Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πού βρισκόμαστε ύστερα από μία δεκαετία κρίσης;
EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πού βρισκόμαστε ύστερα από μία δεκαετία κρίσης;

  • A-
  • A+

Τον μήνα αυτό συμπληρώνονται 10 χρόνια από την οικονομική κρίση που άλλαξε τη ζωή μας. Στην Ελλάδα ζήσαμε σκληρά αυτή την κρίση, αλλά η πολιτική εργαλειοποίησή της, όλα αυτά τα χρόνια έως σήμερα, δεν άφησε περιθώρια για μια δημόσια συζήτηση σε βάθος. Παρ’ όλα αυτά, πρέπει να την επιχειρήσουμε, γιατί διαφορετικά η σύγκρουση ενόψει εκλογών γίνεται στα τυφλά, χωρίς καθαρές γραμμές που να δείχνουν τι διακυβεύεται. Υπάρχουν τρία ζητήματα που χρειάζονται αποσαφήνιση.

Το πρώτο είναι οι αιτίες της κρίσης. Οι οικονομολόγοι τις αποδίδουν στη δομή του χρηματοπιστωτικού συστήματος και βέβαια σε μια ιδεολογία παντοδυναμίας και αυτορρύθμισης της αγοράς, που χαρακτήριζε την πρώτη περίοδο της παγκοσμιοποίησης. Σήμερα, μετά τις παρεμβάσεις Τραμπ, φαίνεται οι πολιτικές αποφάσεις να υπερισχύουν των οικονομικών αυτοματισμών. Εντούτοις, δεν είναι λίγοι οι οικονομολόγοι και πολιτικοί, όπως ο Γκόρντον Μπράουν, Βρετανός πρωθυπουργός στην εποχή της κρίσης, που επιμένουν ότι έμειναν άλυτα τα προβλήματα που προκάλεσαν εκείνη την κρίση και ότι «υπνοβατούμε προς μια νέα οικονομική κρίση, χειρότερη της προηγούμενης».

Επομένως, σήμερα βρισκόμαστε ανάμεσα στην αβεβαιότητα από τον οικονομικό πόλεμο που έχει αρχίσει και τη δομή του χρηματοπιστωτικού τομέα που δεν έχει αλλάξει. Επειτα από δέκα χρόνια, στα οποία παρά την ανάκαμψη υπήρξε στασιμότητα, η τρωτότητα από απροσδόκητες αιτίες και παράπλευρες συνέπειες είναι μάλλον η νέα κανονικότητα. Το ερώτημα είναι: Ποια πολιτική στρατηγική στις συνθήκες αυτές για μια μικρή χώρα, όπως η Ελλάδα;

Το δεύτερο ζήτημα είναι μέσα από ποιους μηχανισμούς η κρίση αυτή ακούμπησε την Ελλάδα και την έπληξε πιο σκληρά και με περισσότερη διάρκεια από όλες τις άλλες χώρες. Υπήρχαν αναμφίβολα εσωτερικές αδυναμίες. Υστερα από μια περίοδο στασιμότητας στη δεκαετία του 1980, η ευημερία από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 αποδείχτηκε πως ήταν συγκυριακή και έωλη. Η Ελλάδα κλήθηκε να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που προκάλεσε η κρίση φορώντας τον νάρθηκα του ενιαίου νομίσματος.

Η απάντηση της Ε.Ε. στην κρίση του 2008 προέκυψε μέσα από διαδοχικές προσαρμογές στην κρίση της Ελλάδας και των χωρών του ευρωπαϊκού Νότου, για τις οποίες βέβαια οι κοινωνίες –όπως η ελληνική– πληρώνουν ακόμη το μάρμαρο, γιατί το φάρμακο έγινε φαρμάκι, δηλαδή η θεραπεία έγινε συμπληρωματική αιτία της κρίσης τους. Αλλά θα χάναμε τον ορίζοντα, αν δεν βλέπαμε ότι οι χώρες του Νότου συνθλίφτηκαν ανάμεσα στην ανακατανομή των οικονομικών δραστηριοτήτων σε παγκόσμια κλίμακα (η οικονομική άνοδος του Τρίτου Κόσμου) και στην ανακατανομή των δραστηριοτήτων στο εσωτερικό της Ευρώπης (η οικονομική άνοδος της Γερμανίας).

Το τρίτο ζήτημα είναι ότι δεν θα καταλάβουμε πολλά πράγματα για το τι συνέβη αυτά τα τελευταία δέκα χρόνια, αν περιοριζόμαστε μόνο σε εκείνα που μας παρουσιάζουν οι οικονομολόγοι και δεν κατανοήσουμε τις κοινωνικές διαστάσεις της κρίσης. Π.χ., το 2008, πριν ακόμη η κρίση χτυπήσει την πόρτα της Ελλάδας, τα νοικοκυριά άρχισαν να περιορίζουν τις δαπάνες για την εκπαίδευση των παιδιών τους. Είχαν ψυχανεμιστεί κάτι; Την ίδια χρονιά, με αφορμή τη δολοφονία από την αστυνομία ενός εφήβου, ξέσπασε μια άνευ προηγουμένου νεολαιίστικη οργή. Τυχαίο και συγκυριακό;

Εναν χρόνο πριν από τη διεθνή κρίση, το 2007, είχε σημειωθεί έκρηξη στις τιμές των τροφίμων, προκαλώντας λιμούς και ταραχές στον Τρίτο Κόσμο. Ξεχάστηκε αυτή η κρίση και δεν μιλάμε για τις αιτίες της. Κρίση υπερπληθυσμού της Γης που έφτασε στα 7,5 δισ. (από 1,6 το 1900); Συνέπεια της κλιματικής αλλαγής που μετατρέπει εκτεταμένες περιοχές σε άγονες λόγω ξηρασίας; Συνέπεια του εξαναγκαστικού ανοίγματος των φτωχών χωρών στην παγκόσμια αγορά που έκανε τη γεωργία αντιοικονομική; Κερδοσκοπία στον κύκλο παραγωγής και εμπορίας των τροφίμων;

Παράλληλα, για χώρες όπως η Ελλάδα, το δημογραφικό πρόβλημα αποτελεί μια ωρολογιακή βόμβα για αντίθετους λόγους. Δεν είναι τυχαίο ότι σε έναν γερασμένο πληθυσμό, το καυτό ζήτημα αντιπαράθεσης είναι οι συντάξεις. Σε Ευρώπη και Αμερική, το μερίδιο της εργασίας έχει μικρύνει όλα αυτά τα χρόνια στο συνολικό προϊόν. Οι μισθοί παραμένουν ισοπεδωμένοι και οι νέοι εργαζόμενοι βρίσκονται πια στο όριο του φτωχού πληθυσμού. Πρώτη φορά η επόμενη γενιά δεν ζει καλύτερα από την προηγούμενη, αλλά χειρότερα.

Φοβάμαι ότι δεν κατορθώσαμε όλα αυτά να τα δέσουμε σε μια εικόνα, να τα εντάξουμε σε ένα αφήγημα που θα απευθύνεται μαζικά και θα δημιουργεί έναν προσανατολισμό στον κόσμο. Που θα δείχνει ποιες ήταν οι δυσκολίες και οι αδυναμίες μιας αριστερής διακυβέρνησης έως τώρα σε αυτό το περιβάλλον, αλλά και τι διακυβεύεται στις επόμενες εκλογές, πού βρίσκονται τα πραγματικά προβλήματα και πού οι πολιτικές πομφόλυγες. Αντί της ανάλωσης σε μικροκαβγάδες επικοινωνιακού χαρακτήρα, πρέπει να αναδειχθούν οι δυσκολίες της εποχής, το πόσο ευάλωτη είναι η χώρα σε μια νέα παγιδευμένη περίοδο όταν δεν επουλώθηκαν ακόμη οι πληγές της. Ποιες πρέπει να είναι οι πολιτικές θωράκισής της.

* ιστορικός, Πανεπιστήμιο Αθηνών

  

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ακρωτηριασμοί…
Το παράξενο είναι ότι ενώ ο πρωθυπουργός μιλά για τη φυγή των νέων, δεν έχει πει κουβέντα για τη δημογραφική κατάρρευση που επιταχύνεται λόγω της φυγής. Το εξοργιστικό είναι ότι όλοι οι πολιτικοί της εποχής...
Ακρωτηριασμοί…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κατώτατος μισθός και η ευκαιρία των πολιτών
ΑΡΘΡΟ του Γιάνη Βαρουφάκη στην «Εφημερίδα των Συντακτών»: Με χαρά είδαμε την κυβέρνηση να ανεβάζει τον κατώτατο μισθό στα 650 ευρώ και να καταργεί το όνειδος του υπο-κατώτατου μισθού. Και θα ήμασταν...
Κατώτατος μισθός και η ευκαιρία των πολιτών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ποιος φτωχοποίησε τους Ελληνες;
Δεν έχει περάσει πολύς καιρός απ’ όταν η εκπρόσωπος Τύπου της Ν.Δ., ευρωβουλευτής κ. Σπυράκη, χρέωνε τη φτωχοποίηση των Ελλήνων στον κ. Τσίπρα μιλώντας για τον «πρωθυπουργό των φόρων, που διέλυσε τη μεσαία...
Ποιος φτωχοποίησε τους Ελληνες;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φαντασιακή «κανονικότητα»
Αν θέλουμε να αντικρούσουμε έναν επερχόμενο νέο μεσαίωνα, αν θέλουμε να διαφυλάξουμε τις αξίες της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της αλληλεγγύης, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ειρηνικής συμβίωσης, πρέπει...
Φαντασιακή «κανονικότητα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τέλος πλέον τα φθηνά δανεικά
Δυστυχώς τα μέτρα που επιλέχθηκαν με τα μνημόνια δεν ήταν τα καλύτερα. Θα έπρεπε, κατά τη γνώμη μου, να είχαμε δραστική μείωση κράτους και πολύ λιγότερη επιβάρυνση του ιδιωτικού τομέα. Η κυβέρνηση του κ....
Τέλος πλέον τα φθηνά δανεικά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βγαίνουμε από τα μνημόνια;
Δίνω προκαταβολικά την απάντηση: όχι, δεν βγαίνουμε από τα μνημόνια. Προφανώς κανείς δεν ισχυρίζεται πως ήρθη το καθεστώς. Το κύριο επιχείρημά μου είναι ότι, όπως πολύ καλά είχαμε δείξει από καιρό -μαζί και...
Βγαίνουμε από τα μνημόνια;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας