Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Κάτοικοι εν δράσει: η ιδιάζουσα περίπτωση του Φιλοπάππου

Λόφος Φιλοπάππου | Eurokinissi/ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΣΩΤΗΡΗΣ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Κάτοικοι εν δράσει: η ιδιάζουσα περίπτωση του Φιλοπάππου

  • A-
  • A+

Τον περασμένο Μάιο επισκέφθηκα την αδελφή μου στο Δουβλίνο, την πολύχρωμη και φιλόξενη πόλη στην οποία κατοικεί τα τελευταία χρόνια. Μία από τις δραστηριότητές μας ήταν και η επίσκεψη στο Μουσείο Dublinia, που παρουσιάζει τη μεσαιωνική ιστορία της πόλης κυρίως μέσα από τον καθημερινό βίο των Βίκινγκ κατακτητών που εγκαταστάθηκαν εκεί μεταξύ 9ου και 12ου αιώνα.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον είχε η έκθεση με θέμα τις μαζικές διαμαρτυρίες των κατοίκων της περιοχής αλλά και πολιτών της χώρας τον Σεπτέμβρη του 1978 κατά της επικείμενης κατασκευής δημοτικών γραφείων στον πρόσφατα ανακαλυφθέντα αρχαιολογικό χώρο του Wood Quay - έναν από τους πρώτους και πιο σημαντικούς οικισμούς των Βίκινγκ στην πόλη κατά τον 9ο αιώνα.

Η έκθεση περιελάμβανε οπτικοακουστικό υλικό, αποκόμματα εφημερίδων της εποχής, μαρτυρίες ακτιβιστών και πληροφορίες για τον αντίκτυπο των αντιπαραθέσεων. Εν τέλει, τα γραφεία κατασκευάστηκαν παρά τη δημόσια κατακραυγή, ωστόσο με αξιοσημείωτες νομοθετικές αλλαγές για τυχόν παρόμοιες μελλοντικές περιπτώσεις.

Πριν από μερικές εβδομάδες, οι κινήσεις κατοίκων των περιοχών που περιβάλλουν τον λόφο Φιλοπάππου σημείωσαν μια σημαντική νίκη ύστερα από πολυετή προσπάθεια και αγώνες: την αναίρεση της δυνατότητας να περάσουν δεκατρία στρέμματα που βρίσκονται στους πρόποδες του λόφου και συμπεριλαμβάνουν τις εγκαταστάσεις του εστιατορίου «Διόνυσος» στο Υπερταμείο.

Η απάλειψη δύο λέξεων («...υπέρ ΕΟΤ») ήταν αρκετές για να επαναπροσδιοριστεί η κυριότητα του χώρου μέσω τροποποιημένης διαπιστωτικής πράξης, αποτρέποντας κατ’ ουσίαν την πιθανή πώληση και ιδιωτικοποίησή του - γεγονός που σίγουρα στην πορεία θα επέφερε καταστροφικές αλλαγές στη φυσιογνωμία του λόφου.

Οι κάτοικοι ευελπιστούν τα δεκατρία στρέμματα να εγγραφούν ολοκληρωτικά στη δημοτική περιουσία ως κοινόχρηστος χώρος, καθώς ο Δήμος Αθηναίων δεν τα είχε καταχωρίσει στην περιουσία του από το 1958 και μόλις το 2017 -υπό τις πιέσεις των κατοίκων και της δημοτικής παράταξης «Ανοιχτή Πόλη»- δηλώθηκαν στο Εθνικό Κτηματολόγιο.

Από το 2002, οι κάτοικοι αγωνίζονται για την προστασία του λόφου σε πολλά επίπεδα, κυρίως όσον αφορά τη συντήρηση των έργων του Πικιώνη, τη διαχείριση της καθαριότητας και βλάστησης του χώρου, αλλά και την προσβασιμότητα σε αυτόν.

Τους τελευταίους μήνες -και με αφορμή, όπως υποστηρίζουν οι επίσημοι φορείς, το ατυχές περιστατικό του τραγικού θανάτου νεαρού στον λόφο, τον Αύγουστο του 2018- το υπουργείο Πολιτισμού επιδιώκει το κλείσιμο της Πνύκας.

Ετσι παρακάμπτεται η απόφαση του ΣτΕ (2034/2015) που καθιστά την πρόσβαση στους λόφους ελεύθερη όλες τις ώρες της ημέρας και της νύχτας. Οι κινήσεις κατοίκων της περιοχής εναντιώνονται σθεναρά στην περίφραξη της Πνύκας και στην απομόνωσή της από τον ευρύτερο περιβάλλοντα χώρο.

Τα τελευταία έξι χρόνια είχα την τύχη να γνωρίσω πολλούς από τους κατοίκους της γειτονιάς, με αφορμή την έρευνα αρχαιολογικής εθνογραφίας που πραγματοποίησα στο πλαίσιο της διδακτορικής μου διατριβής.

Σκοπός μου ήταν να εξετάσω τη σχέση μεταξύ τοπικών κοινωνιών και αρχαιολογικών χώρων μέσα από κινηματικές δράσεις και παρεμβάσεις κατοίκων.

Ενα από τα κυριότερα συμπεράσματα της έρευνάς μου ήταν η συνειδητοποίηση -σε ακόμα μεγαλύτερο βαθμό- του χάσματος μεταξύ της αρχαιολογίας και του κοινού. Οτι παρά τις δυναμικές προσπάθειες των τελευταίων ετών να γεφυρωθεί αυτό το κενό και να αναδειχθούν οι σύγχρονες πολιτιστικές βιογραφίες αυτών των χώρων μέσω της καθημερινής επαφής των κατοίκων -που πολλές φορές τους αντιλαμβάνονται ως προεκτάσεις των σπιτιών τους- έχουμε ακόμα πολύ δρόμο να διανύσουμε ώστε να καταφέρουμε να εφαρμόσουμε μια αποτελεσματική μορφή δημόσιας αρχαιολογίας.

Μια αρχαιολογία που θα υπερτερούσε των παρωχημένων θεωρητικών αντιλήψεων και πρακτικών εφαρμογών της οι οποίες αποξενώνουν το κοινό και αποτρέπουν την άμεση επαφή του με τις πολλαπλές υλικότητες και χρονικότητες που προσφέρουν οι αρχαιολογικοί χώροι.

Παράλληλα, πολλοί αρχαιολογικοί χώροι -συχνά εγκαταλειμμένοι, απομονωμένοι και μη προσβάσιμοι, και σε μια πόλη με όλο και λιγότερους δημόσιους, ανοιχτούς χώρους- θα μπορούσαν να ενταχθούν οργανικά στον αστικό ιστό και ταυτόχρονα να συμβάλουν στη δημιουργία περισσότερων ανοιχτών χώρων, αλλά και στην πιο άμεση σχέση αυτών με το κοινό.

Αλλωστε, η εκάστοτε κοινωνία αντιλαμβάνεται, επεξηγεί και επεξεργάζεται τα υλικά ίχνη του παρελθόντος μέσα από συγκεκριμένα πρίσματα αξιών και αρχών.

Λαμβάνοντας υπόψη λοιπόν τις σύγχρονες πραγματικότητες -κατά κύριο λόγο την Ελλάδα της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής κρίσης- η πρόσληψη και κοινωνική χρήση των αρχαιολογικών χώρων χρήζει αναθεώρησης, αναστοχασμού και σχολιασμού. Είναι απαραίτητο να επαναπροσδιοριστεί σε μεγαλύτερο βαθμό η επαφή των χώρων αυτών -ειδικά οι χώροι με διττή ταυτότητα ως αρχαιολογικοί χώροι αλλά και άλση- με την κοινωνία.

Κλείνοντας, επανέρχομαι στο παράδειγμα του Dublinia και επιχειρώ να το συνδέσω με τα «δικά μας». Αναλογιζόμενη τις δυναμικές κινήσεις κατοίκων περιοχών όπως του Φιλοπάππου και της Ακαδημίας Πλάτωνος για τη διαφύλαξη και προστασία των αρχαιολογικών χώρων-πάρκων αναψυχής στις γειτονιές τους, αναρωτιέμαι αν ποτέ οι δικοί τους αγώνες και οι χρόνιες προσπάθειες θα συμπεριληφθούν σε κάποια έκθεση μουσείου στην Αθήνα και, επιπλέον, αν θα αποτελέσουν κομμάτι της βιογραφίας των συγκεκριμένων χώρων αλλά και της πόλης συνολικά.

Η επανεξέταση της επαφής και του σχετίζεσθαι, επίσημα αλλά και ανεπίσημα, με χώρους όπως ο λόφος Φιλοπάππου θα επέτρεπε την ένταξη στην επίσημη αφήγηση της ιστορίας τους και της διαχρονικής και αδιάσπαστης χρονικότητάς τους ως μια σύγχρονη πολιτιστική βιογραφία τους.

*υποψήφια διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Δυτική Αττική που θέλουμε και μπορούμε
Η απουσία χωροταξικού και οικιστικού σχεδιασμού στη Δυτική Αττική διέκρινε την κραυγαλέα απουσία της κρατικής πολιτικής. Μια περιοχή που αφέθηκε να γίνει πεδίο πλουτισμού για ορισμένους και φτώχειας για...
Η Δυτική Αττική που θέλουμε και μπορούμε
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Όχι» στην αύξηση του κόστους των μεταφερόμενων απορριμμάτων στον ΧΥΤΑ
Νέοι καιροί και νέα ήθη στη λειτουργία του Ειδικού Διαβαθμιδικού Συνδέσμου Νομού Αττικής (ΕΔΣΝΑ). Εν αγνοία των Δήμων της Αττικής και της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Αττικής (Π.Ε.Δ.Α.) αποφάσισε «δια περιφοράς»...
«Όχι» στην αύξηση του κόστους των μεταφερόμενων απορριμμάτων στον ΧΥΤΑ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι νέες τάσεις στην ελληνική κτηματαγορά
Τα πρώτα στοιχεία από τις ηλεκτρονικές αγγελίες για ενοικιάσεις ακινήτων δείχνουν ότι, λόγω της δραστικής μείωσης της ζήτησης των βραχυχρόνιων μισθώσεων εξαιτίας των μέτρων περιορισμού της τουριστικής κίνησης,...
Οι νέες τάσεις στην ελληνική κτηματαγορά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αντιστέκονται τα ίδια τα πράγματα
Κάθε αναφορά στο παρελθόν της Εργατικής Πρωτομαγιάς από άλλο ένα κείμενο (όπως αυτό) είναι μάλλον κάπως περιττή. Το βλέμμα πρέπει πρωτίστως να επικεντρώνεται και να ατενίζει το μέλλον.
Αντιστέκονται τα ίδια τα πράγματα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η εξέγερση δεν σβήνει όταν σβήσουν οι φλόγες: Η Χιλή τις μέρες του κορονοϊού
Η πανδημία παρουσιάστηκε σαν μια μεγάλη ευκαιρία για τους κυβερνώντες στη Χιλή, σαν την μοναδική ευκαιρία για να καταφέρουν ότι δεν κατάφερε η πιο βάρβαρη καταστολή επί μήνες: να βγάλουν τον κόσμο από τους...
Η εξέγερση δεν σβήνει όταν σβήσουν οι φλόγες: Η Χιλή τις μέρες του κορονοϊού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μπλόκια Μυτιλήνης, 1944-2020
Την παραμονή των Χριστουγέννων του 1944 αγγλικά στρατεύματα επιχείρησαν να αποβιβάσουν στρατό στη Λέσβο, υποτίθεται για εκγύμναση. Αμεσα αντέδρασαν οι Μυτιληνιοί, με πάνδημη κινητοποίηση.
Μπλόκια Μυτιλήνης, 1944-2020

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας