Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το συμβολικό κεφάλαιο των δημόσιων Πανεπιστημίων
EUROKINISSI/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το συμβολικό κεφάλαιο των δημόσιων Πανεπιστημίων

  • A-
  • A+

Οποιοι αντιλαμβάνονται το κεφάλαιο ως κτίρια, μηχανήματα, πρώτες ύλες, τεχνολογικές εισροές, που συνδυάζονται στην παραγωγική διαδικασία με στόχο να παραχθεί ένα προϊόν για να ικανοποιηθεί μια ανθρώπινη ανάγκη, με σκοπό το κέρδος, πλανώνται πλάνην οικτράν. Οταν ο δυτικός καταναλωτής αγοράζει ένα μπλουζάκι της Benetton, στο οποίο απεικονίζονται παιδιά χαρούμενα και αγκαλιασμένα από την Αφρική, την Κίνα, τη Γερμανία και την Αμερική, που ειρήσθω εν παρόδω μπορεί να έχει κατασκευαστεί σε εργοστάσια-κάτεργα από γυναίκες και παιδιά σκλάβους στο Βιετνάμ, με μισθό ένα δολάριο την ημέρα, τι ακριβώς αγοράζει;

Την κάλυψη της ανάγκης να προστατευτεί από τον ήλιο ή το κρύο, να μην είναι γυμνός ή να είναι καλοντυμένος; Αγοράζει φθηνά ένα συμβολικό προϊόν, ένα μήνυμα, το αντιρατσιστικό μήνυμα. Η Benetton, βεβαίως, ποσώς ενδιαφέρεται για το μήνυμα, αλλά το μήνυμα είναι το κέρδος. Το συμβολικό, το φαντασιακό, που δεν πρέπει να το συγχέουμε με το αποκύημα της φαντασίας, είναι ένα πλέγμα σημασιών, όπως λέει ο Κ. Καστοριάδης, το οποίο δημιουργεί κάθε κοινωνία· σημασιών που δίνουν ένα νόημα στην κοινωνία, στον κόσμο και στην ύπαρξη, γίνονται μέρος της υλικής πραγματικότητας και οι οποίες ενσαρκώνονται μέσα στους θεσμούς προσανατολίζοντας τα μέρη της κοινωνίας σε ορισμένους στόχους.

Ποια είναι όμως τα χαρακτηριστικά αυτού του συμβολικού κεφαλαίου που κατέχει και «πουλάει» στην κοινωνία το δημόσιο Πανεπιστήμιο; Το συμβολικό κεφάλαιο του δημόσιου Πανεπιστημίου συγκροτήθηκε και «επενδύθηκε» στην αυγή του Διαφωτισμού, τότε που άρχισαν να θεσμοθετούνται τα Πανεπιστήμια και περιλαμβάνει:

α) Την εκκοσμίκευση, την πεποίθηση δηλαδή ότι η ζωή των ανθρώπων δεν κατευθύνεται από μια εξωτερική αρχή (θεοί, πρόγονοι), από την αποκάλυψη ή τη μαγεία, αλλά το πεπρωμένο των ανθρώπων δημιουργείται από ό,τι επιλέγουμε και αποφασίζουμε εμείς οι ίδιοι.

β) Την απομάγευση του κόσμου, που οδήγησε στην αυτονομία της γνώσης, που έχει δύο πηγές, τον ορθό λόγο και την εμπειρία.

γ) Την απελευθέρωση της γνώσης από τα μυθολογικά και υπερφυσικά στοιχεία, που άνοιξε τον δρόμο για την ανάπτυξη της επιστήμης και θα ευνοήσει τη θεσμοθέτηση της παιδείας σε όλες τις μορφές (δημοτικό, γυμνάσιο, πανεπιστήμιο, επιστημονικές ακαδημίες κ.λπ.).

δ) Την απελευθέρωση της γνώσης σε συνδυασμό με την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας –πηγή κάθε εξουσίας είναι ο λαός- και την αρχή της ατομικής ελευθερίας απέναντι σε κάθε κρατική εξουσία, που θα οδηγήσει στην πρόοδο. Ο ορθός λόγος και η ελεύθερη βούληση θα κατευθύνουν τις κοινωνίες στην πρόοδο. Ανεξάρτητα από το αν έχουν αποδειχθεί φρούδες οι ελπίδες περί γραμμικής προόδου, η έννοια της προόδου μέσω της γνώσης-δύναμης και η τοποθέτηση από τον Διαφωτισμό του ανθρώπου στη θέση του θεού, είναι η καρδιά σήμερα του συμβολικού κεφαλαίου των Πανεπιστημίων.

Στον πυρήνα όμως αυτού του συμβολικού κεφαλαίου βρίσκεται και μια άλλη αρχή του Διαφωτισμού. Αυτή που θεωρεί ότι οι άνθρωποι από τη φύση τους κατέχουν αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα, που είναι οικουμενικά, ανεξάρτητα σε ποια κοινωνική ομάδα ανήκουν. Για τον λόγο αυτόν, η δουλεία πρέπει να καταργηθεί, όπως και η θανατική ποινή, οι γυναίκες πρέπει να είναι ίσες με τους άντρες κ.λπ.

Ενα από τα οικουμενικά και αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα είναι και η ίση πρόσβαση όλων στους καρπούς της προόδου, δηλαδή στη γνώση, που είναι η κινητήρια δύναμή της. Η πρόσβαση, βέβαια, στο συμβολικό αυτό κεφάλαιο δίνει μια υπόσχεση σε όσους το αποκτούν για την είσοδό τους σε «ευγενή» επαγγέλματα, για άνοδο στην κοινωνική ιεραρχία. Η γνώση όμως είναι δημόσιο αγαθό και όχι ιδιωτικό, γεγονός που σημαίνει ότι πρέπει όλα τα μέλη της κοινωνίας να μπορούν να το απολαύσουν, ανεξάρτητα από το αν έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν γι’ αυτό.

Για να υπάρχει, βέβαια, αυτή η δυνατότητα, ένας τρόπος υπάρχει: να προσφέρεται δωρεάν, οι φορείς της να είναι δημόσιοι. Γι’ αυτό αιώνες τώρα, με λίγες εξαιρέσεις, τα Πανεπιστήμια είναι δημόσια. Το συμβολικό λοιπόν αυτό κοινωνικό κεφάλαιο, τις κοινωνικές σημασίες αιώνων, ανεξάρτητα από τις αδυναμίες τους, επιδιώκουν να σφετεριστούν, χωρίς να έχουν συμβάλει στη δημιουργία τους, οι ιδιώτες επενδυτές. Περί αυτού είναι η συζήτηση για τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Το ενδιαφέρον τους είναι να πουλήσουν το μήνυμα, τα σύμβολα ως εμπόρευμα με σκοπό το κέρδος.

  • ΥΓ. 1: Αυτό το συμβολικό κεφάλαιο κατείχαν στην πλειονότητά τους τα ΤΕΙ, αλλά κανείς δεν τους το αναγνώριζε και τα Πανεπιστήμια το θεωρούσαν πατρογονική τους κληρονομιά. Αυτός είναι ο λόγος που η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που είναι σήμερα σε εξέλιξη είναι σε σωστή κατεύθυνση.
  • ΥΓ. 2: Είναι προτιμότερο τα σύμβολα να είναι δημόσια, διότι η κοινωνία που τα θέσμισε μπορεί και να τα αλλάξει, παρά ιδιωτική ιδιοκτησία.

* καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, συγγραφέας

  

ΑΠΟΨΕΙΣ
Υπέρ δημοσίου Πανεπιστημίου συνηγορία
Το πιο επικίνδυνο που δεν κατανοούν οι θιασώτες της αγοραίας ιδεοληψίας με την απαξίωση που επιχειρούν του δημόσιου Πανεπιστήμιου σε μια περίοδο κρίσης και διάχυτης απαξίωσης της ενεργού πολιτικής και των...
Υπέρ δημοσίου Πανεπιστημίου συνηγορία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η άμοιρη συνένωση ΑΕΙ-ΤΕΙ
Η συνένωση ΑΕΙ-ΤΕΙ θα επιφέρει την κατάργηση της τεχνολογικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Μέχρι σήμερα οι ενδείξεις τείνουν να «εξαφανίσουν» τα Τεχνολογικά Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (ΤΕΙ) από τον ακαδημαϊκό χάρτη....
Η άμοιρη συνένωση ΑΕΙ-ΤΕΙ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ακαδημαϊκή ποιότητα ως πολιτική εξουσίας
Ας μην αφήσουμε στην ιστορικό του μέλλοντος να διαπιστώσει την επίκληση αδιέξοδων επιχειρημάτων περί «διαφοράς ποιότητας» στην παρούσα φάση ανάπτυξης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στη χώρα μας. Οι διακρίσεις...
Η ακαδημαϊκή ποιότητα ως πολιτική εξουσίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παν. Δυτ. Αττικής: «Δώσε θάρρος του χωριάτη» ή καλοτάξιδο;
Το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής αποτελεί το προϊόν ενοποίησης δυο ΤΕΙ: αυτό είναι πράγματι πρωτότυπο για την εκπαιδευτική διαδρομή της χώρας. Μπορεί το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, κουβαλώντας στην πλάτη του...
Παν. Δυτ. Αττικής: «Δώσε θάρρος του χωριάτη» ή καλοτάξιδο;
ΑΠΟΨΕΙΣ
H νέα χωροταξία των ΑΕΙ
Σήμερα ψηφίζεται στη Βουλή το Σχέδιο Νόμου «Ιδρυση Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής και λοιπές διατάξεις». Πρόκειται για την ίδρυση του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, δηλαδή τη συγχώνευση του ΤΕΙ Αθήνας και του...
H νέα χωροταξία των ΑΕΙ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πανεπιστήμια - ΤΕΙ: πατρίκιοι και πληβείοι;
Οι πληβείοι, τα ΚΑΤΕΕ, δημιουργήθηκαν τη δεκαετία του 1970 για να εκπαιδεύσουν επαγγελματίες με εφαρμοσμένες τεχνικές γνώσεις, δηλαδή φτηνό εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Από τη συγκρότησή τους η σχέση με...
Πανεπιστήμια - ΤΕΙ: πατρίκιοι και πληβείοι;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας