Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι εύθραυστες αλήθειες*

Η βεβαιότητα είναι στέρεη, πέτρινη, μονολιθική, αμετακίνητη

Οι εύθραυστες αλήθειες*

  • A-
  • A+

Κάθε άνθρωπος, βαθιά μέσα του, διψάει για την αλήθεια, την ψάχνει, την απαιτεί, αισθάνεται κοροϊδία αν κάποιος του την κρύβει. Ομως πολύ συχνά, ειδικά όταν πιστεύει πως επιτέλους την κατέκτησε, πέφτει θύμα μιας καταστροφικής παρανόησης. Οσο περισσότερο κοιτάμε γύρω μας τόσο περισσότερο βλέπουμε άτομα υποχρεωμένα ν’ αλλάζουν την αλήθεια με τη βεβαιότητα. Στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο τελείως διαφορετικά πράγματα: θα μπορούσαμε να πούμε ότι κατά κάποιο τρόπο η βεβαιότητα αποτελεί ένα παραπλανητικό υποκατάστατο της αλήθειας.

Πράγματι, η αλήθεια από τη φύση της είναι πάντα αβέβαιη, προβληματική, εφήμερη, διαρκώς εναλλασσόμενη, άπιαστη. Αντίθετα, η βεβαιότητα είναι στέρεη, πέτρινη, μονολιθική, αμετακίνητη. Η αλήθεια είναι ζωντανή, η βεβαιότητα απολιθωμένη. Η αναζήτηση της αλήθειας σημαίνει κοπιαστική προσπάθεια προσέγγισης, αδιάκοπη διαθεσιμότητα στον επαναπροσδιορισμό μπροστά σε κάθε καινούργιο δεδομένο, συνειδητή μετριοφροσύνη για τα προσωπικά μας όρια, ετοιμότητα για να επανεξετάσουμε, συγκρίνουμε, διορθώσουμε τις απόψεις μας. Από την άλλη, η βεβαιότητα σταμάτησε να ψάχνει γιατί τώρα πια ξέρει τα πάντα, κατάλαβε τα πάντα και απαιτεί να επιβάλει σε όλους τα αλάνθαστα συμπεράσματά της. Η αλήθεια γεννιέται μέρα με τη μέρα από την ατέρμονη αμφιβολία, η βεβαιότητα αναπαύεται στη διανοητική ικανοποίησή της που είναι σκληρίαση και θάνατος.

Κι όμως, είμαστε αναγκασμένοι να ζούμε (ίσως ο άνθρωπος να ζούσε και παλιά) ανάμεσα σε φλύαρα άτομα που αισθάνονται τους εαυτούς τους εκφραστές του απόλυτου, αδιάφοροι στο παραμικρό σκίρτημα του νου, τόσο πιο σίγουροι για τις βεβαιότητές τους όσο πιο απλές, στερεότυπες και χοντροκομμένες είναι αυτές. Συχνά αισθανόμαστε ένα είδος ζήλιας για τους ανθρώπους που είναι έτοιμοι να πιστέψουν, σίγουροι πως φέρνουν μαζί τους την αιώνια αλήθεια, σαν να έχουν ένα πιστοποιητικό που τους απαλλάσσει από το να σκέφτονται, να πληροφορούνται, να κοιτούν ακόμη πιο βαθιά στην ψυχή και στο μυαλό τους.

Αναφέρομαι στη ζήλια, γιατί πρέπει να είναι όμορφο να αισθάνεσαι πως έχεις το δίκιο με το μέρος σου, καλός και αλάνθαστος, απαλλαγμένος για πάντα από τη συζήτηση και την ανάγκη επιβεβαίωσης. Θα ήθελα να ζούμε σ’ έναν κόσμο όπου όλα τα προβλήματα ν’ ανάγονται σε δύο καθαρές θέσεις, άσπρο ή μαύρο, ναι ή όχι: έτσι θα μπορούσαμε να επιλέξουμε άφοβα, χωρίς δισταγμούς, για τη μια ή για την άλλη.

Αντίθετα, όλο και πιο συχνά, παρατηρούμε ανησυχητικά σημάδια να συσσωρεύονται στον ορίζοντα, βλέποντας ανθρώπους να οχυρώνονται πίσω από τις απόλυτες βεβαιότητές τους και να καταντούμε ξένοι στο σπίτι μας, σε διαφωνία με όλους τους άλλους.

Ανάμεσα στις τόσες βεβαιότητες λοιπόν ας αφήσουμε τον εαυτό μας να ψάξει και να βρει καμιά εύθραυστη αλήθεια.

 

(*) «Πρέπει να βιαστώ να βρω μια λύση και επειδή ο μοναδικός χώρος που μου είναι ανοιχτός είναι εκείνος της θεωρίας, δεν μου μένει άλλο από το να εξακολουθώ να εμβαθύνω στη θεωρητική γνώση της κατάστασης. Την αλήθεια, όπως κι αν είναι αυτή, όμορφη ή άσχημη, δεν μου επιτρέπεται να την αλλάξω» (Ιταλο Καλβίνο, «Ταφ μηδέν», 1967).

 

** Ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Φιλία: αόρατα νήματα, ισχυροί δεσμοί
Σύμφωνα με την αριστοτελική αντίληψη, δεν υπάρχει αυθεντική κοινότητα αν δεν υπάρχει φιλία ανάμεσα στα μέλη της: όχι όλοι με όλους αλλά τουλάχιστον κάποιος με κάποιον, έτσι ώστε να δημιουργηθεί ένα δίχτυ χωρίς...
Φιλία: αόρατα νήματα, ισχυροί δεσμοί
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σαράντα χρόνια από τη «Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας»
Η «Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας», που καθιέρωσε τον συγγραφέα της Κορνήλιο Καστοριάδη ως έναν μεγάλο στοχαστή, είναι από τα σημαντικότερα φιλοσοφικά έργα του 20ού αιώνα. Οταν κυκλοφόρησε (1975)...
Σαράντα χρόνια από τη «Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο ίλιγγος της αβύσσου
Υπάρχουν ορισμένοι που διαχωρίζουν την ηλιθιότητα από την ανοησία. Η ανοησία είναι stupor, αθωότητα, στοιχειώδης φαντασία. Είναι, ίσως, το πρώτο βήμα για τη διάνοια. Αντίθετα, η ηλιθιότητα είναι πονηριά,...
Ο ίλιγγος της αβύσσου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια πικρή ηρεμία
Συνηθισμένοι να αντιδρούμε στα ευμετάβλητα ερεθίσματα του κόσμου που μας περιβάλλει, ζούμε εκτεθειμένοι σε συνεχείς συγκρούσεις, ανίκανοι να αποκωδικοποιήσουμε τη ροή της πολύμορφης πραγματικότητας,...
Μια πικρή ηρεμία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απλότητα
Η πιο σαγηνευτική στρατηγική με την οποία το μοντέλο της αγοράς διαχέει την ολέθρια επιρροή της είναι να προσκαλεί τα θύματά της (και κυρίως τα πιο ευάλωτα: νήπια, εφήβους, νοικοκυρές, συνταξιούχους, ανέργους)...
Απλότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υπερουράνιος τόπος
Να υπήρχε λέει εκείνος ο τόπος του πλατωνικού μύθου… Ενας τόπος, ένας κόσμος ιδεατός, πέρα από οτιδήποτε υλικό, εκεί όπου υπάρχουν τα νοητά αρχέτυπα των αισθητών πραγμάτων, οι ιδέες. Καθαρή αλήθεια, καθαρή...
Υπερουράνιος τόπος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας