Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Λόγος καταγγελτικός και λόγος πειστικός

EUROKINISSI// ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ

Λόγος καταγγελτικός και λόγος πειστικός

  • A-
  • A+

«Αναλογίστηκα συχνά και σε βάθος το παρακάτω πρόβλημα: είναι μεγαλύτερο το κακό ή το καλό που προκάλεσαν στους ανθρώπους και στην κοινωνία η ικανότητα του λόγου και ο εντονότατος ζήλος που επιδείχτηκε για την ευφράδεια;»

Με αυτό το ερώτημα ανοίγει ο Κικέρων το πρώτο από τα ρητορικά του έργα, το De inventione (1,1).

Αλήθεια, προβληματίστηκαν όσοι παρακολούθησαν τη συζήτηση στη Βουλή για την ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση;

Ο λόγος εκεί ήταν ά-λο-γος, πα-ρά-λο-γος και κάποιες φορές υ-πό-λο-γος. Σε προηγούμενο άρθρο μας («Οι ''ρήτορες'' της Βουλής», «Εφ.Συν.», 5.8.2018), είχαμε αναφερθεί στην αδυναμία εκφοράς λόγου από τους βουλευτές.

Τώρα διαπιστώθηκε κάτι χειρότερο:

Οι λόγοι που «εκφωνήθηκαν» χειρονομούσαν, φωνασκούσαν, χωρίς να λένε τίποτα.

Ενας λόγος καταγγελτικός, με χαρακτηρισμούς και ύβρεις που προσβάλλουν τον συνομιλητή, τον συνάδελφο βουλευτή, αλλά και τον τηλεθεατή-ακροατή ή τον αναγνώστη.

Και πώς να μη συμβαίνει αυτό όταν γίνεται επίδειξη αγένειας, αμορφωσιάς και κακογουστιάς. Γιατί και η πολιτική έχει την αισθητική της, που γίνεται στοιχείο (α)παιδευτικό για τους πολίτες. Κινούμενοι από άγνοια (το λιγότερο), από ματαιοδοξία (το περισσότερο) και κυρίως από την ευκαιρία να προβληθούν, χειρονομούσαν αδέξια χωρίς να έχουν να πουν κάτι. Επαλήθευσαν τη ρήση «η τέχνη του να μιλάς χωρίς να λες τίποτα».

Προσωπικές αντεγκλήσεις, πικρίες, κομματικές κουτοπονηριές, εξυπνακίστικες ατάκες επιστρατεύτηκαν για την υποστήριξη του εθνικού συμφέροντος. Οσμή παρακμής και απογοήτευσης που κάλυψε όλη τη χώρα. Αγνωστες έννοιες η καλοπροαίρετη διάθεση, η κατανόηση, η παραδοχή «εδώ συμπίπτουμε», η συναντίληψη. Η πρόθεση «συν» έχει χαθεί, μόνο η πρόθεση «αντί» υπάρχει για να υπογραμμίζει τις αντιθέσεις, τις αντιπαλότητες, τις αντιγνωμίες, τις αντιπαραθέσεις, τις αντι… ων ουκ έστιν αριθμός.

Σ’ αυτή τη συνεδρίαση χορτάσαμε από τον καταγγελτικό λόγο που διεγείρει τα ένστικτα, που επιβάλλει τη σιωπή, που οδηγεί στην αφωνία, που μετατρέπει τον πολίτη σε υποτελή. Ελάχιστοι ήταν αυτοί που διασώθηκαν με λόγο ουσιαστικό και υπεύθυνο.

Ομως, με τέτοιες προϋποθέσεις δεν μπορεί να λειτουργήσει το πολίτευμα, όχι μόνο το συγκεκριμένο, αλλά οποιοδήποτε άλλο.

Στη θέση του καταγγελτικού λόγου πρέπει να μπει ο πειστικός λόγος. Κινητήρια δύναμη που διευκρινίζει τις ασάφειες, που αμβλύνει τις αντιθέσεις, που διασφαλίζει την ισηγορία, που εγγυάται τον σεβασμό στον συνομιλητή. Η εκφορά αυτού του λόγου δεν έχει αληθοφάνεια αλλά αλήθεια, δεν αποσιωπά αλλά αποκαλύπτει, δεν κολακεύει αλλά επιβραβεύει.

Ετσι δεν θα είχαμε πολύωρες ή και πολυήμερες συνεδριάσεις στη Βουλή, μακροσκελείς ανακοινώσεις και ανταπαντήσεις κομμάτων, πολύβουες τηλεοπτικές εκπομπές.

Συγκεντρωμένοι οι εισηγητές στο θέμα τους θα φώτιζαν τις πτυχές του, θα ενημέρωναν για τη χρησιμότητα της πρότασής τους με τρόπο απλό και κατανοητό.

Ο πειστικός λόγος με τις αρετές του διαμορφώνει ελεύθερους πολίτες που διαλέγονται μεταξύ τους, που είναι ενεργοί κάθε μέρα και όχι ψηφοφόροι κάθε τέσσερα χρόνια. Ο πειστικός λόγος οπλίζει την πολιτεία με τη λογοδοσία και τον έλεγχο, περιορίζοντας κατά πολύ τη διαφθορά και τη διαπλοκή.

Ο λαός μας θα έλεγε «καθαρές κουβέντες».

Ολα αυτά, όμως, που ακούγονται ωραία, δεν χαρίζονται, δεν εμφανίζονται αυτόματα. Οσο και να φαίνονται αυτονόητα, καθιερώνονται με πολλή δουλειά, έμπνευση και πρόγραμμα. Επιστράτευση από τον τελευταίο πολίτη ώς τον ανώτατο άρχοντα. Ο πειστικός λόγος πρέπει να αρχίζει από τις σχολικές τάξεις, όπου ο εμπνευσμένος δάσκαλος θα εμφυσήσει στον μαθητή ελεύθερο φρόνημα, εργατικότητα και πρωτοβουλία.

Στις δικαστικές αίθουσες, όπου οι πολίτες θα πείθονται ότι είναι ίσοι απέναντι στον νόμο και ότι προστατεύονται από αδέκαστους λειτουργούς της Δικαιοσύνης.

Στις υπηρεσίες, όπου οι υπάλληλοι θα εξυπηρετούν τον πολίτη δίνοντάς του να καταλάβει για τις δυσκολίες επίλυσης ενός προβλήματος, χωρίς να εκφέρουν μια μεγαλόστομη άρνηση που αυθαδιάζει και φανερώνει αλαζονεία. Αντίθετα, λόγος επεξηγηματικός καθιερώνει σχέσεις εμπιστοσύνης και συνεργασίας.

Αναφέρθηκαν επιλεκτικά ορισμένα παραδείγματα.

Αν αυτά ισχύουν σ’ αυτούς τους τομείς, πόσον μάλλον πρέπει να ισχύουν για την πολιτική. Εδώ ο πειστικός λόγος δεν έχει να κάνει μόνο με τις λέξεις, τα επιχειρήματα, τις διαφανείς απόψεις, τις υποσχέσεις, τις προτάσεις, αλλά κυρίως με τις πράξεις.

Λόγος πειστικός αλλά και έμπρακτος.

Οταν ο λόγος μπαίνει στη διαδικασία της επιβεβαίωσης, της επαλήθευσης, της υλοποίησης, γίνεται ουσιαστικός, εποικοδομητικός και αποτελεσματικός.

Σε τελική ανάλυση τότε είναι χρήσιμος για όλους. Δεν είναι ουτοπίες τα παραπάνω, αλλά στόχοι που πρέπει να επιτευχθούν, αν είμαστε θερμοί υποστηρικτές τους, αταλάντευτοι στις δυσκολίες και υπερασπιστές στην καταδολίευσή τους.

Τίποτα δεν είναι εύκολο, αλλά και τίποτα αδύνατο.

*φιλόλογος - συγγραφέας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ονειρα θερινής νυκτός
Ονειρο θερινής νυκτός: Μπουκάρει κάποιος στο Κοινοβούλιο και φωνάζει: «Κάτω τα κινητά, τα sudoku, τα σταυρόλεξα, οι πραλίνες φουντουκιού και οι...
Ονειρα θερινής νυκτός
ΜΕΤΕΩΡΟΣ
Πολιτική σιελόρροια
Βαρέθηκα να βλέπω τον έναν μετά τον άλλον τους εκπροσώπους του πόπολου να ψαύουν διά της γλώσσης τα εκκρίματα των βρόγχων τους· να γλείφουν εκεί που...
Πολιτική σιελόρροια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βουλευτές-πρόβατα και καμηλοπαρδάλεις
​Αλγεινή εντύπωση προκαλούν οι απαξιωτικοί χαρακτηρισμοί πολλών βουλευτών, αλλά και του αρχηγού της Ν.Δ., Κυριάκου Μητσοτάκη, καθώς και της προέδρου...
Βουλευτές-πρόβατα και καμηλοπαρδάλεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ψήφος του βουλευτή κατά συνείδηση
Η αρχή του πολυκομματισμού ενσωματώνει την ελεύθερη ίδρυση και λειτουργία πολιτικών κομμάτων στο πλαίσιο της σύγχρονης αντιπροσωπευτικής (βλέπε και...
Η ψήφος του βουλευτή κατά συνείδηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
1963: κυβέρνηση με ανοχή η Ενωση Κέντρου
​Επειδή μεταδίδεται και επαναλαμβάνεται ότι η μοναδική «μειοψηφική» κυβέρνηση ανοχής στην Ελλάδα ήταν εκείνη που σχημάτισε ο Δημήτριος Βούλγαρης, ο...
1963: κυβέρνηση με ανοχή η Ενωση Κέντρου