• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 10.5°C / 15.1°C
    2 BF
    56%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 4.2°C / 9.7°C
    4 BF
    67%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 8.8°C / 14.5°C
    6 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 4.9°C / 4.9°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    6 BF
    62%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 3.6°C / 8.6°C
    2 BF
    72%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 2.4°C / 6.8°C
    2 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    10°C 8.5°C / 13.6°C
    3 BF
    86%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.1°C / 17.8°C
    4 BF
    69%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 14.9°C / 16.9°C
    4 BF
    55%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.1°C / 17.9°C
    6 BF
    51%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 10.1°C / 13.6°C
    7 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    6 BF
    67%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.5°C / 9.5°C
    2 BF
    78%
  • Λαμία
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    7°C 6.7°C / 9.5°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.8°C / 18.8°C
    1 BF
    74%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.1°C / 15.3°C
    4 BF
    56%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.3°C / 10.5°C
    2 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 4.3°C / 8.6°C
    2 BF
    76%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    2 BF
    87%
Neonbrand
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από τη Λίμαν Μπράδερς στο πουθενά…

  • A-
  • A+

Στα δέκα περίπου χρόνια από το ξέσπασμα της μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης, έχουν διατυπωθεί πολλές ερμηνείες και έχει γίνει σημαντική προσπάθεια να αναλυθούν οι πιθανές προοπτικές για το μέλλον.

Για όποιον παρακολουθεί τη σχετική συζήτηση, είναι δύσκολο να αμφισβητηθεί το γεγονός πως οι πιο πλήρεις αναλύσεις, επομένως και οι πιο αξιόπιστες προγνώσεις, έχουν παρουσιαστεί από επιστήμονες που αντλούν τα εργαλεία τους κυρίως από τη μαρξιστική κριτική της πολιτικής οικονομίας -μεταξύ τους, κατά τη γνώμη μου, ξεχωρίζουν ο Μάικλ Ρόμπερτς και ο Ανουάρ Σέικ.

Σημαντικές συνεισφορές έχουν, επίσης, προσφέρει οι μετακεϊνσιανοί, οι οποίοι βασίζονται κυρίως στο σημαντικό θεωρητικό έργο του Χάιμαν Μίνσκι, με χαρακτηριστικότερο εκπρόσωπό τους τον Στιβ Κιν.

Δεν θα έπρεπε, ωστόσο, να αγνοηθεί και η ερμηνευτική εργασία παραδοσιακότερων, νεοκλασικών και κεϊνσιανών, ερευνητών, κάποιοι από τους οποίους έχουν κάνει εξαιρετική δουλειά και πάνω σε «λεπτομέρειες» των εξελίξεων.

Στην κατηγορία αυτή -νομίζω- ξεχωρίζει το βιβλίο του Bρετανoύ ιστορικού Ανταμ Τουζ, καθηγητή στο αμερικανικό πανεπιστήμιο Κολούμπια, που κυκλοφόρησε μέσα στο 2018 από τις εκδόσεις Penguin, με τίτλο Crashed, How a decade of financial crises changed the world. Στο βιβλίο, η σκοπιά είναι παγκόσμια και εξαιρετικά λεπτομερειακή, σε ό,τι αφορά όχι μόνο τα γεγονότα, αλλά και τα πρόσωπα που με τις αποφάσεις τους καθόρισαν τις εξελίξεις. Πράγμα που του δίνει το πλεονέκτημα μιας πολύ ζωντανής παρουσίασης, που συνήθως λείπει από ανάλογα βιβλία.

Φυσικά, όπως όλες οι μέινστριμ αναλύσεις, έτσι κι αυτή του Τουζ πάσχει από την άποψη πως δεν μπορεί -και δεν επιδιώκει- να δώσει κάποια βαθύτερη εξήγηση των όσων περιγράφονται.

Μας δίνει μια μοναδική εικόνα του τι και του πώς, αλλά δεν προχωράει στο γιατί -εδώ, άλλωστε, εντοπίζεται το μεγάλο προτέρημα των ριζοσπαστικών αναλύσεων και ιδίως των μαρξιστικών.

Σύμφωνα, λοιπόν, με την οπτική του Τουζ στη βάση της Μεγάλης Κρίσης και όσων ακολούθησαν βρίσκονται η χρηματιστική απληστία, η απορρύθμιση του τραπεζικού συστήματος και η ανικανότητα των Aρχών -πράγματα που για τους μαρξιστές συνιστούν συμπτώματα.

Παρ' όλ’ αυτά υπάρχει συμφωνία σε ό,τι αφορά την πρόγνωση.

Σύμφωνα με τον Τουζ, το γεγονός πως τα προβλήματα του αυξανόμενου χρέους και του ανεξέλεγκτου χρηματιστικού τομέα παραμένουν άλυτα κάνει σχεδόν βέβαιη την επιστροφή ενός νέου και μάλλον ακόμη καταστροφικότερου 2008.

Πράγματι, τα στοιχεία δείχνουν πως το παγκόσμιο χρέος αυξήθηκε, από 150 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2007, σε 250 το 2018 -μια ασύλληπτη αύξηση της τάξης του 65%. Σε ό,τι αφορά το επιχειρηματικό χρέος, αυξήθηκε ακόμη περισσότερο, σε ένα ποσοστό της τάξης του 80% περίπου. Αλλωστε, αυτός ήταν ο τρόπος με τον οποίο «αντιμετωπίστηκε» ο κίνδυνος ολοκληρωτικής διάλυσης του συστήματος μετά την κατάρρευση της Λίμαν Μπράδερς και της διάχυσης της μόλυνσης στην παγκόσμια οικονομία -ό,τι ο Τουζ ονομάζει «σοσιαλισμός για τους πλούσιους, καπιταλισμός για τους φτωχούς». Τι συνέβη;

Μεταφορά όλου του βάρους της κρίσης στον κόσμο της εργασίας και, ταυτόχρονα, πλήρης κάλυψη του αποκλειστικά υπεύθυνου για την κρίση καπιταλιστικού τομέα με κρατικές διασώσεις, τύπωμα τεραστίων ποσοτήτων χρήματος και μηδενικά επιτόκια.

Αυτό, βέβαια, δεν αποτελούσε υπέρβαση της κρίσης, αλλά, όπως πολλές φορές δήλωσαν οι γκουρού του συστήματος, με πρώτο και καλύτερο τον Λάρι Σάμερς, εισηγητή της Συναίνεσης της Ουάσινγκτον, η μόνη δυνατότητα είναι να ενισχύσουμε τις «φούσκες», διαφορετικά το κακό θα επανέλθει απλώς γρηγορότερα. Οι «φούσκες», όμως, πάντοτε σκάζουν.

Οι μαρξιστές προσθέτουν πως όλα αυτά δεν είναι παρά δευτερογενή αίτια, ενώ το κεντρικό πρόβλημα παραμένει η αδυναμία της καπιταλιστικής συσσώρευσης να πάρει μπροστά, με καλύτερο δείκτη την πολύ μεγάλη υστέρηση των παραγωγικών επενδύσεων.

Πού βρισκόμαστε σήμερα; Οι αναδυόμενες οικονομίες, λόγω του γεγονότος πως η εποχή του φτηνού χρήματος, με αποφάσεις των Κεντρικών Τραπεζών ΗΠΑ και Ε.Ε., τελείωσε, βρίσκονται μπροστά σε μεγάλα αδιέξοδα. Μέσα στον επόμενο χρόνο έχουν να αποπληρώσουν περίπου ένα τρισεκατομμύριο δολάρια -στην Τουρκία αντιστοιχούν 180 δισεκατομμύρια, το 25% του ετήσιου ΑΕΠ!

Ακόμη σημαντικότερο, όμως, είναι το ληξιπρόθεσμο χρέος των αμερικανικών εταιρειών, που είναι ύψους τεσσάρων τρισεκατομμυρίων.

Συχνά γίνεται εγκωμιαστική αναφορά στα τεράστια κέρδη των top companies, αλλά η κερδοφορία του μεγάλου αριθμού των επιχειρήσεων δεν είναι αρκετή, για να αποπληρώσουν τα δάνειά τους μετά την αύξηση των επιτοκίων -οι μισές αμερικάνικες εταιρείες αξιολογούνται ως ΒΒΒ, ελάχιστα πάνω από «junk» (σκουπίδια).

Και η Ελλάδα; Εξαιρετικά ευάλωτη, με επενδύσεις μικρότερες από τις αποσβέσεις, που σημαίνει με διαρκή μείωση του παραγωγικού της δυναμικού, βασισμένη απλώς στην καλοσύνη των ξένων -δηλαδή της Μέρκελ και των «αγορών»!-, έχοντας εξασθενίσει σε ακραίο βαθμό με τις πολιτικές «απόλυτης συμμόρφωσης», που ακολούθησαν όλες οι κυβερνήσεις, πορεύεται κυριολεκτικά στο πουθενά. Αν ξεσπάσει δε νέο κρισιακό επεισόδιο -πράγμα εξαιρετικά πιθανό-, η πρόταση κυβέρνησης και αντιπολίτευσης φαίνεται να είναι το «ο Θεός βοηθός»! Ο Θεός βοηθός, λοιπόν;

*εκπαιδευτικός

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η συνωμοσία των επιχειρηματιών (1)
Οι τραπεζίτες της Γουόλ Στριτ έκαναν οτιδήποτε ήταν στο χέρι τους για να στραγγαλίζουν συνεχώς την οικονομία των ΗΠΑ, όταν πρόεδρος της χώρας ήταν ο Φράνκλιν Ντελάνο Ρούζβελτ.
Η συνωμοσία των επιχειρηματιών (1)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επιστροφή στα υπόγεια, στις τρώγλες και στα παγκάκια
Ολο και πιο συχνά τους τελευταίους μήνες διάφοροι «ειδικοί» εμφανίζονται να προεξοφλούν την «ανάσταση» της αγοράς ακινήτων. Μιλούν για άνοδο των τιμών πώλησης, για έκρηξη του επενδυτικού ενδιαφέροντος εγχώριων...
Επιστροφή στα υπόγεια, στις τρώγλες και στα παγκάκια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το επόμενο κραχ
Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι η πραγματική ρίζα της Μεγάλης Υφεσης δεν ήταν η τραπεζική κρίση. Ηταν η αυξανόμενη ανισορροπία ανάμεσα στην καταναλωτική δαπάνη και τη συνολική οικονομική παραγωγή, όπως...
Το επόμενο κραχ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γενεαλογίες κερδοσκοπίας, Νόμπελ της φούσκας
Από τον Θατσερισμό του ’80 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1990, οι τραπεζικές τεχνολογίες, οι χρηματοοικονομικές καινοτομίες αγκαλιά με τους οίκους αξιολόγησης και την απουσία κάθε κρατικής ρύθμισης του...
Γενεαλογίες κερδοσκοπίας, Νόμπελ της φούσκας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από τη Lehman Brothers στην κοινωνική βαρβαρότητα
Η χρηματοπιστωτική αναταραχή που ξέσπασε στις ΗΠΑ το 2007, με επίκεντρο τα ενυπόθηκα δάνεια υψηλού κινδύνου, λειτούργησε ως πυροκροτητής για την έκρηξη της μεγαλύτερης συστημικής οικονομικής κρίσης που...
Από τη Lehman Brothers στην κοινωνική βαρβαρότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αλλη μία επέτειος του «όχι» επιβεβαιώνει την ανάγκη παράλληλου συστήματος πληρωμών
ΑΡΘΡΟ ΓΙΑΝΗ ΒΑΡΟΥΦΑΚΗ: Από το 2010 όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις ήρθαν αντιμέτωποι με παράλογες απαιτήσεις από δανειστές που δεν δίστασαν να τους εκβιάσουν. Η οργανωμένη άμυνα της χώρας απέναντι στον ωμό αυτόν...
Αλλη μία επέτειος του «όχι» επιβεβαιώνει την ανάγκη παράλληλου συστήματος πληρωμών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας