Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Από τη Lehman Brothers στην κοινωνική βαρβαρότητα
AP Photo/Katsumi Kasahara
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από τη Lehman Brothers στην κοινωνική βαρβαρότητα

  • A-
  • A+
 
1. Το χρονικό

Η χρηματοπιστωτική αναταραχή που ξέσπασε στις ΗΠΑ το 2007, με επίκεντρο τα ενυπόθηκα δάνεια υψηλού κινδύνου, λειτούργησε ως πυροκροτητής για την έκρηξη της μεγαλύτερης συστημικής οικονομικής κρίσης που γνώρισαν οι χώρες του αναπτυγμένου καπιταλισμού μετά τη δεκαετία του 1930. Η κατάρρευση, τον Σεπτέμβριο 2008, της Lehman Brothers, τέταρτης σε μέγεθος επενδυτικής τράπεζας των ΗΠΑ, σήμανε την είσοδο της κρίσης στην πλέον οξεία φάση της.

Από το σημείο εκείνο και εξής, γίναμε μάρτυρες της πιο τραγελαφικής διαδοχής γεγονότων. Ισχυρές πεποιθήσεις σχετικά με τη δυνατότητα αυτορρύθμισης των αγορών κατέρρευσαν, ενώ η κρίση πήρε πλέον παγκόσμιο χαρακτήρα.

Οι γιγάντιες αμερικανικές και ευρωπαϊκές χρηματοπιστωτικές εταιρείες έγιναν θεσμοί-ζόμπι, ανύπαρκτοι χωρίς την ενεργητική παρουσία και τις ζωτικές παρεμβάσεις της Ομοσπονδιακής Τράπεζας, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, της Τράπεζας της Ελβετίας ή της Τράπεζας της Αγγλίας. Η ευρωζώνη έγινε τόσο ευάλωτη όσο και οι ασθενέστεροι υπερχρεωμένοι κρίκοι της. Τα δημόσια οικονομικά παγιδεύτηκαν στη διάσωση των τραπεζών.

Η κρίση χρέους που ακολούθησε δεν αποτέλεσε αιτία, αλλά αποτέλεσμα και έκφανση της συστημικής κρίσης.

2. Συστημική κρίση του καπιταλισμού

Ως ερμηνεία της κρίσης προβάλλονται συχνά η διόγκωση της χρηματοπιστωτικής σφαίρας και η συνυφασμένη μαζί της κερδοσκοπία. Ως πολιτικό συνεπαγόμενο προκύπτει η αναγκαιότητα ρύθμισης των χρηματαγορών.

Ομως, για να κατανοήσει κανείς την κρίση δεν είναι γόνιμη η αναφορά στην «κερδοσκοπία» της χρηματοπιστωτικής σφαίρας. Κάθε επιχειρηματική δραστηριότητα είναι «κερδοσκοπική», αποτελεί «προκαταβολή» κεφαλαίου που έχει ως σκοπό το μέγιστο δυνατό κέρδος, ενώ η επιλογή της μιας ή της άλλης σφαίρας οικονομικής δραστηριότητας είναι απλώς το μέσο για την επίτευξη αυτού του σκοπού. Ούτε είναι χρήσιμη η διάκριση μεταξύ «πραγματικής» και χρηματοπιστωτικής οικονομίας. Κάθε «πραγματική» επιχείρηση έχει ταυτόχρονα μια χρηματοπιστωτική υπόσταση: το σύνολο των μετοχών και των ομολόγων που έχει εκδώσει (και που κατέχει).

Η χρηματοπιστωτική σφαίρα αποτελεί δομικό συστατικό στοιχείο του καπιταλιστικού συστήματος: μηχανισμό χρηματοδότησης και ταυτόχρονα αξιολόγησης-παρακολούθησης της αποδοτικότητας των δρώντων παραγόντων της αγοράς: επιχειρήσεων, κρατών, ατόμων...

Η κρίση ήταν συστημική, με την έννοια ότι προσωρινά μπλόκαραν η διαδικασία αναπαραγωγής και ο τρόπος λειτουργίας του καπιταλιστικού συστήματος, πλήττοντας αρχικά τον βασικό μηχανισμό χρηματοδότησης της οικονομίας, τις τράπεζες. Δεν ήταν αποτέλεσμα «λάθους» ή μιας και μοναδικής αιτίας. «Αιτία» ήταν το σύνολο των κοινωνικών αντιφάσεων που χαρακτηρίζουν το καπιταλιστικό σύστημα.

Αυτός είναι ο λόγος που η στιγμή της κρίσης δεν μπορεί να προβλεφθεί, ούτε πρόκειται να εκλείψουν οι κρίσεις.

Καμία «ρύθμιση» δεν θα μπορέσει να αποτρέψει την επόμενη κρίση, όπως δεν απέτρεψε και τις προηγούμενες.

3. Αυξανόμενη κοινωνική βαρβαρότητα

Από την κρίση προέκυψε μια πιο άνιση και πιο βάρβαρη κοινωνία. Η ατροφία του εργατικού κινήματος και η ιδεολογικο-πολιτική αδυναμία της Αριστεράς επέτρεψαν στις κυρίαρχες οικονομικές και πολιτικές δυνάμεις να χρησιμοποιήσουν την κρίση ως «ευκαιρία» για να εμβαθύνουν τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές ενάντια στη μισθωτή εργασία, το κοινωνικό κράτος, τους απόμαχους της εργασίας.

Η συμπίεση του μισθού και του κοινωνικού μισθού είναι πάντα η στρατηγική των κυρίαρχων τάξεων σε συγκυρίες κρίσης, όπου το ποσοστό κέρδους του κεφαλαίου συρρικνώνεται.

Ο μισθός, που συνιστά ανάγκη για τη μεγάλη κοινωνική πλειονότητα, συνιστά κόστος για το κεφάλαιο. Οι πολιτικές λιτότητας, ως στρατηγική για τη μείωση του επιχειρηματικού κόστους, μετασχηματίζουν σε αντιδραστική κατεύθυνση ολόκληρη την κοινωνία: επιβάλλουν ένα κοινωνικό μοντέλο με συρρικνωμένα δικαιώματα για τους εργαζόμενους, με χαμηλότερους και «ευέλικτους» μισθούς και με εκμηδένιση της διαπραγματευτικής δύναμης των μισθωτών απέναντι στους εργοδότες και τις οργανώσεις τους.

Μόνο ο αγώνας ενάντια στην κοινωνική αδικία και την καπιταλιστική εκμετάλλευση μπορεί να σταματήσει τη λιτότητα.

*Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Ε.Μ. Πολυτεχνείο και διευθυντής του περιοδικού «Θέσεις»

ΑΠΟΨΕΙΣ
Γενεαλογίες κερδοσκοπίας, Νόμπελ της φούσκας
Από τον Θατσερισμό του ’80 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1990, οι τραπεζικές τεχνολογίες, οι χρηματοοικονομικές καινοτομίες αγκαλιά με τους οίκους αξιολόγησης και την απουσία κάθε κρατικής ρύθμισης του...
Γενεαλογίες κερδοσκοπίας, Νόμπελ της φούσκας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η συνωμοσία των επιχειρηματιών (1)
Οι τραπεζίτες της Γουόλ Στριτ έκαναν οτιδήποτε ήταν στο χέρι τους για να στραγγαλίζουν συνεχώς την οικονομία των ΗΠΑ, όταν πρόεδρος της χώρας ήταν ο Φράνκλιν Ντελάνο Ρούζβελτ.
Η συνωμοσία των επιχειρηματιών (1)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το επόμενο κραχ
Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι η πραγματική ρίζα της Μεγάλης Υφεσης δεν ήταν η τραπεζική κρίση. Ηταν η αυξανόμενη ανισορροπία ανάμεσα στην καταναλωτική δαπάνη και τη συνολική οικονομική παραγωγή, όπως...
Το επόμενο κραχ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η χώρα χρειάζεται, η χώρα ζητάει
Η χώρα παραπαίει μέσω ενός συστήματος που επίσης παρασιτεί εις βάρος των θυμάτων που δημιούργησε. Το πολιτικό σύστημα, ταυτισμένο με το κράτος, αφού ικανοποίησε όλες τις απαιτήσεις τραπεζών, κρατικοδίαιτων...
Η χώρα χρειάζεται, η χώρα ζητάει
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επιστροφή στα υπόγεια, στις τρώγλες και στα παγκάκια
Ολο και πιο συχνά τους τελευταίους μήνες διάφοροι «ειδικοί» εμφανίζονται να προεξοφλούν την «ανάσταση» της αγοράς ακινήτων. Μιλούν για άνοδο των τιμών πώλησης, για έκρηξη του επενδυτικού ενδιαφέροντος εγχώριων...
Επιστροφή στα υπόγεια, στις τρώγλες και στα παγκάκια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από τη Λίμαν Μπράδερς στο πουθενά…
Στα δέκα περίπου χρόνια από το ξέσπασμα της μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης, έχουν διατυπωθεί πολλές ερμηνείες και έχει γίνει σημαντική προσπάθεια να αναλυθούν οι πιθανές προοπτικές για το μέλλον. Πού...
Από τη Λίμαν Μπράδερς στο πουθενά…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας