• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 12.6°C / 16.8°C
    2 BF
    54%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 10.9°C / 14.4°C
    1 BF
    57%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.0°C / 16.8°C
    5 BF
    64%
  • Ιωάννινα
    Θύελλα με ασθενείς βροχοπτώσεις
    7°C 6.9°C / 8.1°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 11.3°C / 13.9°C
    4 BF
    77%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.1°C / 13.8°C
    3 BF
    63%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.4°C / 8.4°C
    2 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.3°C / 15.1°C
    4 BF
    72%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.3°C / 20.3°C
    3 BF
    57%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.9°C / 18.9°C
    4 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 19.6°C
    6 BF
    55%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.9°C / 15.6°C
    6 BF
    60%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    7 BF
    64%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    11°C 10.5°C / 10.9°C
    2 BF
    76%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 10.1°C / 11.2°C
    3 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.8°C / 22.8°C
    2 BF
    86%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    15°C 12.9°C / 17.0°C
    2 BF
    50%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 11.5°C / 13.8°C
    0 BF
    57%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 10.8°C / 14.5°C
    1 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.8°C / 4.8°C
    2 BF
    88%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ποιοι είναι οι «νεόπλουτοι της γνώσης»;

  • A-
  • A+

Οι διαχειριστές της «κοινής γνώμης» μέσω των εγχώριων θεσμών δημοσιότητας έπεσαν κι αυτή τη φορά πάνω σε μία επιφάνεια «πλακόστρωτη» με αρκετά και δυσδιάκριτα ραγίσματα. Ετσι διατράνωσαν τη συγκατάθεσή τους στα Λατινικά και όχι στην Κοινωνιολογία ως «εξεταζόμενο» μάθημα της Γ' Λυκείου.

Γνωρίζω ότι ορισμένοι έχουν μεταφράσει επάξια λατινικά κείμενα, ενώ άλλοι αρκούνται στην επίκληση ευκολομνημόνευτων λατινικών γλωσσικών «μοτίβων». Αυτός πάντως που εδώ ενίσταται, την άνοιξη του 1976, ένας τυφεκιοφόρος, βοηθός ταμία, σε στρατιωτική μονάδα νησιού του Αιγαίου (και όχι «ξεναγός» αρχαίων κειμένων), είτε στα κενά της ημέρας είτε στο φεγγαρόφωτο της σκοπιάς (συχνά σε γερμανικό νούμερο), αποφάσισε να μεταφέρει στην Ελληνική το λατινικό κείμενο της Nova Atlantis του Francis Bacon.

Με επαρκή λατινική παιδεία, που είχε αποκομίσει τόσο από τη Μέση Εκπαίδευση όσο και ως πτυχιούχος Κλασικού Τμήματος, κρατούσε τις αποστάσεις από τη διαβεβαίωση του Lord of Verulam ότι η Λατινική ήταν «καθολική γλώσσα» που θα «διαρκούσε όσο υπάρχουν βιβλία». Ισως γιατί αρκετά νωρίς διάβασε Gramsci και ξώφαλτσα τον άγγιξαν τα σκάγια του… Καπνουκάγια. Πάντως η επιλογή της μετάφρασης στοιχούσε προς τη σχεδόν έτοιμη διδακτορική του διατριβή για την ιστορική διάσταση των ουτοπικών σχεδιασμάτων του T. Campanella και του Fr. Bacon. (βλ. «Στην αυγή του νέου αιώνα», 2002: 135|136).

Ομως δεν είμαι σίγουρος ότι γνωρίζουν πρωτογενώς και «αζάρωτα» το έργο του Marx (1818-1883) για να αποφαίνονται, με μία και μόνη «μαρτυρία έτους 1841 που αφορά τη Naturphilosophie», ότι «μεγάλο ρόλο» έπαιξε στη «διαμόρφωση της πολιτικής του σκέψης» η «αρχαία φιλοσοφία» (βλ. τις δεκάδες ερωταποκρίσεις στο: «Ο Μarx στον καθρέφτη», 2014: 31-36, 84, 98, 102, 257, 327). Σε ποιους φαίνεται «παρωχημένος» ο Αριστοτέλης αν και προβάλλεται ως το «πιο καθολικό πνεύμα»;

Ακόμη η επίκληση του Γ. Κορδάτου ως «διευθυντή» της γνωστής σειράς «Βιβλιοθήκη Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων και Ποιητών» (1939) επιβάλλεται μάλλον να επανεξετασθεί. Τα κείμενα δηλαδή με τα οποία καθίσταται εφικτή μια τέτοια ανάληψη ευθύνης είναι γνωστά; Για παράδειγμα: «Οι κοινωνιολογικές έρευνες στην Ελλάδα και η αρχαία μας Ιστορία», Νεοελληνικά Γράμματα, 5-8-1939, 8,15. Οταν αναλαμβάνει τη διεύθυνση της σειράς «Αρχαίοι Ελληνες Πεζογράφοι και Ποιηταί» των εκδόσεων «Ι. Ζαχαροπούλου» με την προσδοκία ότι η μελέτη της «κοινωνικής και πολιτικής Ιστορίας» της αρχαίας Ελλάδος –μέσω των μεταφράσεων που θα επιλέγονται με κριτήριο τις ιδέες τους, που «αντικαθρεφτίζουν έναν μεγάλο πολιτισμό»- θα συντελέσει στην αυτοπροστασία του σύγχρονου ελληνισμού από τη «μηχανοποίηση» και τα ιδανικά που προωθούν οι «προχωρημένες χώρες».

Με την αφορμή αυτή ο Κορδάτος αφιερώνεται με ιδιαίτερο ζήλο στη μελέτη του αρχαίου κόσμου (ακόμη και Προλεγόμενα στον Ομηρο θα συγγράψει) και θα επιδιώξει την απογύμνωση του ιδεολογήματος των «Αρχαίων» που ποικιλότροπα καλλιεργούσε το καθεστώς του «τρίτου ελληνικού πολιτισμού».

Ετσι εισηγείται να ερευνηθεί ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός, που διατηρείται αείζωος, με τον «φακόν της ιστορικής εξελίξεως» για να αναχθεί σε «πρότυπο ενεργείας» και σε «δυναμική πηγή» των συγχρόνων Ελλήνων, μολονότι η Ιστορία τους αναπτύσσεται «πάνω στη δική της τροχιά». Η συλλογιστική αυτή ωστόσο, που διαχέεται σε εκτιμήσεις του «μεγάλου φάρου» με εμβέλεια στο «πολυκύμαντο πέλαγος της ανθρώπινης Ιστορίας», δεν στοιχεί προς την αρχική σκόπευση του Κορδάτου (βλ. «Η σοσιαλιστική σκέψη στην Ελλάδα», τ. Γ' 1993, 640, 210).

Ούτε μπορώ να υποθέσω «σοβαρά» ποιοι είναι εκείνοι που «μετέφρασαν» τον P. Bourdieu «για να μπουν στο Δημόσιο» και να «υπογράφουν προοδευτικές διακηρύξεις για το Σκοπιανό ως πανεπιστημιακοί». Μόνο που ο Γάλλος κοινωνιολόγος (30.3.1999) ήταν ο πρώτος που υπογράφει το «Appel d’ intellectuels» για τον τερματισμό των βομβαρδισμών και τη σύγκληση βαλκανικής διάσκεψης με γνώμονα την αρχή των λαών «à l’ autodétermination», καθώς και την «ευρωπαϊκή έκκληση για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη στα Βαλκάνια» (17.5.1999). Οσο για την αποστροφή του προς τα «χρυσά πόμολα» που υποτίθεται θα του «γυάλιζαν» βλ. «Στην αυγή του νέου αιώνα» (2002:29, 389, 285,98), ιδίως όταν στρέφεται προς τη συνεύρεση των «δυνάμεων αντίστασης στη νεοφιλελεύθερη πολιτική».

Τέλος, για το πώς επιτελείται η μαθησιακή «έξις» της λατινικής γλώσσας στο Λύκειο δεν αντιλαμβάνομαι τίποτε να σημειώνεται για το οικείο εγχειρίδιο και την ενισχυμένη «παπαγαλία», επίσης στους κόλπους της «παραπαιδείας» που παραμένει ανθηρή. Συνολικά, για το «αναστοχάζεσθαι» («être réflexif») δεν παρατηρείται κάποια προσπάθεια να «επινοήσουμε» μια «νέα μορφή οργάνωσης του έργου της αμφισβήτησης»… Ακόμη και με την ξεκάρφωτη μνεία του Engels («το ζήτημα δεν είναι ποσοτικό», «είναι ποιοτικό»). Γιατί στη «Διαλεκτική της Φύσης» (1873 – 1883 · MEW, τ. 20,504) αυτός διαπίστωνε: είναι ανέφικτο να μεταβάλλουμε την «ποιότητα» ενός σώματος χωρίς «πρόσθεση ή αφαίρεση ύλης ή κίνησης». Δηλαδή, χωρίς «ποσοτική αλλαγή». Τούτο αφορά και τις ανεξέλεγκτες «κοινοτοπίες» που πάνε να καταντήσουν «νοητικές δομές», όπως τις μελετά «une histoire sociale du présent» (βλ. «Πώς η Ιστορία γίνεται παρελθόν», 2009, 98) ή όπως τις μελετούν και στα «σουβλατζίδικα» ή στους καφενέδες της πρωτεύουσας…

* ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

  

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι πέντε κεντρικές ιδέες στο έργο του Jürgen Habermas
Με αφορμή τα γενέθλια του Jürgen Habermas (σήμερα 18 Ιουνίου 2021 συμπληρώνει το 92ο έτος της ηλικίας του) και τη συμπλήρωση 40 ετών από τότε (έτος: 1981) που δημοσιεύθηκε το δίτομο έργο του με τον τίτλο...
Οι πέντε κεντρικές ιδέες στο έργο του Jürgen Habermas
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η φιλοσοφία της μετάφρασης
Πάνω στη φιλοσοφία της μετάφρασης υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις. Αλλά θα ξεκινούσα από μια περίφημη φράση του Μπενεντέτο Κρότσε, ο οποίος υποστήριζε ότι οι μεταφράσεις διαιρούνται σε κακές και πιστές, και...
Η φιλοσοφία της μετάφρασης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με τα «καμιόνια» του Καμί;
Η αρχική πρόσληψη του έργου του Αλμπέρ Καμί από την ελληνική σκέψη υπήρξε αδρή και μονομερής. Είχε καταταχθεί στην αντίθετη όχθη προς τον «σοσιαλιστικό ρεαλισμό», εκεί όπου εκτοπίζονται όσοι υποθάλπουν τον...
Με τα «καμιόνια» του Καμί;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με τον «φανό» του Φραντς Φανόν
Πρόσφατα, με πρωτοβουλία και της «Εφημερίδας των Συντακτών», ήλθε ξανά στην επικαιρότητα η πολιτική σκέψη του Φραντς Φανόν. Η αφορμή δόθηκε με την παρουσίαση και τη διανομή της ελληνικής μετάφρασης της...
Με τον «φανό» του Φραντς Φανόν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Δάντης, ο πόλεμος του ’40 και η IBM
Ημουν δεκατριών ετών όταν μετακομίσαμε στο καινούργιο μας σπίτι. Η μετακόμιση ήταν μια διαδικασία επίπονη γιατί έπρεπε να πεταχτεί όλη η «παλιατζούρα», όπως έλεγε η μητέρα μου, για να μπούμε στο νέο σπίτι με...
Ο Δάντης, ο πόλεμος του ’40 και η IBM
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το συγγραφικό έπος
Αρθουρ Μίλερ (1915-2005). Ο σημαντικότερος Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας, πεζογράφος, δοκιμιογράφος και λογοτέχνης του 20ού αιώνα.
Το συγγραφικό έπος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας