Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η πρακτική χρεοκοπία του ποινικού μας συστήματος και η αναγκαιότητα για έναν σύγχρονο Ποινικό Κώδικα
EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η πρακτική χρεοκοπία του ποινικού μας συστήματος και η αναγκαιότητα για έναν σύγχρονο Ποινικό Κώδικα

  • A-
  • A+
Καλός για την αντιμετώπιση του εγκλήματος δεν είναι ο αυστηρός στα χαρτιά Ποινικός Κώδικας, αλλά αυτός που θα μπορεί να εφαρμοστεί σε γρήγορο χρόνο και αποτελεσματικά. Πρόσφορη ποινή δεν είναι η πολύ υψηλή ποινή κατ’ όνομα, που όμως τελικά εξατμίζεται, αλλά αυτή που επιβάλλεται με δικαιοκρατικούς κανόνες και εκτίεται πραγματικά.

Η πολύχρονη επεξεργασία για τη σύνταξη από τη νομοπαρασκευαστική επιτροπή του νέου Ποινικού Κώδικα μετά 70 χρόνια και έπειτα από δεκάδες αποσπασματικές νομοθετικές ρυθμίσεις -ακόμα και αλληλοσυγκρουόμενες- παραδόθηκε πλέον στην Πολιτεία και στους φορείς της.

Η επιτροπή ολοκλήρωσε το έργο της και τώρα είναι πλέον αντικείμενο διαλόγου. Ο διάλογος και κυρίως τα θετικά ή τα αρνητικά σημεία του νέου Π.Κ. δεν μπορεί και δεν πρέπει να γίνουν αντικείμενο φτηνής κομματικής σκοπιμότητας ούτε φυσικά ένας καβγάς καφενείου για το καλό της τηλεθέασης. Αναφερθήκαμε τις προηγούμενες ημέρες στο περιεχόμενο, στα πολλά θετικά αλλά και σε κάποια από τα αγκάθια του νέου Ποινικού Κώδικα.

Επίσης, μετά τις αθλιότητες και τους υπαινιγμούς που διατυπώθηκαν από μεγάλη μερίδα των ΜΜΕ και τη Ν.Δ. σε βάρος της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής δημοσιεύσαμε τα ονόματα και τις ειδικότητες των μελών της, της οποίας πρόεδρος είναι ο πρώην πρόεδρος της Ενωσης Ποινικολόγων, δικηγόρος Χριστόφορος Αργυρόπουλος («Κάνουν “δίκη προθέσεων” στον νέο Ποινικό Κώδικα», «Εφ.Συν.» 14/3/2019). Σήμερα φιλοξενούμε την παρέμβαση του καθηγητή Σ. Παύλου. Α.Ψ.


Σήμερα βιώνουμε όλοι τη λειτουργική ανεπάρκεια του ποινικού μας συστήματος, ανεπάρκεια που δεν είναι απότοκος μόνον του ισχύοντος ΠΚ, αλλά και των οργανωτικών δομών της Δικαιοσύνης και του σωφρονιστικού συστήματος.

Ο Ποινικός Κώδικας του 1950, υπήρξε νομοθέτημα που γεννήθηκε ουσιαστικά στον Μεσοπόλεμο, απηχούσε φιλελεύθερες αντιλήψεις και ήταν δογματικά συνεκτικός, αναδεικνύοντας φυσικά τα ιδεολογικοπολιτικά δεδομένα της εποχής που θεσπίστηκε και παρέχοντας δεσπόζουσα θέση στο κυρωτικό οπλοστάσιο, στη στερητική της ελευθερίας ποινή.

Την ίδια όμως ώρα, κι ενώ γίνονταν στο διάβα των ετών η εύλογη προσαρμογή και η επικαιροποίηση των κατασταλτικών δεδομένων, ο ποινικός νομοθέτης βρέθηκε, τα τελευταία είκοσι έτη, ενώπιον της αναγκαστικής εισαγωγής νομικών ρυθμίσεων σε υλοποίηση διεθνών δεσμεύσεων της Ελλάδας, ενώπιον της ποσοτικής έκρηξης της ποινικής ύλης και ενώπιον της πρακτικής αποτυχίας του σωφρονιστικού μας μηχανισμού, που αδυνατεί εδώ και χρόνια να απορροφήσει και να διαχειριστεί τον πληθυσμό των κρατουμένων.

Αρκεί να δούμε πόσοι (σε αριθμό) τελικά νόμοι τροποποίησαν σχετικά πρόσφατα τον ΠΚ: από το 2005 μέχρι και τo 2012, οι τροποποιητικοί νόμοι είναι τουλάχιστον 26 κι αν μετρήσουμε από το 2000 υπερβαίνουν τους 50. Ταυτόχρονα και δίπλα στον ΠΚ έχουμε έναν πολύ μεγάλο αριθμό ειδικών ποινικών νόμων.

Οι τροποποιήσεις αυτές, αρκετές εκ των οποίων υπάκουαν σε συγκυριακές σταθμίσεις, ήταν εν πολλοίς αμέθοδες, πρόχειρες ή γίνονταν χωρίς σαφή επίγνωση του όλου ποινικού συστήματος, με αποτέλεσμα να προκαλούνται ασυνέχειες σε αυτό. Η παρακολούθηση όμως της τρέχουσας συγκυρίας και η εκτόνωσή της μέσω της θορυβωδώς εξαγγελλόμενης κάθε φορά τροποποίησης του ΠΚ, πάντα επί το αυστηρότερο, τραυμάτισαν καίρια την αρχή της αναλογικότητας, ιδίως στο πεδίο του είδους και του ύψους των απειλούμενων ποινών.

Τελικά το καίριο αντεγκληματικό ερώτημα είναι πλέον το ακόλουθο: Ποιες στερητικές της ελευθερίας ποινές θα πρέπει επιτέλους να εκτίονται πραγματικά; Οι ποινές είναι στα χαρτιά όλο και πιο αυστηρές, τα αδικήματα έχουν την τάση να αναβαθμίζονται, τα περισσότερα εξ αυτών σε κακουργήματα, γεγονός που δημιουργεί κατ’ αρχήν μια προφανή δικονομική επιβάρυνση, αλλά κι έναν μεγάλο πληθυσμό κρατουμένων, που υπερβαίνει τις δυνατότητες του σωφρονιστικού μηχανισμού. Ενας φαύλος κύκλος δηλαδή.

Κι ενώ πλέον τα δικαστήρια καταπονούνται από την πληθώρα των υποθέσεων, οφείλουμε να επιχειρήσουμε να αποκλιμακώσουμε τις απειλούμενες στον νόμο ποινές, που επιτέλους θα πρέπει κάποτε και πραγματικά να εκτίονται είτε άμεσα, ακόμη και οι πιο σύντομης διάρκειας, είτε με την ενεργοποίηση πραγματικών και αποτελεσματικών εναλλακτικών κυρώσεων, που όμως θα διατηρούν τόσο τον αναλογικό και ανταποδοτικό όσο και τον ειδικό προληπτικό τους χαρακτήρα.

Ειδικότερα, η αδυσώπητη πραγματικότητα του υπερπληθυσμού ανάγκαζε τον νομοθέτη τα τελευταία έτη, αντί να νομοθετεί ουσιαστικά, για να επικαιροποιήσει επιτέλους την αντεγκληματική μας πολιτική συγχρονίζοντάς τη με τα εξελισσόμενα δεδομένα του εγκλήματος, να καταφεύγει σε ευκαιριακές λύσεις «για την αποσυμφόρηση των φυλακών» με τις γνωστές παρενέργειες.

Κι ενώ αυτή η βραχυπρόθεσμη διαχείριση αποδίδει πρόσκαιρους και συνήθως πολύ κάτω των προσδοκιών πρακτικούς καρπούς, υποθηκεύει τελικά την αποτελεσματικότητα της καταστολής και εκφυλίζει, έως εξατμίσεως, την κοινωνική νομιμοποίηση της ποινικής δικαιοσύνης, ενώ παράλληλα, η κοινωνία απαιτεί όλο αυστηρότερους νόμους, που τελικά κι αυτοί εκφυλίζονται κατά την έκτιση των ποινών.

Ο ποινικός κολασμός γίνεται εδώ και αρκετά έτη όλο και περισσότερο συμβολικός και άρα μη πειστικός τελικά, η δε ποινική δίκη γίνεται όλο και περισσότερο μια τελετουργία εκτόνωσης και εν τέλει μία ακόμη εισπρακτική μέθοδος, αντί για μια διαδικασία πραγματικής και έννομης στάθμισης και επιμέτρησης ποινικής ευθύνης.

Νομίζω ότι πρέπει να τολμήσουμε ως κοινωνία επιτέλους να εισαγάγουμε έναν νέον Ποινικό Κώδικα. Η διασφάλιση της δίκαιης δίκης, του κολασμού των πραγματικών εγκλημάτων, της προστασίας του θύματος και της κοινωνικά νομιμοποιημένης ποινικής δικαιοσύνης μπορεί να επιτευχθεί με τη θέσπιση ενός νέου, σύγχρονου, σφριγηλού, δογματικά σαφούς και ασφαλούς Ποινικού Κώδικα, που θα θέσει εκ νέου τις βάσεις μιας σύγχρονης εφαρμοσμένης αντεγκληματικής στρατηγικής, αναδιατάσσοντας, εμπλουτίζοντας και καινοτομώντας, ιδίως στο πεδίο νέων ποινών κι εν γένει κυρώσεων, αποκαθιστώντας και την, απολύτως διασαλευθείσα πλέον, αναλογικότητα.

Η πολιτεία εδώ και σχεδόν δεκαπέντε έτη επεξεργάζεται σχέδια σημαντικής αξίας. Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθούν τα ακόλουθα:

Καλός για την αντιμετώπιση του εγκλήματος δεν είναι ο αυστηρός στα χαρτιά Ποινικός Κώδικας, αλλά αυτός που θα μπορεί να εφαρμοστεί σε γρήγορο χρόνο και αποτελεσματικά. Πρόσφορη ποινή δεν είναι η πολύ υψηλή ποινή κατ’ όνομα, που όμως τελικά εξατμίζεται, αλλά αυτή που επιβάλλεται με δικαιοκρατικούς κανόνες και εκτίεται πραγματικά. Μόνον έτσι το ποινικό δίκαιο θα επιτελεί πειστικά και αποτελεσματικά τον σκοπό του, αυτόν της προστασίας των έννομων αγαθών σε δικαιοκρατικό πλαίσιο.

* Καθηγητής Ποινικού Δικαίου, Νομική Σχολή ΔΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκλογικός νόμος και συνταγματική αναθεώρηση
Λύνοντας ένα πολιτικό πρόβλημα της τρέχουσας συγκυρίας μέσω της αναθεώρησης μιας επιτυχημένης συνταγματικής διάταξης, ενδεχομένως να δημιουργούμε προβλήματα που δεν προβλέπουμε τώρα και δεν μπορούμε να...
Εκλογικός νόμος και συνταγματική αναθεώρηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αναθεώρηση του Συντάγματος ως εργαλείο κατάργησης του εκλογικού νόμου
Ο ισχύων εκλογικός νόμος που προσομοιάζει σε σύστημα απλής αναλογικής δεν εφαρμόστηκε στις εκλογές της 7 Ιουλίου, αλλά θα πλαισιώσει τις προσεχείς εκλογές, ακόμη και αν έχει εν τω μεταξύ τροποποιηθεί από τη...
Η αναθεώρηση του Συντάγματος ως εργαλείο κατάργησης του εκλογικού νόμου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το σεξ χωρίς συναίνεση είναι βιασμός
Παρότι η συναίνεση σημαίνει κάτι τόσο ευνόητο, σε τι οφείλεται η δυσκολία του νομοθέτη να την συμπεριλάβει στο πρόσφατο νομοσχέδιο περί του βιασμού; 
Το σεξ χωρίς συναίνεση είναι βιασμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί πρέπει να δηλώνεται –εκ των προτέρων– η κανονική άδεια, όπως προβλέπεται στο νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας;
Στο σχέδιο νόμου των υπουργείων Εσωτερικών, Εργασίας και Οικονομικών προβλέπεται η υποχρέωση του εργοδότη να αναγγέλλει ηλεκτρονικά τη χορήγηση της άδειας στο πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ
Γιατί πρέπει να δηλώνεται –εκ των προτέρων– η κανονική άδεια, όπως προβλέπεται στο νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο νέος ποινικός κώδικας επιφέρει εξορθολογισμό ποινών
Με τις προτεινόμενες ρυθμίσεις του Ποινικού Κώδικα, επιχειρείται η γενική αποκλιμάκωση της ποινικής καταστολής με κατάργηση εγκλημάτων, με τον περιορισμό ποινών και τη μετατροπή αρκετών κακουργημάτων σε...
Ο νέος ποινικός κώδικας επιφέρει εξορθολογισμό ποινών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας