• Αθήνα
    Χιονοπτώσεις
    1°C -0.4°C / 2.2°C
    0 BF
    91%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C 0.5°C / 3.0°C
    2 BF
    41%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    5°C 4.8°C / 7.9°C
    4 BF
    40%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    0°C -1.9°C / -0.1°C
    4 BF
    34%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    0°C -0.1°C / 1.9°C
    5 BF
    34%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    1°C 0.2°C / 2.3°C
    3 BF
    50%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    -3°C -2.6°C / -2.1°C
    3 BF
    40%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.4°C / 5.6°C
    2 BF
    29%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 3.3°C / 6.4°C
    1 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 1.9°C / 3.9°C
    2 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 0.9°C / 4.8°C
    2 BF
    81%
  • Σκόπελος
    Ήπιες χιονοπτώσεις
    2°C 1.6°C / 1.6°C
    7 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    3 BF
    45%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C -1.5°C / 1.9°C
    5 BF
    41%
  • Λαμία
    Χιονοπτώσεις
    0°C -1.5°C / 2.2°C
    3 BF
    68%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 6.6°C / 7.8°C
    0 BF
    42%
  • Χαλκίδα
    Ασθενής ομίχλη
    1°C -0.2°C / 2.0°C
    3 BF
    96%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C 1.3°C / 2.7°C
    0 BF
    41%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 0.5°C / 3.1°C
    3 BF
    57%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    -2°C -2.2°C / -2.2°C
    3 BF
    46%
EUROKINISSI/ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το Κράτος, η Εκκλησία, η Αριστερά

  • A-
  • A+

Αναμφίβολα, η μισθοδοσία των κληρικών και η διαχείριση της εκκλησιαστικής περιουσίας είναι πολύ σημαντικά ζητήματα. Κατά την άποψή μου όμως, η σπουδαιότητά τους όσον αφορά τον χωρισμό Κράτους-Εκκλησίας είναι δευτερεύουσα.

Στην «Εφ.Συν.» του περασμένου Σαββάτου (10-11/11/2018), διαβάζουμε σε άρθρο του πρώην υπουργού του ΠΑΣΟΚ Νίκου Σηφουνάκη με τίτλο «Η εμπειρία της αναθεώρησης του Συντάγματος το 1998» τα σχετικά με την «τύχη» της πρότασης που είχε συντάξει και που αφορούσε την απεμπλοκή των λειτουργιών του Κράτους από εκείνες της Εκκλησίας και την κατάργηση του θρησκευτικού όρκου: «...για να γίνει κατανοητό το κλίμα εκείνων των ημερών, σημειώνω ότι τρεις βουλευτές συνάδελφοί μου ζήτησαν να αφαιρεθεί η υπογραφή τους από το κείμενο και κατά την ψηφοφορία την πρόταση υπερψήφισαν μόνο 12 από τους 53 που την είχαν υπογράψει.

Επιχειρήθηκε τότε η θρησκευτική τρομοκράτηση, επιστρατεύτηκε ο σκληρός πυρήνας των συντηρητικών και ακροδεξιών στοιχείων, τα οποία έφτασαν μέχρι και σε προπηλακισμό μας». Το «κλίμα εκείνων των ημερών» δεν αναφέρεται βέβαια στην εποχή του Παπάγου ή της ΕΡΕ, αλλά σε εκείνην της «εκσυγχρονιστικής» διακυβέρνησης Σημίτη.

Η «ταμπακέρα» του όλου ζητήματος βρίσκεται πρώτα και κύρια στη θρησκευτική ορκωμοσία των κυβερνήσεων και στον αγιασμό των εναρκτήριων συνεδριάσεων της Βουλής. Η υποδοχή του Αγίου Φωτός με τιμές αρχηγού κράτους μπορεί να εντυπωσιάζει και να εξοργίζει με την οπισθοδρομική της γραφικότητα, αλλά ίσως γι’ αυτό ακριβώς μακροπρόθεσμα είναι λιγότερο βλαπτική. Την ορκωμοσία των κυβερνήσεων σε ιερωμένους και τον αγιασμό της Βουλής τα έχουμε αποδεχτεί στην «πολιτική καθημερινότητά μας» - θα μας ξένιζε αν έλειπαν. Ας το θέσω λίγο πιο προκλητικά: είναι οι τελετουργίες εκείνες που καθιερώνουν την ηγεσία της Εκκλησίας ως αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής ζωής.

Ακόμα χειρότερα: Παρότι σύμφωνα με το πολίτευμα ο -εκλεγμένος με τον έναν ή τον άλλον τρόπο- Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι ο Αρχηγός του Κράτους, οι συγκεκριμένες τελετές αποτελούν έμμεση πλην σαφή ένδειξη ότι «δεν έχουν ακριβώς έτσι τα πράγματα». Τόσο η ορκωμοσία ενώπιον ιερέων όσο και η ευλογία που δίνουν οι τελευταίοι ανελλιπώς κάθε χρόνο στις εργασίες του κοινοβουλίου δεν είναι παρά συμβολική υπενθύμιση πως η εκτελεστική αλλά και η νομοθετική εξουσία λογοδοτούν στον Θεό διαμέσου των εκπροσώπων του.

Εάν υπάρχει ένας «αρνητικός ορισμός» της δημοκρατίας, τούτος θα μπορούσε να είναι: Δημοκρατία είναι το πολίτευμα εκείνο που αποτελεί έμπρακτη άρνηση της άποψης πως «αν δεν υπάρχει Θεός όλα επιτρέπονται». Με άλλα λόγια: Στη δημοκρατία εξ ορισμού ο Θεός είναι περιττός. Η ίδια η δημοκρατία αφ’ ενός νομιμοποιεί τον εαυτό της και αφ’ ετέρου εξασφαλίζει πως κανείς δεν υπερβαίνει τα όρια της εξουσίας που κατέχει εις βάρος των συμπολιτών του.

Τα παραπάνω δεν χρειάζεται να είναι κανείς ούτε αριστερός ούτε άθεος για να τα αποδέχεται. Είναι οι καταστατικές αρχές της δημοκρατίας, όπως αυτές θεμελιώθηκαν από την εποχή του Διαφωτισμού επί τη βάσει του σεβασμού της λαϊκής κυριαρχίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ας γίνουμε όμως τώρα λίγο πιο πρακτικοί.

Σε πρόσφατο άρθρο μου στην «Εποχή» («Ενα πρακτικό ζήτημα για την Αριστερά», 4/11/2018), επισήμανα το γεγονός πως η «αμηχανία» που προξενείται ακόμη και στην Αριστερά απέναντι στο ζήτημα έχει να κάνει με τη διπλή συγκρότηση της νεοελληνικής ταυτότητας ως ταυτόχρονα ελληνικής και ορθόδοξης, μέσα από τη συνδυασμένη λειτουργία ιδεολογικών μηχανισμών -εκπαιδευτικών, πολιτικών, νομικών-, όπως αυτή αναπτύχθηκε από τον 19ο αιώνα και ύστερα. Εδώ θα πω δυο λόγια για το πολιτικό «διά ταύτα». Ποιες είναι οι πολιτικές επιπτώσεις αυτής της έμπρακτης και αέναης «τελετουργικής αμφισβήτησης» των αρχών επί των οποίων θεμελιώνεται η δημοκρατία;

Το μεταξικό τρίπτυχο «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια» δεν ήταν ένας τυχάρπαστος συνδυασμός «αξιών». Ούτε βέβαια ήταν τυχαίο ότι εξακολούθησε μεταπολεμικά να επικρατεί ως νομιμοποιητικό ιδεολόγημα στον κουτσουρεμένο κοινοβουλευτισμό του μετεμφυλιακού αντικομμουνιστικού κράτους. Στις μέρες μας, που κάποιοι -ιδίως στο μόρφωμα της συστημικής Ακροδεξιάς που συνιστά η Ν.Δ. στη σημερινή της μεταμόρφωση- προσπαθούν μετά μανίας να το επαναφέρουν, η θεσμική εξακολούθηση της τελετουργικής πρωτοκαθεδρίας της Εκκλησίας στα πολιτικά μας πράγματα αποτελεί ισχυρότατο έρεισμα σε αυτή τους την προσπάθεια.

Οι κοινοβουλευτικοί θεσμοί, όσο παραμένουν εξαρτημένοι από την ευλογία αλλά και από το «χρίσμα» των ιερωμένων, θα διατηρούνται στην πολιτική μας αυτοσυνειδησία ως κάτι το εμφυώς συντηρητικό, εγγενώς ανεπαρκές ως όχημα ριζοσπαστικών ή έστω απλώς προοδευτικών αλλαγών. Και η ενός λεπτού σιγή για κάποιους αλλόφρονες εθνικόφρονες θα εξακολουθεί να γίνεται αποδεκτή ως αυτονόητη.

* καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

   

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το ακροδεξιό πρόσωπο της Εκκλησίας
Η νοσηρή κατάσταση προέρχεται από το μέχρι τώρα ευνοϊκό status της Εκκλησίας με ευθύνη της Πολιτείας. Η Ορθόδοξη Εκκλησία συνιστά μέρος του κράτους (ΝΠΔΔ) και μάλιστα είναι κράτος εν κράτει, αφού έχει...
Το ακροδεξιό πρόσωπο της Εκκλησίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκκλησία, Πολιτεία, Αριστερά
Θα ήταν σημαντικό η Αριστερά να αποκρούσει σθεναρά κάθε πειρασμό να αφήσει να εμφιλοχωρήσουν στον λόγο της διχαστικά στοιχεία από το παρελθόν ή από μια παροντική, αναχρονιστική ερμηνεία ιδεολογικής...
Εκκλησία, Πολιτεία, Αριστερά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανάγκη των καιρών η οικοδόμηση νέας σχέσης Αριστεράς και Εκκλησίας
Επιζητείται μια σχέση αλληλοσεβασμού, οριοθετημένη στη βάση της διακριτότητας των ρόλων, με στόχευση σε ένα πεδίο κοινού και πρακτικού ενδιαφέροντος με επίκεντρο τον άνθρωπο.
Ανάγκη των καιρών η οικοδόμηση νέας σχέσης Αριστεράς και Εκκλησίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η άρνηση ως στάση ζωής
Οι ελληνικές σημαίες, οι ρασοφόροι που καταγγέλλουν τη νέα τάξη πραγμάτων και το 666 περιφέροντας σταυρούς και εικόνες της Παναγίας.
Η άρνηση ως στάση ζωής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απεργός πείνας
Ενώ ο απεργός πείνας Δημήτρης Κουφοντίνας βρίσκεται σε πολύ κρίσιμη κατάσταση η Εκκλησία της Ελλάδος για ένα ζήτημα όπως αυτό δεν έχει λάβει ακόμη θέση.
Απεργός πείνας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κυβέρνηση και εκκλησία, οι κύριες εστίες μόλυνσης
Με τους ανερμάτιστους χειρισμούς της κυβέρνησης Δεξιάς-Ακροδεξιάς του Μητσοτάκη για την πανδημία αποδείχθηκε ποιος είναι ο πραγματικός κυρίαρχος και συγκυβερνήτης στο ελληνοχριστιανικό κράτος.
Κυβέρνηση και εκκλησία, οι κύριες εστίες μόλυνσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας