Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενημέρωση, όχι fake news: το ιστορικό ραντεβού της Ευρώπης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενημέρωση, όχι fake news: το ιστορικό ραντεβού της Ευρώπης

  • A-
  • A+

Πριν από τρεις μήνες, στις 12 Σεπτεμβρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφιζε μαζικά υπέρ ενός προσχεδίου-οδηγίας που θα επιτρέπει επιτέλους στον Τύπο και στα Πρακτορεία Ειδήσεων να ελπίζουν ότι θα αμείβονται από τους γίγαντες του διαδικτύου, γεγονός που δεν συμβαίνει προς το παρόν. Εδώ και πολλά χρόνια, τα μεγάλα ιντερνετικά δίκτυα αναπαράγουν καθημερινά χιλιάδες περιεχόμενα των μέσων μαζικής ενημέρωσης χωρίς να καταβάλλουν ούτε ένα λεπτό σε αυτούς που τα παράγουν. Αυτή η ιστορική ψήφος υπέρ των «συγγενικών δικαιωμάτων» έγινε εφικτή χάρη στην πρωτόγνωρη κινητοποίηση των δημοσιογράφων και στο θάρρος των ευρωβουλευτών, παρά την έντονη πίεση την οποία άσκησαν τα μεγάλα ιντερνετικά δίκτυα.

Το προσχέδιο πρέπει τώρα να αποτελέσει αντικείμενο συναίνεσης μεταξύ του Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου των Υπουργών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ομως, λόγω μιας νέας, ευρείας έκτασης εκστρατείας προώθησης των συμφερόντων τους (lobbying), οι γίγαντες του διαδικτύου επιχειρούν να αφαιρέσουν την ουσία του κειμένου: επιζητούν να αποκλείσουν από τη συμφωνία αυτό που ονομάζεται «σύντομα αποσπάσματα», «τεκμηριωμένη πληροφορία» ή ακόμη «snippets» (αποσπάσματα), να μη συμπεριλάβουν τα Πρακτορεία Ειδήσεων, τον εξειδικευμένο Τύπο και να μειώσουν τη διάρκεια προστασίας των συγγενικών δικαιωμάτων.

Τα γεγονότα: η ουσία της δημοσιογραφίας

Τα γεγονότα ανήκουν σε όλους. Καθένας μπορεί να τα αναφέρει, να τα αναλύσει. Ομως, όταν μια μηχανή αναζήτησης ή ένας συναθροιστής ειδήσεων (news aggregator) παίρνει κατά λέξη την παραγωγή μιας εφημερίδας ή ενός πρακτορείου, φαίνεται φυσιολογικό να καταβάλλει κάποιο ποσό για τα συγγενικά δικαιώματα, ακόμη κι αν πρόκειται για σύντομο απόσπασμα.

Μπορεί κανείς να φανταστεί έστω και για ένα δευτερόλεπτο, με την πρόφαση ότι πρόκειται περί «σύντομου αποσπάσματος», να μην υπάρξει αμοιβή για τεκμηριωμένες πληροφορίες σχετικά με το Brexit; Ή σχετικά με μια τραγωδία προσφύγων στα ανοιχτά της Ελλάδας;

Ας σκεφτούμε την εργασία που προϋποθέτει η έρευνα και σύνταξη για να δημοσιευθεί ο τίτλος: «Επίθεση αυτοκτονίας σε σιιτική συνοικία της Βαγδάτης: 32 νεκροί (αστυνομία, νοσοκομεία)». Για να συντάξει αυτή την απλή γραμμή, ο δημοσιογράφος πραγματοποίησε έρευνα στην αστυνομία για να προσδιορίσει τη φύση της έκρηξης, κάλεσε τα νοσοκομεία για να κάνει απολογισμό θυμάτων, πήγε επιτόπου για να περιγράψει το σημείο, να συλλέξει μαρτυρίες. Μερικές φορές με κίνδυνο της ζωής του, καθώς δεν είναι σπάνιο μια δεύτερη επίθεση να σημειωθεί στο ίδιο σημείο, λίγο αργότερα. Οπως συνέβη πρόσφατα στην Καμπούλ: εννέα δημοσιογράφοι και φωτογράφοι σκοτώθηκαν, μεταξύ των οποίων ο Shah Marai του AFP (Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων).

Το να ερευνάς τα γεγονότα σημαίνει επίσης να παρακάμπτεις τις φήμες που μολύνουν κάθε σημαντική είδηση: μια υποτιθέμενη ομηρία κατά τη διάρκεια της επίθεσης στη Νίκαια που είχε οδηγήσει σε 86 νεκρούς, το 2016, ή μια νέα τρομοκρατική επίθεση στον Πύργο του Αϊφελ κατά την τραγική νύχτα της 13ης Νοεμβρίου στο Παρίσι… Και τα δύο είναι ψευδείς ειδήσεις που πλημμυρίζουν τα κοινωνικά δίκτυα και εξαφανίζονται μόνο χάρη στις προσεκτικές επαληθεύσεις των ΜΜΕ.

Αυτή η δουλειά είναι η καθημερινότητα όλων των δημοσιογράφων, φωτογράφων και καμέραμεν, και η δική μου, στη Βαγδάτη, την Τεχεράνη, το Κάιρο, τη Δαμασκό, τη Βηρυτό. Αν η χρήση των κειμένων των συντακτών και των πρακτορείων δεν επιδέχεται συγγενικά δικαιώματα με την πρόφαση ότι πρόκειται για «σύντομα αποσπάσματα», θα έχει αφαιρεθεί η ουσία της ευρωπαϊκής οδηγίας. Θα σημαίνει ότι αυτό που αποτελεί την ίδια την ουσία του επαγγέλματός μας, δηλαδή η αναζήτηση και η σύνταξη των γεγονότων, δεν έχει καμία αξία. Και όλες οι επενδύσεις που πραγματοποιούν εκδότες και Πρακτορεία Ειδήσεων για να φέρουν αυτή την πληροφορία στο κοινό δεν θα έχουν κανένα όφελος. Θα σημαίνει επίσης πως τα γεγονότα δεν φτιάχνουν την Ιστορία. Εν τέλει, ο χώρος θα εγκαταλειφθεί στα χέρια αυτών που διαδίδουν fake news.

Ο αποκλεισμός των σύντομων αποσπασμάτων θα οδηγήσει τους εκδότες και τα Πρακτορεία Ειδήσεων να απασχολούν λιγότερους δημοσιογράφους, να κλείσουν τα γραφεία τους σε Αφγανιστάν, Ιράκ, Ιράν, Βόρεια Κορέα… Ποιες θα είναι τότε οι πηγές ενημέρωσης; Τα κρατικά ΜΜΕ; Οι εκστρατείες παραπληροφόρησης υπό την καθοδήγηση αυταρχικών καθεστώτων;

Ας μην αφήσουμε τα «bots», αυτά τα ρομπότ που είναι προγραμματισμένα να εκτελούν εκστρατείες επιρροής, και άλλους μηχανισμούς παραγωγής τρολ, ψευδών ειδήσεων (troll farms) να υπερισχύσουν σε βάρος των ρεπόρτερ. Ούτε τις online φανταστικές ιστορίες να υποκαταστήσουν τα τεκμηριωμένα γεγονότα.

Αν τα σύντομα αποσπάσματα βρεθούν εκτός του πεδίου των συγγενικών δικαιωμάτων, η λεηλασία περιεχομένων θα συνεχιστεί για τον πολύ απλό λόγο: διότι, αυτό που διαβάζουν μαζικά οι χρήστες του διαδικτύου, αυτό που προκαλεί εκατομμύρια διαδράσεις στις ιστοσελίδες και, συνεπώς, σημαντικά έσοδα για τις πλατφόρμες, είναι ακριβώς αυτά τα «σύντομα αποσπάσματα».

News εναντίον fake news

Ενα ακόμη σημαντικό ζήτημα, το οποίο θέτουν οι γίγαντες του διαδικτύου, είναι η μη εφαρμογή των συγγενικών δικαιωμάτων για τα Πρακτορεία Ειδήσεων. Κι όμως, τα πρακτορεία είναι αυτά που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας. Κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε λεπτό, παράγουν κείμενα, φωτογραφίες, βίντεο χάρη σε ένα δίκτυο που ύφαιναν επί χρόνια σε ολόκληρο τον κόσμο. Παραμένουν η απαραίτητη πυξίδα που επιτρέπει σε όλους, χάρη στις επιβεβαιωμένες, πλουραλιστικές και πλήρεις πληροφορίες, να ξέρουμε τι συμβαίνει από τη Συρία ώς τη Ρωσία, από τις πιο απομακρυσμένες περιοχές ώς τις πρωτεύουσες.

Χωρίς Πρακτορεία Ειδήσεων, οι τηλεοράσεις, τα ραδιόφωνα, οι εφημερίδες, οι ιστοσελίδες χάνουν ένα μεγάλο τμήμα της πρώτης ύλης της ενημέρωσης. Χωρίς πρακτορεία, οι εικόνες γίνονται πιο σπάνιες. Οπως οι παραγωγές των εκδοτών, έτσι και αυτές των πρακτορείων λεηλατούνται. Είναι θεμελιώδες για τη δημοκρατία τα πρακτορεία να μπορούν να συνεχίσουν να υπάρχουν, και αυτό είναι εφικτό με το να συμπεριληφθούν εξ ολοκλήρου -και για τον ίδιο λόγο που ισχύει για τους εκδότες- στο πεδίο εφαρμογής της ευρωπαϊκής οδηγίας.

Η διάρκεια των δικαιωμάτων

Τέλος, η διάρκεια της προστασίας των συγγενικών δικαιωμάτων αποτελεί μείζον διακύβευμα. Ορισμένοι θέλουν να την περιορίσουν σε ένα έτος. Δεν είναι παράλογο οι τραγικές φωτογραφίες των τρομοκρατικών επιθέσεων στο Παρίσι, το 2015, να μπορούν να χρησιμοποιούνται δωρεάν από τους γίγαντες του διαδικτύου, μόνο και μόνο επειδή πέρασαν 12 μήνες; Είναι προφανές πως η διάρκεια ζωής μιας φωτογραφίας δεν περιορίζεται σε ένα έτος και πως ξαναχρησιμοποιείται ανά τακτά διαστήματα. Ο κοινός νους και η δικαιοσύνη επιτάσσουν την επιστροφή στην αρχικά προβλεπόμενη διάρκεια των 20 ετών.

Μπορεί η Ευρωπαϊκή Ενωση να αναλάβει το ρίσκο να αφαιρέσει την ουσία από τα συγγενικά δικαιώματα, όταν είμαστε μάρτυρες της ανόδου των κινδύνων σε όλο τον κόσμο και του πολλαπλασιασμού των fake news;

Μας εξηγούν, κι έχουν δίκιο, πόσο κρίσιμες είναι για τη δημοκρατία οι ευρωεκλογές του ερχόμενου Μαΐου. Ας μην καταστρέψουμε λοιπόν ένα κείμενο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που υιοθετήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου από 438 βουλευτές, δηλαδή από μια ευρύτατη πλειοψηφία, ύστερα από δύο χρόνια δουλειάς.

Αυτό που διακυβεύεται αυτή τη στιγμή στις Βρυξέλλες είναι το μέλλον του Τύπου και όλων των επαγγελμάτων που σχετίζονται με τη δημιουργία στην Ευρώπη, είτε πρόκειται για μουσική, λογοτεχνία, κινηματογράφο, θέατρο. Και αυτό, χωρίς αρνητικές επιπτώσεις για τον καταναλωτή, ο οποίος θα συνεχίσει να έχει δωρεάν πρόσβαση.

Κυρίες και κύριοι υπουργοί, βουλευτές, μέλη της Επιτροπής, οι δημοσιογράφοι, οι εκδότες όπως και τα Πρακτορεία Ειδήσεων ζητούν, μαζί, μια δίκαιη αμοιβή της εργασίας τους και των επενδύσεων που πραγματοποιούν για να ενημερώσουν το κοινό. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η εφαρμογή μη νοθευμένων συγγενικών δικαιωμάτων αποτελεί κρίσιμο διακύβευμα για τη δημοκρατία μας.

*Ανταποκριτής, ρεπόρτερ στη Μέση Ανατολή. Τιμήθηκε με το Βραβείο Albert Londres και το Βραβείο Bayeux πολεμικών ανταποκριτών.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η εκστρατεία του Ερντογάν ενάντια στον Τύπο
Παρ’ όλες τις δηλώσεις του Ερντογάν και τις επιθέσεις… αγάπης προς τους δημοσιογράφους, η αλήθεια είναι ότι ο Τούρκος πρόεδρος τους απεχθάνεται, όπως και την οποιαδήποτε αντιπολιτευτική φωνή. Οταν η...
Η εκστρατεία του Ερντογάν ενάντια στον Τύπο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ρόστερ και δημοσιογραφία
Στην πρωτόγνωρη για τους εργαζόμενους και ακόμα πιο σκληρή από το παρελθόν αυτή συνθήκη –την οποία προφανώς δεν είχε διανοηθεί ούτε η σημαντική εκείνη μερίδα δημοσιογράφων του ΔΟΛ και άλλων που είχε επενδύσει...
Ρόστερ και δημοσιογραφία
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Η εξοικείωση με τις εικόνες τρόμου είναι τοξική»
Από θεατές του πόνου των άλλων γίναμε συμμέτοχοι στη θεαματικοποίησή του. Και μάλιστα, χωρίς αναστολές, έτοιμοι να κάνουμε τα πάντα για να πετύχουμε τα like της μικρής μας κοινότητας. Ο θάνατος γίνεται ένα...
«Η εξοικείωση με τις εικόνες τρόμου είναι τοξική»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Facebook κ.ά. - Οχι πλέον άλλη τέτοια πρόοδο!
Ο βασικός μηχανισμός που χρησιμοποιείται για τη διαδικασία της καλλιέργειας και της διαχείρισης των εντυπώσεων έχει στηθεί εδώ και πολλά χρόνια και είναι αυτό που ονομάζουν τέταρτη εξουσία, δηλαδή τα ΜΜΕ....
Facebook κ.ά. - Οχι πλέον άλλη τέτοια πρόοδο!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ναυάγια στην ενημέρωση
Σήμερα τα ΜΜΕ πέφτουν από τα σύννεφα που ο Αργοσαρωνικός είναι μια τοξική βόμβα, στην οποία κυκλοφορούν ανενόχλητα περισσότερα από 30 σάπια και γερασμένα πλοία με καύσιμα, προκειμένου να ανεφοδιάζουν τα μεγάλα...
Ναυάγια στην ενημέρωση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Λογοτεχνία και δημοσιογραφία
Συχνά ακούω να λένε ότι η λογοτεχνία δεν «αφηγείται τη ζωή». Και ότι τη ζωή την αφηγούνται καλύτερα οι δημοσιογράφοι γιατί λόγω επαγγελματικής ενασχόλησης είναι πιο κοντά στα γεγονότα. Δεν συμφωνώ γιατί δεν...
Λογοτεχνία και δημοσιογραφία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας