Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο Τσάβες και η «κατάρα των φυσικών πόρων»
AP PHOTO / ARIANA CUBILLOS
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Τσάβες και η «κατάρα των φυσικών πόρων»

  • A-
  • A+

Δυο είναι οι ερμηνείες που κυριαρχούν στη συζήτηση για την οικονομική κρίση που βιώνει η Βενεζουέλα: η «αριστερή» την αποδίδει σε ξένες παρεμβάσεις, όπως το εμπάργκο που έχουν επιβάλει οι ΗΠΑ. Η «δεξιά» στα γνωστά προβλήματα που ανταμώνουμε σε «κομμουνιστικά» καθεστώτα. Αμφότερες είναι λανθασμένες. Αφενός η οικονομική κρίση -δηλαδή ο πληθωρισμός- έχει ρίζες που πηγαίνουν πολύ πίσω πριν από την επιβολή οποιουδήποτε εμπάργκο. Από το 1999 που ο Τσάβες ανέλαβε την εξουσία ο πληθωρισμός ποτέ δεν έπεσε κάτω από διψήφιο αριθμό με χαμηλότερο πληθωρισμό 13,6% το 2006. Αφετέρου η Βενεζουέλα, ακόμα και σήμερα, έπειτα από 16 έτη «τσαβισμού» ούτε κατά διάνοια θυμίζει ένα κλασικό κομμουνιστικό καθεστώς.

Τα αίτια της κρίσης οφείλονται αφενός σε αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «την κατάρα των φυσικών πόρων»- δηλαδή μία κατάσταση όπου τα έσοδα μιας χώρας προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από την εξαγωγή μιας πρώτης ύλης, στην προκειμένη περίπτωση το πετρέλαιο, αφετέρου στην πολιτική της κυβέρνησης να χρησιμοποιεί τις κρατικές δαπάνες ως μοχλό ανάπτυξης. Σε αντίθεση με τους Μπολσεβίκους, που όταν πήραν την εξουσία είχαν να αντιμετωπίσουν μια κοινωνία στα όρια της φυσικής εξαφάνισης λόγω πείνας, λοιμού, εμφυλίου και μετά ξένων εισβολών, οι συνθήκες για τον Ούγο Τσάβες ήταν πολύ θετικές.

Οταν ο Τσάβες ανέλαβε την εξουσία τον Φεβρουάριο του 1999, η τιμή του πετρελαίου ήταν 8,4 δολάρια το βαρέλι. Το 2012 είχε φτάσει στα 103,5 δολάρια! Οταν ήρθε λοιπόν στην εξουσία τα ετήσια έσοδα ήσαν γύρω στα 18 δισ. δολάρια ετησίως. Το 2012 έφτασαν τα 98 δισ. ετησίως μία αύξηση 549%! Σε αντίθεση λοιπόν επίσης με τις δεκαετίες του ’80 και ’90, η εφαρμογή του «τσαβισμού» στη Βενεζουέλα συνοδεύτηκε από υψηλές τιμές πετρελαίου.

Κατά τη διάρκεια των «παχιών αγελάδων» -δηλαδή των υψηλών τιμών πετρελαίου- περίπου την πρώτη δεκαετία του αιώνα, ο «τσαβισμός» δημιούργησε ένα μοντέλο που στηριζόμενο στη συνεχή διόγκωση των κρατικών δαπανών έκανε τη χώρα να εξαρτάται εξ ολοκλήρου από τις τιμές του πετρελαίου. Η εξέλιξη των τιμών πετρελαίου συμπίπτει απόλυτα με την αυξομείωση του ΑΕΠ.

Στηριζόμενη στην αύξηση των τιμών του πετρελαίου η κυβέρνηση αύξανε συνεχώς τις κρατικές δαπάνες για να χρηματοδοτήσει τις τρέχουσες δαπάνες επιλεγμένων κοινωνικών ομάδων, όπως της υγείας και παιδείας για τους φτωχούς αλλά και επίσης των κρατικών υπαλλήλων που έβλεπαν το εισόδημά τους συνεχώς να αυξάνεται. Αυτή η επιδοματική πολιτική επέτρεπε στην κυβέρνηση να αυξάνει τη συνολική ζήτηση και το ΑΕΠ και να δημιουργεί μια αίσθηση ευημερίας που μεταφραζόταν σε υψηλά επίπεδα δημοτικότητας και εκλογικές επιτυχίες (21 από τις 22 εκλογές που έλαβαν χώρα τα τελευταία έτη).

Ομως αυτό το μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης, με υψηλές δημόσιες δαπάνες και ελάχιστες επενδύσεις, μακροπρόθεσμα δεν ήταν βιώσιμο. Τα υψηλά συναλλαγματικά έσοδα που προέκυπταν από την πώληση πετρελαίου αύξησαν τη νομισματική πίεση, ωθώντας τις τιμές προς τα άνω μέσω της αύξησης της εσωτερικής ζήτησης. Επιπλέον οι υψηλές τιμές πετρελαίου επέτρεπαν στην κυβέρνηση να εισάγει όλα τα προϊόντα που χρειαζόταν η οικονομία τη στιγμή που η βιομηχανία της χώρας έχανε ανταγωνιστικότητα σε σχέση με τα εισαγόμενα πιο φτηνά προϊόντα. Στον βαθμό που οι ανάγκες της χώρας καλύπτονταν από τις εισαγωγές, η τοπική βιομηχανία σταδιακά έφθινε, χάνοντας έτσι την ικανότητα να δημιουργεί θέσεις απασχόλησης και να διαφοροποιεί την παραγωγή της χώρας.

Επιπλέον η έλλειψη κινήτρων για τον ιδιωτικό τομέα οδηγούσε σε περαιτέρω μείωση της προσφοράς αγαθών που ενίσχυε τον πληθωρισμό. Οι απαλλοτριώσεις, οι παρεμβάσεις, οι έλεγχοι των τιμών, οι συναλλαγματικοί περιορισμοί, η θεσμική ανασφάλεια κ.λπ. ήσαν πρόσθετοι παράγοντες που οδηγούσαν στη μείωση της εγχώριας παραγωγής. Οταν λοιπόν το 2012 κατέρρευσαν οι τιμές του πετρελαίου δεν υπήρχαν άλλες εξαγωγικές βιομηχανίες να πάρουν τη σκυτάλη.Το μοντέλο κατέρρευσε εν μέσω ενός απίστευτου πληθωρισμού, τον οποίο προκαλούσαν οι συνεχιζόμενες υψηλές κρατικές δαπάνες –μόνο που αυτή τη φορά δεν προέρχονταν από το συνάλλαγμα που απέφεραν οι πωλήσεις πετρελαίου, αλλά κυρίως από το χαρτί που τύπωνε η Κεντρική Τράπεζα της χώρας.

Η «κατάρα των φυσικών πόρων» είχε για μια ακόμη φορά πάρει την εκδίκησή της. Οπως συνοψίζει ο οικονομολόγος (και επί χρόνια στέλεχος της ισπανικής τράπεζας Santander στη Βενεζουέλα), Ασδρούβαλ Ολιβέρος: «Αν λάβουμε υπόψη μας ότι τα τελευταία 16 έτη η Βενεζουέλα βίωσε το μεγαλύτερο πετρελαϊκό ‘‘μπουμ’’ στην ιστορία της, καταλήγουμε εύκολα στο συμπέρασμα ότι αυτό δεν οδήγησε σε ευημερία ή βελτίωση της ποιότητας ζωής του πληθυσμού. Αντίθετα, η σημερινή κοινωνική κατάσταση, αν μετρηθεί με όρους εισοδηματικής φτώχειας, μας πάει πίσω στα χειρότερα χρόνια της Ιστορίας μας».

Ομως είναι ενδιαφέρον ότι όταν ο Τσάβες ανέλαβε την εξουσία είχε επίγνωση του προβλήματος της «κατάρας των φυσικών πόρων» και προσπάθησε να το διορθώσει. Οπως παρατηρεί ο οικονομολόγος (και βουλευτής της αντιπολίτευσης, με το κόμμα του Ενρίκε Καπρίλες) Χοσέ Ανχελ Γκέρα, το πρώτο σχέδιο βιομηχανικής πολιτικής στόχευε στη διαφοροποίηση της βιομηχανίας, τη βιώσιμη ανάπτυξη, την τόνωση του ανταγωνισμού και τη βελτίωση της παραγωγικότητας όλων των κλάδων. Ομως αυτό δεν συνέβη και τα σχέδια αυτά εγκαταλείφθηκαν. Τι συνέβη άραγε στο μεταξύ; Το αποτυχημένο στρατιωτικό πραξικόπημα εναντίον του Τσάβες το 2002.

Οπως αναφέρει ο αναλυτής (και διαχειριστής κεφαλαίων στο αμερικανικό fund «Monarch Private Capital») Μάρκο Κόρντοβα: «Αν στην αρχή της ανάληψης της εξουσίας το 1999 ο τσαβισμός προσπάθησε να εφαρμόσει μια σοσιαλδημοκρατική πολιτική, εν τούτοις μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα εναντίον του Τσάβες το 2002 ο τσαβισμός επέλεξε ένα μοντέλο νεοκρατικιστικό στην οικονομία και με τάσεις αυταρχισμού στην πολιτική».

 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η διάδοση του κορονοϊού στο Ιράν και οι συνέπειες των καταπιεστικών κυρώσεων των ΗΠΑ
Το αμερικανικό καθεστώς επιδιώκει να σφίξει τον κλοιό του οικονομικού αποκλεισμού και απειλεί με κυρώσεις αγοραστές του ιρανικού αργού, το οποίο θα προσέφερε πόρους για την καταπολέμηση του ιού.
Η διάδοση του κορονοϊού στο Ιράν και οι συνέπειες των καταπιεστικών κυρώσεων των ΗΠΑ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η νέα φάση της πανδημίας και οι προκλήσεις για τη Δημόσια Υγεία
Η έντονα αυξητική τάση των κρουσμάτων Covid-19 τις τελευταίες μέρες και μάλιστα με οριζόντια κατανομή σχεδόν σε όλη τη χώρα, δεν αφήνει κανένα περιθώριο υποτίμησης του κινδύνου ανεξέλεγκτης διασποράς.
Η νέα φάση της πανδημίας και οι προκλήσεις για τη Δημόσια Υγεία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιδιωτικοποιήσεις λιμανιών: όταν η διεθνής εμπειρία διαψεύδει τους κυβερνητικούς σχεδιασμούς
Ο υπουργός Ναυτιλίας δήλωσε πριν από λίγες μέρες σε τηλεοπτική εκπομπή: «Εμείς απευθυνόμαστε στην αγορά… Πολλές φορές η αγορά σού υποδεικνύει το μοντέλο στο οποίο θα πρέπει να προχωρήσεις».
Ιδιωτικοποιήσεις λιμανιών: όταν η διεθνής εμπειρία διαψεύδει τους κυβερνητικούς σχεδιασμούς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πετρέλαιο και μαργαριτάρια στο Ιράν
Ενα «φιλοαμερικανικό Ιράν» θα ήταν, σήμερα, το πιο ακαριαίο διεθνοπολιτικό ανέκδοτο. Από την άλλη, η ιστορία της Μέσης Ανατολής και του Περσικού Κόλπου φωτίζει πολλά – μια ιστορία που αποσιωπάται.
Πετρέλαιο και μαργαριτάρια στο Ιράν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μετά την Aramco
Η επίθεση των φιλοϊρανών ανταρτών Χούτι της Υεμένης στις εγκαταστάσεις της Aramco στη Σαουδική Αραβία, στα μέσα του Σεπτεμβρίου, κατέδειξε τη στρατηγική αμηχανία των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν.
Μετά την Aramco
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πλάνη περί δημόσιου και ιδιωτικού τομέα
Το πολιτικό θράσος στη χώρα μας έγκειται στη διαπίστωση ότι καταφέρονται κατά του δημόσιου τομέα αυτοί που επί δεκαετίες τον οικοδόμησαν έτσι ώστε να υπηρετεί τις ανάγκες του δικομματισμού και τον απαξιώνουν.
Η πλάνη περί δημόσιου και ιδιωτικού τομέα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας