Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
H σύγχρονη πολιτική μορφή ζωής σε αδιέξοδο
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

H σύγχρονη πολιτική μορφή ζωής σε αδιέξοδο

  • A-
  • A+

Οπως φαίνεται στον ιστορικό ορίζοντα, όσα πράγματα δημιουργήσαμε ως ανθρώπινο πνεύμα για να συγκροτηθούμε ως πολιτική κοινωνία κατά τους δύο τελευταίους αιώνες (μετά τα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα), πιθανόν να μην υπάρχουν κατά τον εικοστό πρώτο. Αναφέρομαι ενδεικτικά στην επινόηση του «κοινωνικού συμβολαίου» (δηλαδή στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία ως σύστημα διακυβέρνησης, του πολιτικού διαφωτισμού) και στην «κατασκευή» θεσμών διαχείρισης των κοινωνικών ανισοτήτων (βλ. π.χ. το κοινωνικό κράτος του εικοστού αιώνα).

Ο Νίκλας Λούμαν (1927-1998), κορυφαίος φιλόσοφος και κοινωνιολόγος της εποχής μας (έχει χαρακτηριστεί ως ο Χέγκελ του εικοστού αιώνα), επισημαίνει χαρακτηριστικά ότι η πολιτική ελευθερία του ατόμου και η κοινωνική δικαιοσύνη της κοινότητας είναι δύο «πράγματα» (με τη φιλοσοφική έννοια των όρων), τα οποία καθορίζουν την ίδια την ανθρώπινη κατάσταση ως πολιτική μορφή ζωής. Η αντιπαράθεση ανάμεσα στα σύγχρονα ιδεολογικά ρεύματα έχει ως σημείο αναφοράς της το πρόβλημα της θετικής διαμεσολάβησης ανάμεσα στην πολιτική ελευθερία και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Δεν είναι υπερβολή να ισχυριστεί κανείς ότι η εγγενής αυτή αντινομία του καπιταλιστικού συστήματος ανάμεσα στην ελευθερία και τη δικαιοσύνη προσδιορίζει και τις ιστορικές τύχες της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας. Δεν θα επιδιώξω να αναπτύξω αναλυτικά πώς επιχειρήθηκε να επιλυθεί, έστω και στοιχειωδώς, αυτή η αντινομία κατά τις ιστορικές φάσεις εξέλιξης της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας μεταπολεμικά. Ο καθένας αντιλαμβάνεται ότι η θετική διαμεσολάβηση ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο «πράγματα» είναι το κατεξοχήν διαφωτιστικό αίτημα κάθε ορθολογικής πολιτικής κοινωνίας.

Ωστόσο, η παγκόσμια πολιτική κοινωνία συνειδητοποιεί, έστω και με ιστορική καθυστέρηση μισού αιώνα, ότι δύο παράγοντες διαμορφώνουν τη σύγχρονη πολιτική μορφή ζωής. Αυτοί οι δύο παράγοντες είναι κατά τον δεικτικό πλατωνικό ορισμό οι εξής δύο: πρώτον, το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα και δεύτερον το διεθνές σύστημα του ψηφιακού κόσμου.

Οταν ο Χέγκελ έγραφε την Πολιτική Φιλοσοφία του (έτος 1821) δεν είχε ακόμη θεσμοθετηθεί το «κοινωνικό συμβόλαιο», δηλαδή η αντιπροσωπευτική δημοκρατική εκδοχή διακυβέρνησης, και εννοείται ότι οι παράγοντες διαμόρφωσης της πολιτικής μορφής ζωής στην εποχή του δεν ήταν ούτε προβλέψιμοι ούτε ελεγχόμενοι. Στις μέρες μας συμβαίνουν πράγματα τα οποία επιδέχονται ιδιαίτερη ανάλυση, επειδή ακριβώς ο ανθρώπινος νους έχει αποκτήσει δυνατότητες και ικανότητες οι οποίες συγκροτούν το πραγματολογικό πλαίσιο της σύγχρονης πολιτικής κοινωνίας.

Διατυπώνω την άποψη, σύμφωνα με την οποία, αυτές οι δύο οντότητες, δηλαδή το χρηματοπιστωτικό σύστημα και ο ψηφιακός κόσμος, ενώ είναι ανθρώπινα δημιουργήματα, μπορούν να οδηγήσουν την παγκόσμια κοινωνία σε αδιέξοδα. Αναλύω και αναπτύσσω την άποψή μου στα εξής επιμέρους σημεία: Πρώτον και τα δύο αυτά συστήματα διαχειρίζονται «άυλα» αγαθά ή πράγματα. Το ένα το χρήμα και το άλλο την πληροφορία. Και, δεύτερον, μέχρι σήμερα για τη δομή και τη λειτουργία αυτών των δύο συστημάτων δεν έχει εκπονηθεί κανένα πολιτικό πρόγραμμα ή έστω στοιχειώδεις πολιτικές διαδικασίες ελέγχου.

Είναι σαφές ότι ζούμε στην εποχή μας (κατά τον εικοστό πρώτο αιώνα) υπό πραγματολογικές συνθήκες πολυπλοκότητας στην κοινωνική οργάνωση και λειτουργία, αλλά αυτή η διαπίστωση δεν σημαίνει ότι δεν είμαστε σε θέση να εντοπίσουμε παράγοντες, οι οποίοι είτε θέτουν υπό αμφισβήτηση το υφιστάμενο μοντέλο πολιτικής μορφής ζωής, είτε μέσω εξωτερικών επιρροών και εσωτερικών διεργασιών επιχειρούν να το «ανακατασκευάσουν».

Θα συμφωνήσω με τον συνάδελφό μου Κόλιν Κρόις (ο οποίος έγινε παγκοσμίως γνωστός με τη θεωρία του περί «μεταδημοκρατίας») με τη διαπίστωσή του ότι η ίδια η γνώση, το γνωσιοθεωρητικό καθεστώς των τελευταίων αιώνων, αποδομείται μέσω του χρηματοπιστωτικού συστήματος (βλ. το βιβλίο του με τον τίτλο: The knowledge Corrupters – 2018). Το ίδιο συμβαίνει και με το νεωτερικό πολιτικό καθεστώς, το οποίο καταρρέει και ενώ θα έπρεπε στη θέση του να εμφανιστεί ο «δεύτερος διαφωτισμός» ως ιστορική εξέλιξη, βρισκόμαστε μπροστά στο «πολιτικό χάος».

Ως πολιτικός φιλόσοφος σε εποχή που κανένας δεν τον χρειάζεται, δεν τον έχει ανάγκη (εννοώ τον πολιτικό φιλόσοφο) σημειώνω ότι η υφιστάμενη πολιτική μορφή ζωής (με τα θεσμικά επιτεύγματά της κατά τον εικοστό αιώνα) διανύει ενδεχομένως τα τελευταία ιστορικά στάδια της ζωής της. Η ανασυγκρότηση και η αναγέννησή της ανάγονται σ’ έναν πολύπλοκο επιστημολογικό και πολιτικό αστερισμό δυνάμεων και παραγόντων, ο οποίος θα επεξεργαστεί αυτές τις δύο οντότητες, δηλαδή το χρηματοπιστωτικό σύστημα (χρήμα) και το ψηφιακό σύστημα (πληροφορία) στο πλαίσιο των διαλεκτικών και πραγματολογικών συσχετισμών.

*καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο νέος αγνώριστος γείτονας
Χάσαμε τη δυνατότητα να σκεφτόμαστε αλλιώς, να δημιουργούμε σημασίες, αφού το εθνικό σπορ είναι πλέον η ατομιστική κριτικομανία και η εξιδανίκευση της απομυθοποίησης. Πλειοψηφία, κράτος, εκκλησία, κόμματα,...
Ο νέος αγνώριστος γείτονας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γνωμικών διαχρονική σοφία
Τι είναι αυτό που εμποδίζει τη σημερινή αντιπολίτευση να αναλογιστεί και τις δικές της ευθύνες, να παραδειγματιστεί από τις τόσες, ιστορικά καταγεγραμμένες, συμφορές που βίωσε η χώρα, λόγω διχόνοιας και...
Γνωμικών διαχρονική σοφία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο κύκλος!
Ο ετήσιος κύκλος γέννησης-θανάτου των θεών ήταν καθαρτήριος και σωτήριος. Ολα τα δεινά, όλες οι συμφορές, όλες οι κρίσεις ακυρώνονταν με τον μηδενισμό του ιστορικού χρόνου που έκλεινε με τον θάνατο του Θεού...
Ο κύκλος!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ουσιοκρατική θεώρηση των πραγμάτων
Η έννοια της ουσιοκρατίας είναι ιδιαίτερα περίπλοκη, αμφιλεγόμενη και εννοιολογικά βεβαρημένη και παρεξηγημένη, ενώ συγχρόνως απορρίπτεται πλήρως στο πλαίσιο της εμπειρικά θεμελιωμένης αναλυτικής φιλοσοφίας...
Η ουσιοκρατική θεώρηση των πραγμάτων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δυτικός πολιτισμός: κρίση και αιτίες
Ποια είναι η σχέση του σημερινού δυτικόστροφου ορθολογισμού –που δεν είναι τίποτε άλλο από έναν εργαλειακό ορθολογισμό, με ολόσωμο τεχνοκρατικό πρόσημο, πλήρως ωφελιμιστικά προσανατολισμένο– με τον...
Δυτικός πολιτισμός: κρίση και αιτίες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φρόνηση και πολιτικές επιλογές
Θα ήθελα, επεξηγηματικά περισσότερο, να αναφερθώ στο εννοιολογικό αυτό δίδυμο της λογικής και της αρετής, δίνοντάς του μια οπωσδήποτε πιο ρεαλιστική διάσταση, και συσχετίζοντάς το με κάποια πρόσφατα γεγονότα...
Φρόνηση και πολιτικές επιλογές

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας