Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Παράδοση και δημιουργία
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Παράδοση και δημιουργία

  • A-
  • A+

Υπήρξε ένας μεγάλος Γάλλος γλωσσολόγος, ο Ντε Σωσίρ, που όρισε τη διαφορά ανάμεσα στη langue και την parole. Η langue είναι η γλώσσα που μας μεταδίδει (κληρονομικά) η παράδοση, μαζί με όλα τα νοήματα που φέρει, για τα οποία μπορεί να έχουμε επίγνωση ή όχι. Η parole, αντίθετα, είναι η πρωταρχική γλώσσα του ποιητή, που εμπλουτίζει τη langue με μία νέα έννοια μοναδική, που ακριβώς φέρνει εκείνος ο ποιητής ικανός να επινοήσει, ανάμεσα σε όλες τις προηγούμενες έννοιες του ίδιου ακριβώς όρου, μια νέα σε ένα νέο περιβάλλον. Αυτό ακριβώς είναι το μέρος που αποτελεί τη «δημιουργικότητα» ενός καλλιτέχνη. Αυτή η δημιουργικότητα είναι ένας ιδιαίτερος συνδυασμός παράδοσης και προσωπικού ταλέντου.

Αυτό το καινούργιο είναι μια πινελιά που προστίθεται στον πίνακα της παράδοσης. Αν η παράδοση –όλη η παράδοση- ήταν σαν ένας πίνακας στα μάτια του ποιητή, ο ποιητής προσθέτοντας σ’ αυτόν τον πίνακα την πινελιά του (δηλαδή τη δική του parole), όχι μόνο τον αλλάζει στο σημείο που τον αγγίζει, αλλά αλλάζει τη συνολική εντύπωση του πίνακα, έτσι ώστε μετά την πινελιά του η αίσθηση που δημιουργεί ο πίνακας είναι, κατά κάποιο τρόπο, αλλαγμένη. Μ’ αυτό θέλω να πω ότι κάθε καλλιτέχνης ικανός να πει έναν καινούργιο λόγο σε μια καινούργια γλώσσα, δεν είναι μόνο καινούργιος για τον εαυτό του, αλλά ανανεώνει και αλλάζει ολόκληρη την προηγούμενη παράδοση.

Αυτό αρκεί για να καταλάβουμε πόσο πολύπλοκη μπορεί να είναι η συνάντηση ανάμεσα στην παράδοση και το ταλέντο. Τώρα βέβαια θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε γιατί η λογοτεχνία πρέπει να είναι στην υπηρεσία του εαυτού της και όχι σε μια ιδεολογία, σε μια κοινωνική τάξη ή στην υπηρεσία των εκπροσώπων της.

Τι σημαίνει αυτό; Οτι η λογοτεχνία, ικανοποιημένη από την αυτονομία της, πρέπει να κλειστεί στα τείχη του κάστρου όπου μόνο λίγες και προνομιούχες ψυχές μπορούν να γίνονται δεκτές; Οχι βέβαια. Σημαίνει αντίθετα ότι η λογοτεχνία οφείλει να προσφέρει μια συνεχή μαρτυρία της αλήθειας. Ποιας αλήθειας; Η λογοτεχνία πρέπει να μαρτυρεί μόνο την αλήθεια του καιρού μας, εκείνη που μας δείχνει μια εικόνα του καιρού που ζούμε.

Αλλά η αλήθεια του καιρού μας δεν είναι κάτι το προφανές, όπως οι ειδήσεις στις εφημερίδες. Η ιστορία της λογοτεχνίας είναι η ιστορία της συνεχούς αναζήτησης της αλήθειας του καιρού της, για να μιλήσει και να επικοινωνήσει καθημερινά με τους άλλους. Αυτή η δύναμη της γλώσσας είναι η ποιότητα ενός έργου. Θα έλεγα μάλιστα ότι η ομορφιά ενός έργου είναι η ανεπανάληπτη φόρμα που εκείνο το έργο απέκτησε στη μοναχική αναζήτηση της αλήθειας του καιρού του.

* ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Τέχνη και λογοΤΕΧΝΙΑ, διάλεκτος και γλώσσα
Xαρακτηριστικό της λογοτεχνίας είναι η συγχρονικότητα (σε αντίθεση με την α-χρονικότητα της τέχνης): η αξία της βρίσκεται λοιπόν μόνο στον χώρο του ιστορικού χρόνου όπου γεννιέται και απευθύνεται, και στον...
Τέχνη και λογοΤΕΧΝΙΑ, διάλεκτος και γλώσσα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι σλαβικές σπουδές στην Ελλάδα και άλλα ανέκδοτα
Το 2009 άνοιξε τις πύλες του για τους φοιτητές ένα νέο τμήμα με τον τίτλο «Τμήμα Σλαβικών Σπουδών». Σκοπός του ήταν η καλλιέργεια των σλαβικών σπουδών, δηλαδή η επιστημονική ενασχόληση με τις Γλώσσες, τις...
Οι σλαβικές σπουδές στην Ελλάδα και άλλα ανέκδοτα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διάλεκτος και γλώσσα
Το λογοτεχνικό κείμενο δεν είναι κάποιο σώμα που αισθανόμαστε να παίρνει ζωή με την επαφή και τη ζεστασιά της προσωπικότητάς μας, αλλά σκελετός που επάνω του πρέπει να πλάσουμε τις σάρκες για να γίνει, τελικά,...
Διάλεκτος και γλώσσα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μετάφραση και μη μετάφραση
Και μια μάσκα είναι μια μάσκα και, εξ ορισμού, δεν υπάρχει μάσκα που να είναι πιο αληθινή ή πιο ψεύτικη από μια άλλη. Η αλήθεια του πλαστού μάς αποκαλύπτει την αλήθεια της μετάφρασης. Κάθε μετάφραση είναι ένα...
Μετάφραση και μη μετάφραση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί φωνής
Αναζητώντας την ετυμολογία της λέξης «φωνή», η γλωσσολογία με παραπέμπει στην ινδοευρωπαϊκή ρίζα *bha, απ’ όπου προέρχεται το αρχαιοελληνικό ρήμα «φημί» που σημαίνει «λέγω», όπως και το ρήμα «φάω», που...
Περί φωνής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ονειροντυμένες λέξεις: Οι ομορφοκαμωμένες, πρωτότιμες «κόρες» του Νίκου Καζαντζάκη
Οι λέξεις στο έργο του Καζαντζάκη είναι σεβαστές, αφέντρες, καπετάνισσες, κοσμοδέσποινες, πρωτότιμες, χρυσοβουλάτες, ευγενικές και γνωρίζουν την τέχνη του αυτοσχεδιασμού.
Ονειροντυμένες λέξεις: Οι ομορφοκαμωμένες, πρωτότιμες «κόρες» του Νίκου Καζαντζάκη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας