Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο «άλλος» χωρίς πρόσωπο

Μετανάστες περιμένουν υπομονετικά να αποβιβαστούν από το πλοίο Diciotti

AP Photo / Carmelo Imbesi
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο «άλλος» χωρίς πρόσωπο

  • A-
  • A+

Τα δραματικά επεισόδια με τα φορτωμένα μετανάστες πλοία Diciotti και, πριν, Aquarius (για δύο φορές μάλιστα), απόρροια του ξενοφοβικού λαϊκισμού του «Ducis» Ματέο Σαλβίνι, αλλά και οι πομφόλυγες και οι αντινομίες της μεταναστευτικής πολιτικής του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ, αν συνδυαστούν και με την παλινωδία της Ανγκελα Μέρκελ στη μεταναστευτική πολιτική της, αποδεικνύουν περίτρανα την κατάρρευση της όλης ηθικής αντιμετώπισης του φλέγοντος τούτου ανθρωπιστικού ζητήματος.

Πλέον, η ευρωπαϊκή πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα τείνει να ενταφιάσει και την ultima ratio του σύγχρονου πολιτικού υποκειμένου, την αλληλεγγύη, που ως τέτοια έχει πεδίο εφαρμογής της τον «Αλλο», τόσο σε ηθικό και μεταφυσικό επίπεδο όσο και σε επικοινωνιακό και πολιτικό.

Τόσο ο Σαλβίνι με τον γνωστό του ακραίο τρόπο, αλλά και ο Σάντσεθ (που συνεχίζει τις βίαιες απελάσεις στο Μαρόκο, όπως εκείνη των 116 ανθρώπων στις 23 Αυγούστου, επικαλούμενος τις, παρωχημένες ως προς τον σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων, συμφωνίες με Βρετανία και Μαρόκο, αλλά και διατηρώντας την επιχειρηματολογία των δεξιών προκατόχων του εναντίον της καταδίκης της Ισπανίας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για τις λεγόμενες «εν θερμώ απελάσεις», συν τις πρόσφατες δηλώσεις της υπουργού Δικαιοσύνης Κάρμεν Κάλβο για την εγκληματικότητα των μεταναστών) στρεψόδικα προτάσσουν την «αναγκαιότητα» αφενός να μπουν σε σειρά οι ηθικές μας ιεραρχήσεις με βάση τις τεχνικοοικονομικές (άρα και πολιτικές) «προτεραιότητες» της εποχής και των συνθηκών της: σε επίπεδο οικονομικής κρίσης δηλαδή οι μετανάστες είναι περιττό βάρος, μέσα στο πλαίσιο του νέου αυτού κοινωνικού δαρβινισμού.

Αφετέρου, υποστηρίζουν πως ακριβώς οι «ανάγκες» τούτες κάθε κράτους και τα όριά τους θα πρέπει να αποτελούν την πρώτη μέριμνα, κατά την παραφθορά του νοήματος της αρχής που είχε διατυπώσει ο Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ, «πως ελευθερία είναι η αναγνώριση της ανάγκης».

Η διεστραμμένη σημασία της αρχής αυτής αποτελεί και τον πρώτο όρο της εξίσωσης του Βίκτορ Ορμπαν, με τον δεύτερο να αποτελεί το κλείσιμο των συνόρων για να κρηπιδωθεί αυτού του είδους η ελευθερία.

Υπακούοντας, εκτός από την εδραία ξενοφοβική-ρατσιστική του ιδεολογία, στην πολιτική αναγκαιότητα να εξασφαλίσει εκλογικά ερείσματα και στον πληττόμενο από τα μεταναστευτικά ρεύματα Νότο της Ιταλίας, ο Σαλβίνι διαγουμίζει επικοινωνιακά το πρόβλημα τούτο.

Με την αδυσώπητη και άτεγκτη στάση του, ο Σαλβίνι διογκώνει δημαγωγικά ένα υπαρκτό ζήτημα, που, όπως όμως τονίζει σε πρόσφατο και τεκμηριωμένο άρθρο της η Fatto Quotidiano, δεν υφίσταται στις διαστάσεις που ο επικοινωνιακός «θόρυβος» από τους αλαλαγμούς του «πρώτου μεταξύ ίσων» στην ιταλική κυβέρνηση δημιουργεί.

Μολαταύτα, ο ίδιος προβάλλει σε μεγάλη μερίδα του πληθυσμού στη νότια Ιταλία ως ο υπερασπιστής εκείνου του conatus essendi, της βούλησης και προσπάθειας για την ύπαρξη, της οποίας ύψιστη αρχή είναι η επιβίωση των συνθηκών της ύπαρξης, δηλαδή της ευρωπαϊκής καταναλωτικής ευημερίας, που τόσο απειλείται από τις «ορδές» των φορέων ενός άλλου πολιτισμού και μιας άλλης θρησκείας.

Η ξενοφοβία του Σαλβίνι και ο πραγματισμός της «ανάγκης» της Ισπανίας καλύπτονται πίσω από το πρακτικό επιχείρημα της αδυναμίας να αντεπεξέλθει οικονομικά και «οικιστικά» η Ιταλία και κατ’ επέκταση η Ευρώπη σε τόσους μετανάστες.

Η επιβίωση του ευρωπαϊκού μοντέλου, που ως έννοια άπιαστη κι αφηρημένη, όπως αποδείχθηκε, ενέχει τη «φασματική» σημασία που ο Ζακ Ντεριντά προσέδιδε στο sur-vivre (σαν μία επί-βίωση, που δεν είναι ζωή, αλλά σαν κάτι το ουτοπικό προστίθεται και είναι πέρα από το τώρα), πρέπει οπωσδήποτε να προέχει της επιβίωσης των απρόσκλητων ξένων.

Η κατά Πολ Ρικέρ «μυθοποιία» (fabulation) για άλλη μία φορά στρατολογείται υπέρ της επιβίωσης, εις βάρος της αλληλεγγύης και ιδίως της Ρουσοϊκής θεμελίωσης της ανθρώπινης ταυτότητας στην ιδιότητά της καθαυτή να επιδεικνύει «έλεος».

Απεναντίας, όπως αποδεικνύουν τα γεγονότα στο Diciotti ή οι «εν θερμώ» απελάσεις στην Ισπανία, το έλεος έχει αντικαταστήσει ο «εξευτελισμός», ως ισχυρότερο εργαλείο (δες Χάνα Αρεντ ή Ριτσαρντ Ρόρτι) αποτροπής.

Με κυνικό τρόπο, όχι στις χώρες του Βίζεγκραντ πλέον, αλλά στην Ιταλία και την Ισπανία, αναστρέφεται και διαστρέφεται η σημασία που έδινε ο Καρλ-Οτο Απελ στην «υποκατάσταση της (ατομικής) συνείδησης από την κοινότητα», ως σημειωτικό και ηθικό υποκείμενο.

Η λαϊκίστικα εθνικιστική αναβίωση της κοινότητας, ως αναβίωση της μαζικής υστερίας για την «ταυτότητα», αντικαθιστά την καντιανού τύπου κοσμοπολίτικη και κανονιστική συνείδηση, οδηγώντας σε μία νέα υπερβατική αντίληψη των εννοιών της κοινότητας, του έθνους κ.λπ., που αποκλείει τον διάλογο και την επικοινωνία.

Ουσιαστικά ο Σαλβίνι με την κυνική ρητορεία του και τη σκληρότητα των αποφάσεών του, μέσα από τη δημιουργία μιας κατάστασης τοπικής/σωματικής και νοηματικής ανυπαρξίας του άλλου (γιατί εγκλωβισμένος μέσα στο πλοίο είναι και δεν είναι, ως ταυτότητα, βρίσκεται και δεν βρίσκεται, ως ύπαρξη), αφαιρεί από τον «άλλο» τη δυνατότητά του να προσδιοριστεί έστω και αρνητικά, γιατί δεν υπάρχει, δεν βρίσκεται πουθενά.

Η συγκρότηση ενός υποκειμένου του «άλλου χωρίς ταυτότητα», εκείνου που δεν ανήκει ούτε καν στην αρνητική ιδιότητα που μπορεί να τον χαρακτηρίσει, ακόμη και στα δικά του μάτια: ως εντελώς αποβλητέος, όχι απλώς άπατρις, αλλά στερούμενος και ενός εδάφους στο οποίο πατά, χάνει ακόμη και τον προσδιορισμό του «ξένου», που έστω κι ανεπιθύμητος ζει και κατοικεί κάπου και που με βάση τα χαρακτηριστικά του ξένου και των συνθηκών αποδοχής ή μη, δύναται ο ίδιος να διαπλάσει μία «συμμετρική ταυτότητα».

Στην περίπτωση των Diciotti και Aquarius έχουμε μια ολοκληρωτική ισοπέδωση της αντίληψης του άλλου ως «προσώπου», όπως θα έλεγε και ο Εμμανουέλ Λεβινάς, έστω και συλλογικού ή κοινοτικού, γιατί παύει ο μετανάστης να είναι «Σύρος», «Ιρακινός», «Αφρικανός», όλοι μαζί συμφύρονται σε ένα προφίλ.

Με τον λαϊκιστικό λόγο και την εξευτελιστική limbo της πλωτής ανυπαρξίας, ο Σαλβίνι ουσιαστικά καταργεί τη μνήμη (και την άμεση, γιατί το τωρινό γεγονός του Diciotti επισκιάζει το Aquarius, αλλά και την ιστορική, καθώς αποσιωπάται πως ο πλούσιος ιταλικός Βορράς είναι γεμάτος με Ιταλούς οικονομικούς μετανάστες, «terroni» απ’ τον Νότο) και ταυτόχρονα «αποσυμβολοποιεί» πλήρως την εικόνα και την ύπαρξη του μετανάστη, που πλέον παύει να έχει «πρόσωπο»: στο πουθενά που βρίσκεται δεν είναι ούτε καν ο Αλλος, δεν είναι τίποτα.

*Δημοσιογράφος, δρ Φιλοσοφίας/Γλωσσολογίας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Λίγο πριν από την άφιξη της ακροδεξιάς διεθνούς
Το πολιτικό παιχνίδι για το μέλλον των θεσμών της Ε.Ε. μπαίνει σε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση. Οι συνεχόμενες επιθέσεις του Ματέο Σαλβίνι προς τον Εμανουέλ Μακρόν, πολύ οργανωμένες για να είναι τυχαίες,...
Λίγο πριν από την άφιξη της ακροδεξιάς διεθνούς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί χαίρεται ο Σαλβίνι και χαμογελάει, Μακρόν;
Η πτώση του Μακρόν και η αποχώρηση της Μέρκελ, η ανυπαρξία άλλων ηγετικών μορφών στο «άλλο στρατόπεδο» στην Ευρώπη, αφήνει την «τρόικα» Σαλβίνι, Ορμπαν και Κουρτς και τη μισαλλόδοξη ρητορεία τους σε...
Γιατί χαίρεται ο Σαλβίνι και χαμογελάει, Μακρόν;
ΑΠΟΨΕΙΣ
18 Δεκεμβρίου - Διεθνής Ημέρα Μεταναστών
Οι μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών δεν αποτελούν καινούργιο φαινόμενο στην Ιστορία. Σήμερα όμως, το φαινόμενο έχει διεθνοποιηθεί. Αφορά δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους, είτε νόμιμους μετανάστες είτε μετανάστες...
18 Δεκεμβρίου - Διεθνής Ημέρα Μεταναστών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με μεθοδεύσεις θα λύσουμε το προσφυγικό;
Η κυβέρνηση αντί να ενδιαφέρεται και να πιέζει ώστε η Τουρκία όντως να καταστεί ασφαλής χώρα, για να εφαρμοστεί ορθά (στον τομέα αυτόν) η συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας, με γνωστές τις πολιτικές πιέσεις που υφίσταται,...
Με μεθοδεύσεις θα λύσουμε το προσφυγικό;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υποκείμενα δικαιωμάτων οι πρόσφυγες και όχι «αντικείμενα» για εγκλεισμό και επαναπροώθηση
Την ίδια στιγμή που τα προσφυγικά/μεταναστευτικά κύματα φαίνεται να μετακινούνται ξανά, η κυβέρνηση επιχειρεί να διαχειριστεί τους πάνω από 60.000 εγκλωβισμένους πρόσφυγες με διευθετήσεις ποικίλων μορφών,...
Υποκείμενα δικαιωμάτων οι πρόσφυγες και όχι «αντικείμενα» για εγκλεισμό και επαναπροώθηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με τις «φοβίες» στην πλάτη;
Γενικότερα, τι φοβίζει τον «μετανάστη»; Τον «μέτοικο» του καιρού μας που δρα ως «έτερος», δηλαδή ως «ομοειδής άλλος» χωρίς να θέλει να εμφανίζεται ως «διαφορετικός άλλος», ενήλικας πάντως και υπεύθυνος για το...
Με τις «φοβίες» στην πλάτη;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας