Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η στραγγαλισμένη δημοκρατία

EUROKINISSI/ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η στραγγαλισμένη δημοκρατία

  • A-
  • A+

Στην αρχαία και τη σύγχρονη ιστορία η πορεία προς την ισότητα ήταν πολύ πιο δύσκολη και αβέβαιη από την πορεία προς την ελευθερία. Από την άλλη μεριά, επειδή οι οικονομικές ανισότητες αποτελούν ένα όριο για την ελευθερία, είναι επίσης γεγονός ότι όποιος είναι περισσότερο φτωχός είναι λιγότερο ελεύθερος από εκείνον που είναι περισσότερο πλούσιος∙ ακόμη η πορεία προς την ελευθερία είναι αναγκασμένη, πέρα από κάθε σημείο, να σταματήσει.

Η αρχαία ιστορία, ελληνική και ρωμαϊκή, γνώρισε σημαντικές ωθήσεις προς τη δικαστική και οικονομική ισότητα, ή, τουλάχιστον, προς την άμβλυνση των ανισοτήτων: στην Ελλάδα, στην αθηναϊκή δημοκρατία, και στη Σπάρτη του 3ου αι. π.Χ., στη Ρώμη τον τελευταίο αιώνα της Ρεπούμπλικα, από τους Τιβέριο και Γάιο Γράκχο και αργότερα. Και στην Ελλάδα και στη Ρώμη αυτές οι προσπάθειες ανακόπηκαν βίαια και οδήγησαν σε τραγικά αποτελέσματα.

Ούτε τα ελληνιστικά βασίλεια ούτε η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία οδήγησαν στην απάλειψη των οικονομικών ανισοτήτων. Αν στη Ρώμη η περίοδος της Ηγεμονίας (Principatus) περιόρισε αισθητά την πολιτική εξουσία των ευγενών, η αυτοκρατορική ιστορία διαγράφεται ως μια μακρά περίοδος κοινωνικής σταθερότητας, όπου οι διαφορές πλούτου και κοινωνικού πρεστίζ σταθεροποιούνται, αποκρυσταλλώνονται, μέχρι να καταστούν μια αυστηρή ιεραρχία που επιτρέπει ακόμη μια κάποια κοινωνική κινητικότητα, αλλά όχι μια αλλαγή των δομών.

Γνωρίζουμε ποια ήταν τα αποτελέσματα στις τάσεις για ισότητα μετά τη Γαλλική Επανάσταση: ή εκρήξεις ή καταστολές πιο βίαιες από τις εξεγέρσεις, όπως συνέβη στην Παρισινή Κομμούνα, ή τη δημιουργία κοινωνικών συστημάτων όπου η κατάργηση κάθε ελευθερίας ενωνόταν με οικονομικά προνόμια σχεδόν χειρότερα από εκείνα που είχαν καταργηθεί.

Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ότι η σοσιαλιστική αντιπολίτευση, τα σοσιαλδημοκρατικά κινήματα, τα συνδικάτα έδωσαν, κυρίως στη δυτική Ευρώπη, μια σημαντική προσφορά στην κοινωνική πρόοδο, ως καλυτέρευση των μισθωτών και των μεσαίων στρωμάτων∙ αλλά, ανάμεσα στις παλιές ανισότητες που παρέμειναν και στις καινούργιες που δημιουργήθηκαν, η πορεία προς την ισότητα υπήρξε αργή, κοπιαστική, εφήμερη και εδώ και μερικές δεκαετίες μπορούμε να πούμε ότι αναχαιτίστηκε.

Βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα στρέβλωση∙ αδύνατο να προβλέψουμε πότε θα βγούμε, αλλά είναι βέβαιο ότι η πορεία προς την ισότητα, όπως κι εκείνη προς την ελευθερία, δεν μπορεί να ανακοπεί και το να την καταπνίξεις επιφέρει για την ανθρωπότητα ένα ανυπολόγιστο και βαρύτατο τίμημα.

* ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Ευρώπη είναι ελληνική λέξη
Σήμερα τα περί «λίκνου της δημοκρατίας» και τα παρεμφερή έχουν καταντήσει κονσερβαρισμένες ρητορείες που οι ξένοι επίσημοι, μάλλον καθ’ υπόδειξη των λογογράφων τους, αισθάνονται την ανάγκη να επαναλάβουν μόλις...
Η Ευρώπη είναι ελληνική λέξη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το άσυλο: μία διαχρονική πολιτισμική αξία
Ο θεσμός του ασύλου στην εθιμική του μορφή είναι πανάρχαιος. Η παραχώρησή του μέσ’ από δημοκρατικές διαδικασίες, όπως αποτυπώνεται από τον μεγάλο Τραγωδό, εκφράζει τον πολιτισμό, όπως επίσης τη δομή και την...
Το άσυλο: μία διαχρονική πολιτισμική αξία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ριζικός μετασχηματισμός του κράτους
Ο κόσμος έχει αλλάξει και, δυστυχώς, όχι προς το καλύτερο. Η αισιόδοξη πεποίθηση πως κάθε γενιά θα ζει καλύτερα από την προηγούμενη, βασισμένη στην αντίληψη της προόδου του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα,...
Ριζικός μετασχηματισμός του κράτους
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αυτονομία της πολιτικής και «εξω-θεσμικοί παράγοντες»
Ως πολίτης και ως πολιτικός φιλόσοφος δεν θα ήθελα στη χώρα μου να συμβεί αυτό που συμβαίνει στην Αμερική, την Τσεχία και αλλού: δηλ. οι ισχυροί οικονομικοί παράγοντες να «μεταμφιεστούν» σε πολιτικές δυνάμεις....
Αυτονομία της πολιτικής και «εξω-θεσμικοί παράγοντες»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Λαοφιλής λαϊκισμός;
Το πολιτικό ερώτημα δεν είναι ποιος θεωρείται ο χειρότερος για να κυβερνήσει τη χώρα, αλλά ποιον κρίνουμε ως τον (συγκριτικά) καλύτερο. Και, κυρίως, με ποια κριτήρια. Θέλω να πιστεύω ότι οι Ελληνες έχουν...
Λαοφιλής λαϊκισμός;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση: και στην καρδιά και στην κάλπη!
Η πιο κατάλληλη ευκαιρία για να συζητήσουμε όλοι οι πολίτες μεταξύ μας τα θέματα της πολιτικής συμμετοχής μας αναδύεται πάντα σε προεκλογικές περιόδους, ακόμη και σε εκείνες οι οποίες χαρακτηρίζονται ως...
Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση: και στην καρδιά και στην κάλπη!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας