Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η Τουρκία στη Μέση Ανατολή
Presidential Press Service via AP, Pool
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η Τουρκία στη Μέση Ανατολή

  • A-
  • A+

Το παιχνίδι του ανταγωνισμού στη Μέση Ανατολή συνεχώς επεκτείνεται. Πίσω από τις ορατές συγκρούσεις και τις διαδοχικές αλλαγές στη συγκρότηση των αντίπαλων στρατοπέδων, ο πόλεμος μαίνεται και σε άλλα επίπεδα: το λεκτικό, το συναισθηματικό, αυτό της άσκησης επιρροής. Η αντιπαράθεση αυτή μπορεί να φέρει, εξωτερικά τουλάχιστον, συγκεκριμένα ιδεολογικά γνωρίσματα (π.χ. τη σύγκρουση σουνιτών - σιιτών ή αυτήν σε σχέση με την αντιμετώπιση του Ισραήλ εκ μέρους του μουσουλμανικού κόσμου), στην πραγματικότητα όμως αυτά με δυσκολία κρύβουν έναν αδυσώπητο πόλεμο συμφερόντων που απλώς λαμβάνει συνεχώς διαφορετικές μορφές.

Στον λεκτικό πόλεμο πρωτοστατεί ο Τούρκος πρόεδρος. Ο Ερντογάν, θυμίζοντας ώρες ώρες τον Νάσερ στις εποχές δόξας του παναραβισμού ή Αμερικανούς τηλε-ευαγγελικούς, βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία με το κοινό του. Η εικόνα του προέδρου να μιλάει, να φωνάζει, να καταγγέλλει, να απειλεί, είναι τηλεοπτικώς πανταχού παρούσα. Μέσω της επιβολής της εικόνας του Ερντογάν (ο Τούρκος πρόεδρος ως σήμα κατατεθέν της νέας τουρκικής αυτοπεποίθησης) η τουρκική κυβέρνηση ασκεί μια πολιτική προβολής της «μαλακής» ισχύος της και στο εσωτερικό αλλά και στο εξωτερικό της χώρας.

Βεβαίως δεν είναι μόνο σημαντική η εικόνα, αλλά και ο λόγος. Και μέσω του λόγου του Ερντογάν προπαγανδίζονται, πάνω απ’ όλα, τα μοναδικά χαρακτηριστικά της Τουρκίας που την καθιστούν τη μόνη κατάλληλη να ηγηθεί σήμερα του μουσουλμανικού κόσμου. Η προβολή αυτή γίνεται μέσω της (ανιστορικής) περιγραφής της Τουρκίας ως μιας χώρας η οποία κείται πέραν των διαφορών και ερίδων που ταλανίζουν την κοινότητα των πιστών, ως της μόνης δύναμης ικανής να αντιμετωπίσει το Ισραήλ, τις ΗΠΑ, αλλά και τις διασπαστικές ροπές στο εσωτερικό της ούμα.

Ο χώρος δεν μας επιτρέπει να επεκταθούμε, αλλά αξίζει να προσεχθεί αυτό το σημείο: η συνεχής, στον λόγο του Ερντογάν, αναφορά στο οθωμανικό παρελθόν της χώρας, η προσπάθεια ανάδειξης της για αιώνες (υποτιθέμενης) ειρηνικής συνύπαρξης πολιτισμών, λαών, θρησκειών στο εσωτερικό της αυτοκρατορίας.

Για να κατανοήσουμε το εύρος των τουρκικών επιδιώξεων στη Μέση Ανατολή, θα πρέπει να προσπαθήσουμε να εντάξουμε την Τουρκία στο πλαίσιο του νέου μεγάλου παιχνιδιού ανταγωνισμών στην περιοχή: αν θέσουμε ως άξονα αυτού του παιχνιδιού την αντιπαλότητα Ιράν - Σαουδικής Αραβίας και ως κύριο διακύβευμα την προσπάθεια ανάσχεσης της αύξησης επιρροής της Τεχεράνης, θα πρέπει να τοποθετήσουμε την Τουρκία σε ένα επίπεδο ξεχωριστό, παράλληλο του κύριου ταμπλό. Η Τουρκία δεν ανήκει επισήμως ούτε στον άξονα της αντίστασης ούτε και στις χώρες που έχουν συνταχθεί με τη Σαουδική Αραβία.

Στο διαρκώς όμως εναλλασσόμενο σκηνικό της Μέσης Ανατολής η Τουρκία προσπαθεί να εξασφαλίσει για τον εαυτό της έναν ιδιαίτερο, διακριτό ρόλο, μακριά τόσο από τον φιλοδυτικό συντηρητισμό των μεν όσο και από τον σιιτικό ριζοσπαστισμό των δε: αυτόν του υποστηρικτή των «ισλαμιστικών» ρευμάτων διαφόρων αποχρώσεων και κατά συνέπεια τον ρόλο του πατέρα των απανταχού καταδιωκόμενων μουσουλμάνων (στην Παλαιστίνη, την Ινδία, την Κίνα κ.λπ.). Η υποστήριξη αυτή κατευθύνεται κατ’ αρχάς προς τα διάφορα παρακλάδια των Αδελφών Μουσουλμάνων, αλλά είναι γνωστό ότι φτάνει και σε πιο ακραίες ισλαμιστικές ομάδες (όπως παλαιότερα και στο ίδιο το «Ισλαμικό κράτος»).

Αν το Κατάρ είναι ο χρηματοδότης των εξτρεμιστών, η Τουρκία είναι ο κύριος προμηθευτής όπλων και ο κύριος συνήγορός τους. Η υποστήριξη αυτή σχετίζεται σε κάθε περίπτωση με τα στενά τουρκικά εθνικά συμφέροντα, η βαθύτερη και πιο μακροπρόθεσμη όμως επιδίωξη είναι άλλη: η ανάδειξη της Τουρκίας σε ηγέτιδα δύναμη στη Μέση Ανατολή.

Η προσπάθεια όμως αυτή συναντά ήδη πολλά εμπόδια. Είναι δεδομένο ότι και τα δυο αντίπαλα στρατόπεδα (το σαουδαραβικό και το ιρανικό) δεν είναι ενιαία (είναι γνωστές, για παράδειγμα, οι φιλοδοξίες των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αυτονομηθούν από την κηδεμονία της Σαουδικής Αραβίας, όπως γνωστές είναι και οι όχι ιδιαίτερα θερμές σχέσεις μεταξύ Χεζμπολάχ και Χαμάς).

Είναι δεδομένο επίσης ότι οι δύο κύριοι αντίπαλοι αντιμετωπίζουν προβλήματα τόσο στο εσωτερικό τους όσο και στο εξωτερικό, ενώ συγχρόνως δεν διαθέτουν την παλιά τους συνοχή. Την ίδια στιγμή όμως τα προβλήματά τους αυτά δεν τους εμποδίζουν να παίζουν το παιχνίδι με τον παλιό, γνωστό, επιφυλακτικό τρόπο.

Από την άλλη μεριά η Τουρκία δεν διαθέτει ούτε τις ιδεολογικές βάσεις (αλλά και την, τουλάχιστον εξωτερικά, ιδεολογική συνέπεια) του Ιράν, ούτε την (ακόμα) τεράστια οικονομική ισχύ της Σαουδικής Αραβίας. Το κυριότερο όμως για μένα είναι άλλο: για τους κατοίκους των χωρών της Μέσης Ανατολής, για τις κοινωνίες της περιοχής, αλλά και γενικότερα για τον μουσουλμανικό κόσμο η Τουρκία (μια χώρα που πριν από περίπου μία δεκαετία αποτελούσε μοντέλο προς μίμηση, ένα πρότυπο συγκερασμού και εναρμόνισης του ήπιου Ισλάμ με την τήρηση των δυτικών φιλελεύθερων, πολιτικών και οικονομικών κανόνων) δεν αντιπροσωπεύει πλέον απολύτως τίποτε. Η Τουρκία είναι απλώς άλλος ένας επιθετικός άρπαγας –αλλά από τέτοιους η Μέση Ανατολή είναι γεμάτη.

* Αναπληρωτής καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανεξάρτητο Κουρδιστάν- αλλάζει ο παγκόσμιος χάρτης
Το δημοψήφισμα θα είναι ορόσημο για όλους τους Κούρδους. Αλλά και το βλέμμα όλου του κόσμου είναι στραμμένο εκεί. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη δηλώσει την υποστήριξή τους στην κουρδική κυβέρνηση, ο...
Ανεξάρτητο Κουρδιστάν- αλλάζει ο παγκόσμιος χάρτης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Ροζάβα είναι η μόνη ελπίδα
Ο πόλεμος που διεξάγεται στο έδαφος της Συρίας μπαίνει στον πέμπτο χρόνο και μετράει πάνω από 240.000 νεκρούς. Είναι πλέον φανερό ότι η διεθνής κοινότητα όχι μόνο δεν μπορούσε να βρει λύση για τη συριακή...
Η Ροζάβα είναι η μόνη ελπίδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η κρίση της τουρκικής οικονομίας και το νέο «Ανατολικό Ζήτημα»
Οι κακές σχέσεις με το Ισραήλ, η προσέγγιση με τη Ρωσία και η επαμφο­τερίζουσα στάση απέναντι στο Ιράν ήταν τα τρία στοιχεία που έφεραν την Αγκυρα αντιμέτωπη με την αμερικανική πολιτική. Η αμερικανική...
Η κρίση της τουρκικής οικονομίας και το νέο «Ανατολικό Ζήτημα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο πρόεδρος Τραμπ σε ρόλο δικαστή και τιμωρού
Η χρήση χημικών όπλων από οποιονδήποτε εμπλεκόμενο στον πόλεμο της Συρίας δεν μπορεί να είναι ανεκτή, πολύ περισσότερο από τα φιλειρηνικά κινήματα που αγωνίστηκαν επί δεκαετίες για τη Διεθνή Σύμβαση...
Ο πρόεδρος Τραμπ σε ρόλο δικαστή και τιμωρού
ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ
Με το όπλο παρά πόδα
Ανησυχία προκαλούν σε ολόκληρο τον πλανήτη τα «παιχνίδια» πολέμου μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και δορυφόρων τους. Μπαράζ τηλεφωνικών επαφών μεταξύ των ηγετών. Υπό τον έλεγχο των δυνάμεων του Άσαντ η Ντούμα και όλη η...
Με το όπλο παρά πόδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το νέο μεγάλο παιχνίδι στη Μέση Ανατολή
Η κατάσταση στη Μ. Ανατολή ξεφεύγει από οποιαδήποτε προσπάθεια σχηματοποίησης. Δεν αντιμετωπίζουμε μόνο το δίλημμα της αδυναμίας επιλογής ανάμεσα σε διαφορετικής μορφής δικτατορίες, τυραννίες, εξτρεμισμούς,...
Το νέο μεγάλο παιχνίδι στη Μέση Ανατολή

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας