Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Φιλοσοφία για παιδιά και η ηθική του διαδικτύου
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Φιλοσοφία για παιδιά και η ηθική του διαδικτύου

  • A-
  • A+

Σε μια χώρα που για διάφορους, υπαρκτούς αλλά αδιευκρίνιστους ακόμη, εν πολλοίς, λόγους η διδασκαλία της φιλοσοφίας σε Γυμνάσιο και Λύκειο είναι υποβαθμισμένη έως και σχεδόν ανύπαρκτη –συγκριτικά με άλλες ευρωπαϊκές χώρες και με πάμπολλες χώρες του κόσμου–, το να υποστηρίζει κανείς ότι η διδασκαλία της φιλοσοφίας περιλαμβάνεται ήδη στα αναλυτικά προγράμματα του Δημοτικού, στις χώρες αυτές, ακούγεται σίγουρα περίεργο, εντελώς εξωπραγματικό αλλά πιθανότατα και ανώφελο.

Βέβαια, η ελληνική ακαδημαϊκή φιλοσοφική κοινότητα είναι ενήμερη αυτής της διεθνώς πλέον καθιερωμένης διδασκαλίας της φιλοσοφίας για παιδιά. Στη σχετική άλλωστε βιβλιογραφία θα μπορούσε να αναφέρει κανείς σειρά μεταφράσεων ξένων βιβλίων στα Ελληνικά, όπως για παράδειγμα το βιβλίο της Joanna Haynes «Τα παιδιά ως φιλόσοφοι. Μάθηση μέσω έρευνας και διαλόγου στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση» (πρόλογος-μετάφραση: Γιάννης Τζαβάρας, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2009).

Πράγματι, το κίνημα «Φιλοσοφία για Παιδιά», έχοντας ήδη ξεκινήσει στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1970, κατόρθωσε να εδραιωθεί και να καρποφορήσει εκ-παιδευτικά σε πολλές πλέον χώρες του κόσμου, ενδυναμώνοντας τη θέση ότι η διδασκαλία της φιλοσοφίας μπορεί να συμβάλει στην εσωτερική καλλιέργεια και στη διανοητική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών.

Σε αντίθεση με το γενικότερο αγοραίο και άκρως ωφελιμιστικό κοινωνικο-πολιτικό και οικονομικό κλίμα, το μεγαλύτερο μέρος της εκ-παιδευτικής κοινότητας, παγκοσμίως θα έλεγα, βρίσκεται στο ύψος που του αρμόζει, καταβάλλοντας φιλότιμες εκ-παιδευτικές προσπάθειες.

Οπως λοιπόν υποστηρίζει η Haynes, η διδασκαλία της φιλοσοφίας στα παιδιά, το φιλοσοφικό αυτό αγώνισμα, συμβάλλει καθοριστικά στην αναγνώριση της σημασίας του δημοκρατικού διαλόγου, την ανάπτυξη της λογικότητας και της αυτογνωσίας τους, της ικανότητας κριτικού στοχασμού και αναστοχασμού και γενικότερα στην ανάπτυξη στοχαστικών δεξιοτήτων, την παρατηρητικότητα, την προσαρμοστικότητα και τη δημιουργικότητά τους, στη συναισθηματική ανάπτυξή τους, τη δημοκρατικότητα και την κοινωνικότητά τους.

Συνήθως αφετηρία για τη φιλοσοφική αυτή συζήτηση αποτελούν κάποια συνήθη παιδικά ερωτήματα, καθημερινά βιώματα, διαβάσματα ή διάφορα άλλα ερεθίσματα. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να σημειωθεί στη θέση αυτή ότι σύμφωνα με τη Haynes, ο φιλοσοφικός αυτός αγώνας είναι «βαθύτατα πολιτικός», ενώ συγχρόνως συμβάλλει στην επιμόρφωση των ίδιων των δασκάλων, ανδρών και γυναικών, καθώς και στην ανάπτυξη των διδακτικών δεξιοτήτων τους.

Στο συγκεκριμένο αυτό διδακτικό πλαίσιο της φιλοσοφίας ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η συζήτηση της ηθικής σχολικής εκπαίδευσης των παιδιών, και ευρύτερα των νέων ανθρώπων, στη σύγχρονη διαδικτυακή εποχή, με τα τόσα γνωστά πλέον σε όλο τον κόσμο προβλήματά της. Πριν ωστόσο από αυτή τη σύντομη συζήτηση, επιτρέψτε μου να αναφερθώ σε ένα πραγματικά πολύ ενδιαφέρον αγγλικό περιοδικό, που τυχαία έπεσα πάνω του πρόσφατα, και που μπορείτε να το βρείτε ή να το παραγγείλετε σε κάποιο Πρατήριο Διανομής Ξένου Τύπου.

Είναι το «Philosophy Now» (PN), ένα περιοδικό ιδεών (όπως δηλώνεται στην υποτίτλωση), που εκδίδεται στο Λονδίνο (τώρα κυκλοφορεί το τεύχος 128, Οκτωβρίου-Νοεμβρίου), με επιστημονική συντακτική επιτροπή και στις ΗΠΑ. Πρόκειται πραγματικά για ένα περιοδικό που θα γοητεύσει –με την αρθρογραφία του, τις επιστολές του, την όλη φιλοσοφική ύλη του– τους εραστές της φιλοσοφικής σκέψης και της εφαρμοσμένης φιλοσοφίας, που έχει όμως τη δυσκολία ότι είναι στα Αγγλικά.

Ας έρθουμε, λοιπόν, στην ηθική εκπαίδευση των παιδιών και των νέων ανθρώπων, χρηστών του διαδικτύου, που προφανώς αποτελεί μία περαιτέρω εξειδίκευση της ηθικής εκπαίδευσης των παιδιών, των μαθητών/μαθητριών και των εφήβων. Στο πρόσφατο σχετικό άρθρο της στο PN, η Laura d'Olimpio, που διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Notre Dame της Αυστραλίας, στηρίζει τις θέσεις της στη φιλοσοφία της Νεο-αριστοτελικής, όπως πολύ σωστά την κατατάσσει, φιλοσόφου Martha Nussbaum, της οποίας η φιλοσοφία συνδυάζει στοιχεία αριστοτελικής και φεμινιστικής ηθικής.

Ετσι, η D'Olimpia συνηγορεί υπέρ της καλλιέργειας στα παιδιά, μέσω της ηθικής φιλοσοφίας, των διανοητικών και των ηθικών αρετών της λογικής σκέψης, της φρόνησης, της συμπόνιας και της ενσυναίσθησης, της πίστης στον δημοκρατικό διάλογο, της ανεκτικότητας και της φροντίδας, ουσιαστικά δηλαδή, και εδώ, πολύ συγκεκριμένων διανοητικών και συναισθηματικών ικανοτήτων των παιδιών.

Με τα διανοητικά και ηθικά αυτά εφόδια, τα παιδιά θα μπορέσουν, μέσω της έξης και της κατάλληλης εξάσκησης, να αντιμετωπίσουν την πληθώρα των διαδικτυακών προκλήσεων και κινδύνων, όπως εκτός όλων των άλλων και το μπούλινγκ, και να μάθουν να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο δημοκρατικά και ηθικά, κριτικά αλλά και με ανθρωπιά.

Ιδιαίτερα μάλιστα για τις υψηλές ταχύτητες του διαδικτύου, που ενθαρρύνουν το ίδιο γρήγορες αποκρίσεις και δεν αφήνουν χρόνο για κριτική σκέψη, στοχασμό και αναστοχασμό, και σωστή επομένως συμπεριφορά, τα εφόδια αυτά, εφόσον θα έχουν γίνει κτήμα των παιδιών, θα μπορέσουν να αποτελέσουν πολύτιμη ασπίδα προστασίας, για όλες τις διαδικτυακές κακοτοπιές, τόσο όταν τα παιδιά θα είναι συνδεδεμένα στο διαδίκτυο (online) όσο και όταν συνομιλούν πρόσωπο με πρόσωπο, διά ζώσης.

* καθηγητής Φιλοσοφίας της Τεχνοεπιστήμης στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του ΠΤΔΕ του ΑΠΘ

   

ΑΠΟΨΕΙΣ
Εξαρτημένος
Κάτσε να ξαναμπώ, να δω πώς τα πάει η τελευταία μου ανάρτηση στο facebook. Πριν από λίγο δεν είχε και πολλά «μου αρέσει». Στα ελάχιστα δευτερόλεπτα που κάνει να φορτώσει η σελίδα, παίζω νευρικά με τα δάχτυλά...
Εξαρτημένος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο κύριος Πεφταστέρης
Κάποιος χρειάστηκε να με προειδοποιήσει με μια κλοτσιά κάτω από το τραπέζι όταν άρχισα να μιλάω για τις γιορτές που έρχονται. Επρεπε με κάθε κόστος να αποφύγουμε τη λέξη «Χριστούγεννα». Αλλά εγώ δεν το ήξερα,...
Ο κύριος Πεφταστέρης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διότι δεν συνεμορφώθης
Η διεύρυνση στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αλλά και του ηλεκτρονικού Τύπου έχει διευρύνει τη δυνατότητα χειραγώγησης του δημόσιου λόγου και την έκδοση νεο-πιστοποιητικών κοινωνικού φρονηματισμού....
Διότι δεν συνεμορφώθης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι πρώτες μας εμπειρίες
Η παιδική εμπειρία, που θα μας συνοδεύει και θα μας οδηγεί σε όλη μας τη ζωή, αποτελεί μόνο μια σύμπτωση και μόνο επιφανειακά επαναλαμβανόμενη, που βασίζεται στο γεγονός ότι η αρκούδα είναι αρκετά μεγάλη και η...
Οι πρώτες μας εμπειρίες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εμείς και το Πόκεμον
Τους είδα τους κυνηγούς των Πόκεμον! Μαζεμένοι στην πλατεία Συντάγματος, πάνω στα παγκάκια, στο χορτάρι, στα πεζούλια, παρέες παρέες, σκυμμένοι στο κινητό τους. Απορροφημένοι, προσηλωμένοι, απόλυτα...
Εμείς και το Πόκεμον
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από τα σπαγέτα στις συνταγές ζωής
Στην αντικειμενική αντίληψη, που δεν αποδεχόμαστε, ακόμη κι αυτό που μας κοινοποιείται είναι ένα αντικείμενο: ένα «πακέτο» πληροφοριών, ένα σύνολο από bits, που μεταδίδεται με αυξάνουσα ταχύτητα (σήμερα σε...
Από τα σπαγέτα στις συνταγές ζωής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας