Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Επικίνδυνες Εξισώσεις

Επικίνδυνες Εξισώσεις

  • A-
  • A+

Ως επέτειος της υπογραφής του Συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ -της συμφωνίας μη-επίθεσης μεταξύ ΕΣΣΔ και Γερμανίας που προέβλεπε επίσης τον καταμερισμό της ανατολικής Ευρώπης σε σφαίρες επιρροής- η 23η Αυγούστου έχει ψηφιστεί το 2008 από μέλη του Ευρωκοινοβουλίου ως «ημέρα μνήμης των θυμάτων του Σταλινισμού και του Ναζισμού».

Υπό αυτό τον τίτλο, η συγκεκριμένη επέτειος αποτελεί ευκαιρία για αντι-ρωσικές φιέστες σε κράτη της ανατολικής Ευρώπης και για αντι-αριστερή ρητορική με πολιτική σκοπιμότητα στην Ελλάδα, όπως έγινε το 2017 οπότε και ξέσπασε μια σφοδρή αντιπαράθεση στα ΜΜΕ με αφορμή την άρνηση της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ να συμμετάσχει σε μια τέτοιου είδους διάσκεψη που οργάνωσε η Εσθονία.

Η λογική πίσω από την επιλογή της ημερομηνίας είναι ότι το Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ αποτελεί ένδειξη συμμαχίας των δύο καθεστώτων, βασισμένης στις ομοιότητές τους, και επιτρέπει την πλήρη εξίσωσή τους μέσω του συμψηφισμού των θυμάτων τους. Αυτή η ερμηνεία παραβλέπει βολικά το γεγονός ότι η υπογραφή του Συμφώνου δεν ήταν ασφαλώς μια αυθόρμητη πράξη που προήλθε από την συμπάθεια μεταξύ των δύο κρατών.

Ήταν άμεσο επακόλουθο της Συμφωνίας του Μονάχου το 1938, όπου η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία ουσιαστικά παραχώρησαν την Τσεχοσλοβακία στον Χίτλερ χωρίς καν να προσκαλέσουν ή να συμβουλευτούν την Σοβιετική Ένωση, για να μην προκαλέσουν τους Γερμανούς. Τον Μάρτιο του 1939, η Γερμανία προσάρτησε και διέσπασε την Τσεχοσλοβακία και, ως αποτέλεσμα, ο Χίτλερ συμπέρανε ότι οι Βρετανοί και οι Γάλλοι δεν ήταν διατεθειμένοι να αντιτεθούν στις επεκτατικές του φιλοδοξίες, και ο Στάλιν συμπέρανε -καθόλου άδικα με βάση τα γεγονότα- ότι δεν θα μπορούσε να βασιστεί στην βοήθειά τους για να εμποδίσει την Γερμανική επεκτατικότητα.

Το Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, λοιπόν, ήταν η προσπάθεια της ΕΣΣΔ για να κερδίσει χρόνο (και χώρο) προετοιμάζοντας τη βιομηχανία της και τις ένοπλες δυνάμεις της ενάντια στην αναπόφευκτη γερμανική επίθεση. Το να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη της ομοιότητας του Ναζιστικού καθεστώτος με το Σοβιετικό είναι εξίσου παράλογο με το να χρησιμοποιηθεί η Συμφωνία της Γιάλτας ως απόδειξη της ομοιότητας του Σοβιετικού καθεστώτος με τις ΗΠΑ και την Μεγάλη Βρετανία.

Η εξίσωση ναζισμού-κομμουνισμού είναι ένα φαινόμενο που έχει τις ρίζες του στην δεκαετία του 1980 και έχει βρει την κορύφωσή του στον αιώνα μας. Οι πρώτες προσπάθειες εντοπίζονται στο έργο Γερμανών ιστορικών όπως ο Andreas Hillgruber, που εξύμνησε την Βέρμαχτ για την προσπάθεια απώθησης των «κόκκινων ορδών» και που εξίσωσε το Ολοκαύτωμα με την αντιμετώπιση της Γερμανίας από τους Συμμάχους το 1944-45, ή του Ernst Nolte, που θεώρησε την ναζιστική Γερμανία πανομοιότυπη με την Σοβιετική Ένωση εκτός από την «τεχνική λεπτομέρεια» της μαζικής εξόντωσης ανθρώπων με αέριο. Τέτοιου είδους σχόλια δημιούργησαν μία έντονη ακαδημαϊκή διαμάχη μεταξύ των δεξιών και των αριστερών ιστορικών στην Δυτική Γερμανία στα τέλη της δεκαετίας του 1980.

Από το 1990 και έπειτα, η κατάσταση που ακολούθησε την κατάρρευση του κομμουνισμού και -κυρίως- η ανάγκη των εθνικιστών σε χώρες όπως οι βαλτικές δημοκρατίες, η Πολωνία και η Ουκρανία να παρουσιάσουν τους εαυτούς τους ως θύματα ενός «κόκκινου ολοκαυτώματος» προκειμένου να αποφύγουν την ευθύνη της συνεργασία τους με τους ναζί στο πραγματικό Ολοκαύτωμα, προετοίμασε το έδαφος για απόψεις σαν αυτές που εμφανίζονται σε βιβλία όπως το “Bloodlands”[1] του Timothy Snyder, του 2010.

Όπως εξηγεί μια εξαιρετική κριτική του έργου στο αμερικάνικο περιοδικό Jacobin[2], ο Snyder αποδίδει τον αντισημιτισμό και την πρόθυμη συνεργασία αρκετών κατοίκων της ανατολικής Ευρώπης με τους ναζί στην Επανάσταση του 1917, τον φόβο του κομμουνισμού και την βίαιη εμπειρία της κομμουνιστικής κατοχής, επιλέγοντας να αγνοήσει το πλούσιο εθνικιστικό και αντισημιτικό παρελθόν της περιοχής. Στο βιβλίο, οι παρτιζάνοι και οι μαχητές της αντίστασης στην γερμανική κατοχή (συμπεριλαμβανομένων των εβραίων αντιστασιακών) παρουσιάζονται ουσιαστικά ως συμμορίτες, και υπονοείται ξεκάθαρα ότι προκάλεσαν και ενθάρρυναν ναζιστικές και κομμουνιστικές θηριωδίες εναντίον του άμαχου πληθυσμού.

Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι ενάντια στις εβραϊκές διαμαρτυρίες το 2012 για την επαναταφή με τιμές του Λιθουανού κατοχικού πρωθυπουργού Juozas Brazaitis -ο οποίος διέταξε τον εγκλεισμό των εβραίων σε γκέτο- ο ακαδημαϊκός Egidijus Aleksandravičius δήλωσε ότι «είναι σπουδαίο που υπάρχουν ιστορικοί όπως ο Timothy Snyder, που βοηθούν την Δύση να καταλάβει τι συνέβη εδώ[3]».

Αντίστοιχες απόψεις παρουσιάζονται πλέον σε πολλά βιβλία ευρείας κυκλοφορίας, όπως το έργο της αμερικανοπολωνής δημοσιογράφου Anne Applebaum, ή φυσικά του διαβόητου Stéphane Courtois, επιμελητή της Μαύρης Βίβλου του Κομμουνισμού. Στην πρόσφατη βιογραφία με τίτλο «Λένιν, ο Εφευρέτης του Ολοκληρωτισμού», του Courtois, η κεντρική ιδέα είναι ότι ο ολοκληρωτισμός αποτελεί εφεύρεση του Λένιν, ο οποίος με αυτόν τον τρόπο, αποτελεί δάσκαλο και εμπνευστή του Χίτλερ. Η αυταρχική φύση του σοβιετικού καθεστώτος και τα εγκλήματά του, με ίσως αντιπροσωπευτικότερο την εκτέλεση κάπου μεταξύ 15.000 και 22.000 πολωνών αξιωματικών στο Κατύν, είναι αναμφισβήτητα (απ’ όλους, μάλλον, εκτός από το ΚΚΕ).

Ωστόσο, το πώς η Σοβιετική Ένωση του Λένιν που π.χ. από την ίδρυσή της το 1922 αποποινικοποίησε την ομοφυλοφιλία[4] μπορεί να αποτέλεσε έμπνευση του Χίτλερ, που έστελνε τους ομοφυλόφιλους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης με ροζ τρίγωνα, είναι μία σύνδεση που απαιτεί απίστευτη άγνοια και προκατάληψη για να γίνει.

Σε αντίθεση με ιστορικούς όπως ο Hillgruber, ο Nolte, o Snyder και ο Courtois, ο Sir Ian Kershaw, αναγνωρισμένος ως παγκόσμια αυθεντία επάνω στον Χίτλερ και την ναζιστική Γερμανία (και ο οποίος έχει κριτικάρει έντονα τον Nolte), έχει δηλώσει[5] ότι οι διαφορές των δύο καθεστώτων, όταν υπάρχει μια αυθεντική ανάλυση, είναι πολύ πιο χτυπητές σε σχέση με οποιεσδήποτε δομικές ομοιότητες, και μια σύγκριση αποκαλύπτει ότι ο εθνικοσοσιαλισμός ήταν πραγματικά μοναδικός. Κατά τον Ιταλό ιστορικό Enzo Traverso, τέτοιες συγκρίσεις είναι το επικίνδυνο πρώτο βήμα σε μία λογική που αρνείται την μοναδικότητα του Ολοκαυτώματος, αντιμετωπίζοντάς το απλώς ως ένα ακόμη δείγμα της βίας του 20ου αιώνα.

Μοιραία, μια τέτοια λογική καταλήγει στην αθώωση του ναζισμού, και πιθανόν αυτός να είναι και ο στόχος της. Προσεγγίσεις όπως αυτή του διαβόητου συγγραφέα David Irving, που αρνείται το Ολοκαύτωμα και την ύπαρξη των θαλάμων αερίου και ισχυρίζεται ότι ο Χίτλερ δεν είχε ευθύνη ή γνώση για τις όποιες δολοφονίες εβραίων συνέβησαν, ευτυχώς παραμένουν ακόμα λόγος γελοιοποίησης και αποβολής από την επιστημονική κοινότητα.

Η προσέγγιση του Snyder, ενδεχομένως να αποτελεί μια πιο περίτεχνη προσπάθεια, στην οποία το Ολοκαύτωμα δεν αμφισβητείται άμεσα, αλλά αφενός παρουσιάζεται ως μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα της Οκτωβριανής Επανάστασης και αφετέρου ισοπεδώνεται και κανονικοποιείται μέσω της εξίσωσής του με κάθε άλλη μαζική τραγωδία, ακούσια ή εκούσια, όπως π.χ. ο Λιμός της Ουκρανίας το 1932-33, ο Λιμός της Βεγγάλης το 1943 κλπ.

Ακόμη πιθανότερο, βέβαια, είναι μια τέτοια προσέγγιση να αποτελεί μέρος μιας προσπάθειας να εξισωθεί με τον εξτρεμισμό και τον παραλογισμό του ναζισμού οποιοσδήποτε αντίλογος στο επικρατούν νεοφιλελεύθερο σύστημα, ακόμη και μια προσπάθεια για την ειρηνική μεταμόρφωση του συστήματος σε κάτι πιο δημοκρατικό, πιο δίκαιο και πιο διαφανές. Αυτή ήταν, χονδρικά, η δεξιά ρητορική την περσινή 23η Αυγούστου, η οποία ταυτίζοντας τον Στάλιν με τον Χίτλερ αποσκοπούσε στην ταύτιση της σύγχρονης ελληνικής αριστεράς με τους νεοναζί, παρουσιάζοντας την συντηρητική δεξιά και το νεοφιλελεύθερο κέντρο ως τους μοναδικούς θεματοφύλακες της δημοκρατίας.[6] Μια τέτοια εξίσωση είναι ακόμη πιο γελοία και τραβηγμένη.

Άλλωστε, ο Kershaw επίσης είπε ότι: «Είναι εξόφθαλμα παράλογο το να προσπαθείς να εξισώσεις τον ναζισμό με την Αριστερά γενικά, η οποία περιλαμβάνει μεγάλη ποικιλία σοσιαλιστικών και εργατικών κινημάτων, τα περισσότερα εκ των οποίων δημοκρατικά, διεθνιστικά στην οπτική τους, και τα οποία επιδιώκουν την ειρήνη και την ισότητα και όχι τον υπερεθνικισμό και τον ρατσιστικό ιμπεριαλισμό, στοιχεία που υπήρξαν χαρακτηριστικά του ναζισμού».

Παραπομπές

  1. Ελληνικός τίτλος: «Αιματοβαμμένες χώρες. Η Ευρώπη μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν»
  2. https://www.jacobinmag.com/2014/09/timothy-snyders-lies/
  3. Μια αγγλική μετάφραση της συνέντευξης: http://defendinghistory.com/77250/77250
  4. Παρεμπιπτόντως και ενδεικτικά η ομοφυλοφιλία αποποινικοποιήθηκε στην Μεγάλη Βρετανία το 1967.
  5. Σε συνέντευξή του στην ΕφΣυν το καλοκαίρι του 2014.
  6. Για έναν αναλυτικότερο σχολιασμό της περσινής διαμάχης, μπορεί κανείς να ανατρέξει σε περσινό άρθρο του συγγραφέα στο Open Democracy: https://www.opendemocracy.net/can-europe-make-it/george-martinidis/shadowboxing-over-greek-civil-war

*Υποψήφιος διδάκτορας στο πεδίο της καινοτομίας και της περιφερειακής ανάπτυξης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου: 80 χρόνια μετά
Κάποιοι παρουσιάζουν την ΕΣΣΔ –το κύριο θύμα του φασισμού– ως δήθεν συνένοχη της τραγωδίας, με στόχο να κρύψουν τις προδοσίες τους και να υπονομεύσουν τον ρόλο της σύγχρονης Ρωσίας στον κόσμο, όπως αυτός...
Η έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου: 80 χρόνια μετά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με αφορμή την 76η επέτειο του τέλους της μάχης του Στάλινγκραντ
Δεν είχαμε την πολυτέλεια να έχουμε στο σπίτι μας ημερολόγιο. Αργότερα έμαθα πως ήταν δύο του Φλεβάρη! Η μεγαλύτερη μάχη όλων των εποχών, όλων των αιώνων! Εκεί που κάνει καμπή ο Βόλγας και η μεγάλη καμπή της...
Με αφορμή την 76η επέτειο του τέλους της μάχης του Στάλινγκραντ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το μήνυμα του Βερολίνου
Χθες, στο Βερολίνο, η διεθνής κοινότητα επί της ουσίας νομιμοποίησε την παρέμβαση Ρωσίας - Τουρκίας στη Λιβύη. Καμιά διπλωματική διατύπωση και καμιά διαδικαστική μεθόδευση από όσες συμφωνήθηκαν χθες στο...
Το μήνυμα του Βερολίνου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γαλλογερμανική οστπολιτίκ
Τα μέτρα σταθεροποίησης που συμφωνήθηκαν μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας εντάσσονται στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συνολικής προσέγγισης των σχέσεων του γαλλογερμανικού διδύμου με τη Μόσχα.
Γαλλογερμανική οστπολιτίκ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κουαρτέτο… προσδοκιών
Η επιστροφή των τριών πολεμικών σκαφών από τη Ρωσία στην Ουκρανία, ανέβασε τις προσδοκίες για συμβιβαστική διευθέτηση στην ανατολική Ουκρανία. Ετσι, η σύνοδος κορυφής του «κουαρτέτου της Νορμανδίας» αποκτά...
Κουαρτέτο… προσδοκιών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τρία χαμένα στοιχήματα
Στην τριακοστή επέτειο της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου ξεχωρίζουν ως υστερόγραφα και μηνύματα τρία χαμένα στοιχήματα: το πρώτο στην πρώην Ανατολική Γερμανία, το δεύτερο στην Ανατολική Ευρώπη και το τρίτο...
Τρία χαμένα στοιχήματα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας