δοτό από μια εξουσία παντογνώστη, εμπεριέχει και την ταύτισή του με το ηθικό. Τι είναι, όμως, το ηθικό; Είναι ένα σύνολο κανόνων, που ορίζουν τις σχέσεις ανάμεσα στα μέλη μιας κοινωνικής ομάδας, όπως έχουν διαμορφωθεί μέσα στην ιστορική εξέλιξη μιας πληθυσμιακής ομάδας. Είναι, σε τελική ανάλυση, η αίσθηση, η συνείδηση ότι όλοι συναποτελούν μέλη της ίδιας ομάδας, της οποίας η λειτουργία εξαρτάται από την υποχρέωση του σεβασμού των άλλων, ανεξάρτητα από την κοινωνική θέση ή τη δυνατότητα πρόσβασης στα δίκτυα εξουσίας. Στην προαναφερθείσα περίπτωση υποτιμάται το πλαίσιο αυτό και προβάλλεται η κατίσχυση του φυσικού δικαίου για την ηθικοποίηση της συμπεριφοράς. Οι κατέχοντες την εξουσία ενεργούν ως ελέω Θεού διαχειριστές της απαιτώντας από τους σύγχρονους συμπολίτες τους να επανέλθουν σ’ έναν παλιό οδικό χάρτη των σχέσεων εξουσίας και πολιτών.

Εχω την αίσθηση ότι στην εποχή της μιντιακής δημοκρατίας και της κοινωνικής αναλγησίας όσοι κυβέρνησαν φρόντισαν να αναγορεύσουν τις νομοθετικές τους πρωτοβουλίες σε αποτελέσματα ενός φυσικού δικαίου, που στη συγκεκριμένη περίπτωση αντλούσε την ισχύ του από αναφορά στη μεταφυσική και αϊστορική αντίληψη για το έθνος, χωρίς παράλληλη προσγείωση στην τύχη αυτών που συγκροτούν το έθνος. Ο νόμος γίνεται, στην περίπτωση αυτή, το οπλισμένο χέρι μιας υπερβατικής αρχής. Χρησιμοποιούν ως προμετωπίδα το «Κρατίστην είναι δημοκρατίαν εν η πάντες ως τύραννον φοβούνται τον νόμον» (Βίας ο Πριηνεύς). Προφανώς, ο νόμος είναι προϋπόθεση για τη λειτουργία μιας οργανωμένης ομάδας. Μπορούμε, όμως, να θεωρήσουμε ότι οι πράξεις νομοθετικού περιεχομένου και η καταβαράθρωση του κοινωνικού κράτους παράγουν ηθικό αποτέλεσμα, διαμορφώνουν δηλαδή συνθήκες κοινωνικής σύγκλισης και συνεργασίας; Οι εκλογές της 25ης Ιανουαρίου έδωσαν την απάντηση, πρωτίστως όμως η ανακούφιση που ένιωσαν οι πολίτες αποτύπωσε τη δυσαρμονία ανάμεσα στην εξουσία που αντιμετώπιζε τον νόμο ως μεταφυσική αρχή και στους Ελληνες πολίτες που ένιωθαν να μην υπάρχουν συνεκτικοί δεσμοί με την κυβέρνηση.

Φαίνεται ότι αυτή η ανισορροπία αποκαταστάθηκε με την ευρεία αποδοχή που απολαμβάνει η νέα κυβέρνηση. Ωστόσο, η συνέχεια θα εξαρτηθεί από το προτεινόμενο ηθικό παράδειγμα, το οποίο θα διοχετευθεί στις νομοθετικές πρωτοβουλίες, οι οποίες θα επιχειρήσουν να θεραπεύσουν την ηθική αναξιοπιστία αλλά και τα κοινωνικά τραύματα στο σώμα της ελληνικής κοινωνίας. Μπορεί ο σοφιστής Πρωταγόρας να ανέδειξε τον σχετικισμό στην προσέγγιση των κοινωνικών και μη θεμάτων (μέτρον πάντων χρημάτων άνθρωπος), ωστόσο έθεσε ως ασφαλιστική δικλίδα για τη μη υποκατάσταση του γενικού συμφέροντος από το ατομικό την αιδώ (ντροπή) και την δίκην (αίσθημα δικαίου). Αυτές οι δύο κομβικές έννοιες περιφρονήθηκαν και θεωρήθηκαν απάδουσες στην υπερβατική αντίληψη για το νόμιμο. Ολοι γνωρίζουμε πού οδήγησε η αντίληψη αυτή. Διαφθορά και ανάδειξη δημόσιων ανδρών, που το μόνο τους προσόν ήταν η δήλωση υποταγής στην «υπερβατική» εξουσία.

Τα μέλη της νέας κυβέρνησης οφείλουν να το γνωρίζουν. Οφείλουν να αποκαταστήσουν τη νομιμότητα που συναντιέται με την ηθική, το δικαίωμα δηλαδή όλων των ανθρώπων να ζουν με αξιοπρέπεια. Ταυτόχρονα, οφείλουν να αποτελεί μέτρο για τις αποφάσεις τους η αιδώς, που οι βουλευτές δεν τη συνυπολόγισαν στην αποδοχή του βουλευτικού αυτοκινήτου με το επιχείρημα ότι είναι νόμιμη διεκδίκηση.

Η νέα εξουσία οφείλει να εισηγηθεί μια νέα νομοθεσία, που θα συμπεριλάβει την ηθική της Αριστεράς, χάρη στην οποία εκλέχτηκε στην κυβέρνηση. Ως τότε, οι βουλευτές της ας ρίξουν μια ματιά στον Καντ που λέει: «Πράξε έτσι ώστε η υποκειμενική αρχή της βούλησής σου να μπορεί να ισχύει ταυτοχρόνως ως αρχή μιας καθολικής νομοθεσίας».

*καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια πικρή ηρεμία
Συνηθισμένοι να αντιδρούμε στα ευμετάβλητα ερεθίσματα του κόσμου που μας περιβάλλει, ζούμε εκτεθειμένοι σε συνεχείς συγκρούσεις, ανίκανοι να αποκωδικοποιήσουμε τη ροή της πολύμορφης πραγματικότητας,...
Μια πικρή ηρεμία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Kοινωνικός έλεγχος: ενοχή και ντροπή
Μέσα από τη δημιουργία/«κατασκευή» των αισθημάτων της ενοχής και της ντροπής επιτυγχάνεται ουσιαστικά και με ένταση ο κοινωνικός έλεγχος. Ασφαλώς αυτές οι έννοιες δεν εφαρμόζονται κάτω από οποιεσδήποτε...
Kοινωνικός έλεγχος: ενοχή και ντροπή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ιστορία ενός «προμελετημένου εγκλήματος»
Σε παλαιότερα άρθρα μου και επιστολές προς τους αρμοδίους του υπουργείου Παιδείας και δημοσιευμένα στον ηλεκτρονικό, ημερήσιο και περιοδικό Τύπο («Alfavita», «Το Ποντίκι», «Φιλολογική»), είχα εκφράσει την...
Η ιστορία ενός «προμελετημένου εγκλήματος»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι πρέπει να γίνει με τα ετοιμόρροπα «διατηρητέα»
Οι πρόσφατες καταρρεύσεις παλαιών κτιρίων στο κέντρο του Πειραιά και της Αθήνας επαναφέρουν στο προσκήνιο τη διαχείριση του κτιριακού αποθέματος και ειδικά ενός μεγάλου αριθμού κτιρίων, κατασκευής του 19ου και...
Τι πρέπει να γίνει με τα ετοιμόρροπα «διατηρητέα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υπηρέτες του «παρα–»
Στη χώρα των πολλών μύθων, δεν είναι μύθος ότι η ηθικολογούσα ανηθικότητα παραμένει η απεχθέστερη εκδοχή του αμοραλισμού ως εκκολαπτήριο της αποτυχημένης κοινωνίας∙ της παρακοινωνίας που φαντασιώνεται πως...
Υπηρέτες του «παρα–»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γενική Συνομοσπονδία Εργοδοτών Ελλάδας
Το 37ο Συνέδριο της ΓΣΕΕ θα διεξαχθεί σε ένα τουριστικό θέρετρο στην Καλαμάτα, μακριά από τους εργαζομένους και τα προβλήματά τους. Από αυτό οι εργαζόμενοι δεν έχουν να περιμένουν τίποτε θετικό για τη ζωή τους...
Γενική Συνομοσπονδία Εργοδοτών Ελλάδας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας