Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Βόρεια Μακεδονία: διαψεύσεις και προσδοκίες
AP Photo/Thanassis Stavrakis
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Βόρεια Μακεδονία: διαψεύσεις και προσδοκίες

  • A-
  • A+

Το δημοψήφισμα στη Βόρεια Μακεδονία για την αποδοχή της Συμφωνίας των Πρεσπών κατέληξε σε ένα αμφίσημο αποτέλεσμα. Πλέον παρακολουθούμε τη μάχη των ερμηνειών. Επί της ουσίας, όμως, για ποιους λόγους ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού στη γειτονική χώρα απορρίπτει τη Συμφωνία των Πρεσπών;

Αν στην Ελλάδα πολλοί μιλούν για «υποχώρηση» από τις εθνικές θέσεις, πώς εξηγείται ότι η άλλη πλευρά δυσφορεί ακόμη περισσότερο;

Το πρώτο ζήτημα είναι πως ακόμα και όσοι υποστηρίζουν τη συμφωνία ως έναν αναγκαίο συμβιβασμό, ομολογούν τη δυσκολία τους να αποδεχτούν συναισθηματικά την αλλαγή του ονόματος της χώρας τους και μάλιστα υπό την πίεση ενός ξένου κράτους.

Εως σήμερα πίστευαν ότι η λύση θα ήταν μια διπλή ονομασία, όπου το συνταγματικό τους όνομα θα διατηρούνταν για όλες τις χρήσεις πλην των σχέσεων με την Ελλάδα. Η συμφωνία για ένα νέο όνομα erga omnes δεν ήταν αναμενόμενη.

Στην πρόσφατη ομιλία του στον ΟΗΕ ο πρόεδρος Ιβανοφ δήλωσε: «Η Συμφωνία των Πρεσπών δίνει στην Ελλάδα την υπεροχή να επεμβαίνει στην πολιτική ανεξαρτησία της Μακεδονίας, παραβιάζει το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού των Μακεδόνων και υποβαθμίζει την κυριαρχία του κράτους και του Συντάγματός μας». Μίλησε μάλιστα για «ιστορική αυτοκτονία».

Στην Ελλάδα, όπου επικρατούν στερεότυπα περί «τεχνητού έθνους», το αίσθημα ταυτότητας των Μακεδόνων υποτιμάται. Πρόκειται όμως για μια εμπεδωμένη εθνική ταυτότητα, όπως όλες οι άλλες, διαμορφωμένες σε διαφορετικές ιστορικές συγκυρίες τούς τελευταίους δύο αιώνες.

Ενα άλλο ζήτημα που ενοχλεί και προβληματίζει στη συμφωνία είναι η διάκριση του τι σημαίνει Μακεδονία για τα δύο κράτη/έθνη και κυρίως η επισήμανση του άρθρου 7.4 ότι: «η επίσημη γλώσσα και τα άλλα χαρακτηριστικά [της ΠΓΔΜ] δεν έχουν σχέση με τον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό, την ιστορία, την κουλτούρα και την κληρονομιά της βόρειας περιοχής [της Ελλάδας].»

Η σαφής αποποίηση κάθε σχέσης με την αρχαία και τη νεότερη Μακεδονία της ελληνικής επικράτειας δημιουργεί αντιδράσεις. Η εθνική αφήγηση μετά την ανεξαρτησία της Δημοκρατίας έδινε όλο και μεγαλύτερη έμφαση στην αρχαιότητα.

Επί Γκρούεφσκι η τάση του «εξαρχαϊσμού» έγινε επίσημη ιδεολογία του κράτους, σε σημείο που εξοβελίστηκαν οι αναφορές στη σλαβική καταγωγή του έθνους.

Απέναντι στα επιχειρήματα της Ελλάδας ότι ένας σλαβικός λαός δεν μπορεί να έχει σχέση με την αρχαία Μακεδονία, η λύση ήταν να αρνηθούν τον σλαβισμό και να επικαλούνται μια απευθείας καταγωγή από τους αρχαίους Μακεδόνες. Τα προηγούμενα χρόνια, ο όρος «Σλάβοι» έφτασε να θεωρείται προσβλητικός.

Απέναντι στην αναθεώρηση της εθνικής αφήγησης από τους εθνικιστές του VMRO-DPMNE, οι σοσιαλδημοκράτες, οι αριστεροί και οι φιλελεύθεροι είχαν αναπτύξει έναν ρητό αντι-εθνικιστικό λόγο. Αρνούνταν τους μύθους περί αρχαίας καταγωγής και επέμεναν στη σλαβική καταγωγή και κουλτούρα (τον συνδετικό ιστό της πάλαι ποτέ Γιουγκοσλαβίας).

Ομως οι ιδεολογικο-πολιτικές αυτές συγκρούσεις δεν άγγιξαν το σύνολο του πληθυσμού. Η επιστροφή στη σλαβική ταυτότητα με την άνοδο των σοσιαλδημοκρατών του Ζάεφ είναι πολύ πρόσφατη.

Πολλοί δυσκολεύονται να αποδεχτούν τον απόλυτο αυτό διαχωρισμό μεταξύ ελληνικής αρχαιότητας και σλαβικής Βόρειας Μακεδονίας.

Τα σημεία αυτά της συμφωνίας δεν γίνονται αποδεκτά από όσους δεν αξιολογούν ως ισχυρότερο διακύβευμα την ένταξη στην Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ και κατ’ επέκταση (όπως προσδοκούν) την έξοδο της χώρας από την απομόνωση και την υπανάπτυξη.

Το γεγονός ότι ο προσανατολισμός της χώρας έχει γίνει αντικείμενο αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ-Ε.Ε. και Ρωσίας δημιουργεί ανησυχία. Και δεν αποκλείεται, όχι μόνο η ιντερνετική προπαγάνδα, αλλά κυρίως οι διεθνείς πιέσεις, από τη μία, και οι απειλές της Ρωσίας, από την άλλη, να έπαιξαν ρόλο στην απροθυμία κάποιων πολιτών να υπερψηφίσουν τη συμφωνία.

Μια κρίσιμη παράμετρος των εξελίξεων είναι οι ψηφοφόροι της αλβανικής κοινότητας. Ολα τα αλβανικά κόμματα έχουν συστρατευτεί υπέρ της συμφωνίας.

Στόχος τους είναι η ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ και την Ε.Ε., ώστε να επιτευχθεί η de facto κατάργηση των συνόρων και άρα η ειρηνική ενοποίηση των αλβανικών περιοχών στα Δυτικά Βαλκάνια. Η ευρωπαϊκή προοπτική αποτελεί τη μόνη κοινή προσδοκία μεταξύ (σλαβο-)Μακεδόνων και Αλβανών για το μέλλον του κράτους.

Αν η ένταξη στην Ε.Ε. δεν προχωρήσει, τότε θεωρείται πιθανή η ανάπτυξη φυγόκεντρων, αποσχιστικών τάσεων στην αλβανική κοινότητα.

Οι πρόσφατες συζητήσεις μεταξύ Κοσόβου και Σερβίας για το ενδεχόμενο ανταλλαγής εδαφών δημιουργούν σενάρια για άλλες αντίστοιχες διευθετήσεις. Το ενδεχόμενο αυτό φαίνεται να έπαιξε ρόλο στη μη συμμετοχή μέρους των Αλβανών ψηφοφόρων στο δημοψήφισμα.

Πράγματι, ενώ οι Αλβανοί αναμενόταν να ψηφίσουν μαζικά το «ναι», η συμμετοχή τους ήταν τελικά κοντά στον μέσο όρο, με λίγες εξαιρέσεις.

Το μεγαλύτερο αλβανικό κόμμα και βασικός κυβερνητικός εταίρος, το DUI, έχει χάσει μέρος της επιρροής του και άρα τη δυνατότητα να κινητοποιεί τους ψηφοφόρους.

Η επόμενη μέρα αφήνει όλα τα ενδεχόμενα ανοικτά. Αν δεν επιτευχθεί αυξημένη πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο, ο Ζάεφ θα προσφύγει σε εκλογές στα τέλη Νοεμβρίου. Στην πολιτική οι αστάθμητοι παράγοντες είναι μέρος του παιχνιδιού.

Οσοι στην Ελλάδα απορρίπτουν τη συμφωνία ας αναλογιστούν το εξής: αν αυτή δεν γίνεται αποδεκτή από τον γειτονικό λαό, πόσο εφικτό είναι να γίνει αποδεκτή μια ακόμη ευνοϊκότερη για την Ελλάδα;

*επίκουρη καθηγήτρια, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αδιέξοδη πολιτική 28 χρόνων για το Μακεδονικό
Παγιδευμένοι στο τελματωμένο αδιέξοδο που δημιουργήθηκε για το όνομα των Σκοπίων, χάσαμε τη μοναδική ευκαιρία που είχε παρουσιασθεί στην Ελλάδα, μετά την κατάρρευση των χωρών του υπαρκτού σοσιαλισμού, να...
Η αδιέξοδη πολιτική 28 χρόνων για το Μακεδονικό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πατριωτισμός: συνύπαρξη, ειρήνη και συνεργασία
Ας φτιάξουμε μια ιστορία αλλιώς: μια μικρή χώρα που λέγεται Ελλάδα ανεξαρτητοποιείται ύστερα από μια μακρόχρονη περίοδο που ανήκει σε κάποιο άλλο κρατικό μόρφωμα. Ομως, η γειτόνισσα χώρα που είναι μεγαλύτερη...
Πατριωτισμός: συνύπαρξη, ειρήνη και συνεργασία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ποιους άραγε ενοχλεί η ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας στο ΝΑΤΟ;
Ποιους έχει ενοχλήσει και αντιτίθενται σφόδρα στη Συμφωνία των Πρεσπών και στα παρελκόμενά της; Πρώτο, τον Ερντογάν και την Τουρκία. Δεύτερο, ενοχλεί τον Πούτιν και τη Ρωσία. Τρίτο, ενοχλεί τους εθνικιστές του...
Ποιους άραγε ενοχλεί η ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας στο ΝΑΤΟ;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Είμαστε κι εμείς εδώ. Οχι στην Ελλάδα του μίσους και του σκοταδισμού
Στηρίζουμε τη Συμφωνία των Πρεσπών, σεβόμενοι την ανεξαρτησία και τα δικαιώματα των λαών. Στηρίζουμε τη συμφωνία γιατί δεν μας αρκεί να αναφερόμαστε μόνο στον ελληνικό πολιτισμό, αλλά να τον προστατεύουμε, να...
Είμαστε κι εμείς εδώ. Οχι στην Ελλάδα του μίσους και του σκοταδισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ποια πατρίδα, ποια παρηγοριά;
Η Κυριακή αυτή ήταν περίεργη. Στην αρχή ξεκίνησε με έναν ήλιο όλο υποσχέσεις. Μα δεν άργησαν να βγουν μαύρα σύννεφα. Την ώρα εκείνη στην πλατεία έβγαιναν ζωγραφιστοί ήλιοι της Βεργίνας σε σημαίες που κρατούσαν...
Ποια πατρίδα, ποια παρηγοριά;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Συμφωνία των Πρεσπών και οι επικριτές της
​Η συμφωνία είναι ένας έντιμος συμβιβασμός που εξυπηρετεί το εθνικό συμφέρον. Και αυτό για δύο λόγους: κλείνει ένα θέμα που μας ταλανίζει εδώ και 25 χρόνια και παράλληλα διευκολύνει την ενσωμάτωση της...
Η Συμφωνία των Πρεσπών και οι επικριτές της

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας