Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αναθεώρηση του Συντάγματος
ΕUROKINISSI / ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αναθεώρηση του Συντάγματος

  • A-
  • A+

Το Σύνταγμα είναι νομικό κείμενο που βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας του νομικού εποικοδομήματος του κράτους, τόσο από την άποψη της διακηρυκτικής του αξίας όσο και από την άποψη της νομικής ισχύος του. Η έννοια του Συντάγματος αντιπροσωπεύει τη λεκτική έκφραση του θεμελιώδους και υπέρτατου νόμου του κράτους.

Στη σύγχρονη εποχή το Σύνταγμα έχει ή μπορεί να έχει πάντοτε τρία τουλάχιστον χαρακτηριστικά.

Πρώτον, περιγράφει το συνολικό πολιτειακό φαινόμενο, δηλαδή το φαινόμενο που συγκροτείται από το κράτος και τις περιβάλλουσες το κράτος και την κρατική εξουσία κοινωνικές διαδικασίες.

Δεύτερον, έχει θεμελιακό χαρακτήρα, είναι θεμελιώδης νόμος ο οποίος έναντι των υπολοίπων νόμων έχει αυξημένη τυπική ισχύ.

Και τρίτον, συνδέθηκε, ως έννοια και ως όρος, ιστορικά με εξελίξεις δημοκρατικές και όχι με εξελίξεις αυταρχικές. Δηλαδή, η επίκληση του Συντάγματος και ιστορικά αλλά και στο παρόν γίνεται από τον πολίτη πάντοτε προς την κατεύθυνση της προστασίας των δικαιωμάτων του και της ενίσχυσης της θέσης του στο πολιτικό σύστημα.

Τον όρο «Σύνταγμα» εισήγαγε στην ορολογία των κοινωνικών και πολιτικών επιστημών ένας μεγάλος Ελληνας, ο Αδαμάντιος Κοραής. Ο Κοραής ήταν διαποτισμένος από τις ιδέες του Γαλλικού Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης, ενώ υπήρξε και βαθύς γνώστης της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, στη διάδοση της οποίας συνέβαλε όσο λίγοι.

Οπως ήδη αναφέραμε στα δύο προηγούμενα κείμενά μας, διακρίθηκε από την προσπάθειά του να μεταλαμπαδεύσει στον μαχόμενο, κατά την Επανάσταση του 1821, λαό τις αξίες μιας ανεξάρτητης, δημοκρατικής και κοσμικής, δηλαδή θρησκευτικά ουδέτερης, πολιτείας, με ελευθερία και ισότητα για όλους.

Τα Συντάγματα όμως αποτυπώνουν με διακηρυκτικό τρόπο σε κανονιστικό επίπεδο και τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, δηλαδή και τους κοινωνικούς και πολιτικούς συσχετισμούς, της εποχής τους. Εκπέμπουν, έτσι, έναν ισχυρό ιστορικό, πολιτικό και θεσμικό συμβολισμό, ο οποίος αποκρυσταλλώνει τις ιδεολογικές και κοινωνικές αντιθέσεις, συγκρούσεις αλλά και συνθέσεις ενός συγκεκριμένου σχηματισμού σε μία ορισμένη εποχή.

Ως κυρίαρχο θεσμικό στοιχείο του εποικοδομήματος, το Σύνταγμα συμπυκνώνει όχι μόνο τις θεμελιώδεις κοινωνικές συνθήκες, αλλά και τις ιδεολογικές και πολιτικές ζυμώσεις, οι οποίες εκφράζουν έναν πολιτικό βολονταρισμό και ενίοτε ένα πνεύμα πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών. Το Σύνταγμα είναι, εν τέλει, εκτός από κατ’ εξοχήν πολιτικό κείμενο, και ένα δυναμικό σύμβολο πολιτικής.

Δεν υπάρχει Σύνταγμα το οποίο να μην εμπεριέχει έναν πολιτικό και κοινωνικό συμβολισμό. Κυρίως έναν συμβολισμό δημοκρατικών και κοινωνικών εγγυήσεων όταν το ίδιο το συνταγματικό κείμενο αναφέρεται πάντοτε ιστορικά, κοινωνικά και πολιτικά σε μία τεχνική της πολιτικής ελευθερίας και σε μία μέθοδο της κοινωνικής ισότητας.

Δηλαδή, συμβολίζει πάντα ένα διάχυτο πολιτικό «δέον», το οποίο αποτυπώνει τους αγώνες για πολιτικές και δημοκρατικές ελευθερίες αλλά και για κοινωνικές κατακτήσεις. Ενδιαφέρον παρουσιάζει, άλλωστε, στους σύγχρονους καιρούς η παγκοσμιοποιημένη και ειδικότερα η ευρωπαϊκή διάσταση του συνταγματικού συμβολισμού.

Η ανάδειξη του συνταγματικού συμβολισμού εν συνόλω προϋποθέτει σύνθετη επιστημονική προσέγγιση, η οποία συνδυάζει το δίκαιο και την πολιτική αξιοποιώντας, παράλληλα, τη συνταγματική και πολιτική ιστορία και τις εν γένει κοινωνικές επιστήμες.

Εχω αναρωτηθεί και άλλοτε από αυτές εδώ τις ελεύθερες και φιλόξενες στήλες: τι εξασφαλίζει ιστορικά η αυστηρότητα ενός Συντάγματος; Απόλυτη (απαγόρευση κάθε αναθεώρησης) ή σχετική (δυσχερής αναθεώρηση);

Απαντούσα λέγοντας ότι η ιστορική εξέλιξη δεν γνωρίζει διαιώνιση πολιτικών και κοινωνικών συστημάτων, ακόμη και αν αυτά κατοχυρώνονται νομικά στο πλαίσιο αυστηρών Συνταγμάτων.

Η εκάστοτε κοινωνική και πολιτική δυναμική έχει επιφέρει ανατροπή απολύτως ή σχετικώς αυστηρών Συνταγμάτων και κατάλυση των αντίστοιχων «προστατευομένων» πολιτικών συστημάτων.

Στην ενδεχόμενη σύγκρουση του νομικού πραγματικού –συνταγματική αυστηρότητα– με το κοινωνικό δεδομένο –πολιτική και κοινωνική δυναμική– επικρατεί πάντα το δεύτερο, κατά ιστορική και πραγματολογική απόδειξη (βλέπε και Κώστα Δουζίνα, «Ας μιλήσουμε για το Σύνταγμα», «Εφ.Συν.» 12.11.2018).

Θα συνεχίσουμε με τις προτάσεις αναθεώρησης του ισχύοντος παρόντος Συντάγματος.

* ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου

  

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ανάγκη αναθεώρησης του άρθρου 110 παρ. 2 του Συντάγματος
Η κατάληξη της συζήτησης στη Βουλή για το «παρεμπίπτον» ζήτημα της διαδικασίας αναθεώρησης με τις αγορεύσεις του Ευάγγελου Βενιζέλου και του Νίκου Παρασκευόπουλου απέδειξε την ανάγκη αναθεώρησης του άρθρου 110...
Η ανάγκη αναθεώρησης του άρθρου 110 παρ. 2 του Συντάγματος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Συνταγματικές τομές
Με τις σημαντικές αλλαγές που εισάγει η κυβέρνηση της Αριστεράς επιχειρείται μια βαθιά τομή στο πολιτικό μας σύστημα. Αλλωστε η φθορά και η κρίση που αντιμετωπίζει καθιστούν ζωτική ανάγκη τις προωθούμενες...
Συνταγματικές τομές
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι πολιτικό στοίχημα
Το άρθρο 110 του Συντάγματος, ρυθμίζοντας τη διαδικασία συνταγματικής αναθεώρησης, απαιτεί συναίνεση που θα παραμείνει σταθερή σε δύο διαδοχικές, ισοδύναμες Βουλές τόσο ως προς την ανάγκη όσο και ως προς την...
Η συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι πολιτικό στοίχημα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναθεώρηση και ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ
Οι ιδεολογικές διαφορές μπορούν να περιμένουν. Η Ιστορία δεν περιμένει. Ας είμαστε συνεπείς στο ραντεβού μαζί της. Για να μη διαμορφώνουν άλλοι τους όρους και τις συνθήκες της ζωής μας. Για να μπορούμε εμείς...
Αναθεώρηση και ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναθεώρηση του Συντάγματος (2)
«Η δημοκρατία δεν στηρίζεται στην αντίληψη ότι η γνώμη των πολλών είναι πάντοτε και η ουσιαστικά σωστότερη, αλλά ότι η λήψη των αποφάσεων βάσει της πλειοψηφίας είναι η μόνη ανθρώπινα θεμιτή και κοινωνικά σωστή...
Αναθεώρηση του Συντάγματος (2)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σύνταγμα: επιχειρήματα και όχι συνθήματα
Είναι άραγε η συνταγματική αναθεώρηση το μείζον πρόβλημα της χώρας; Ας είμαστε σοβαροί. Το Σύνταγμά μας δεν ευθύνεται για τις αμαρτίες ενός διαβρωμένου πολιτικού κόσμου. Δεν φταίει το Σύνταγμα για την κρίση,...
Σύνταγμα: επιχειρήματα και όχι συνθήματα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας