Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ανατολική Αττική: φυσική καταστροφή και πολιτική κοινωνία
Eurokinissi/ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΕΜΠΑΠΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ανατολική Αττική: φυσική καταστροφή και πολιτική κοινωνία

  • A-
  • A+

Η φυσική καταστροφή στην Ανατολική Αττική (Δευτέρα, 23 Ιουλίου 2018) χαρακτηρίστηκε ως «εθνική τραγωδία». Χρησιμοποιήθηκε αυτή η γλωσσική έκφραση για να δηλωθεί όχι μόνον το ανυπολόγιστο μέγεθος της καταστροφής σε ανθρώπινες ζωές και σε περιουσίες, αλλά και να τονιστεί ότι η ίδια η «εθνική συνθήκη», η οποία θεσμοθετήθηκε κατά την ιστορική φάση μετά το τέλος του πολέμου μέχρι σήμερα στο οικονομικό και πιο συγκεκριμένα στο πολεοδομικό - οικιστικό επίπεδο, κατέρρευσε.

Εντός του δημοσίου διαλόγου που έχει ξεκινήσει, προτείνω, από τη σκοπιά της πολιτικής φιλοσοφίας, να αναλύσουμε σε τρεις ενότητες τα εξής τρία επιμέρους ζητήματα: πρώτον, την ιστορικότητα του μεταπολεμικού οικιστικού μοντέλου, το οποίο θεσμοθετήθηκε μεταπολεμικά στη χώρα μας, δεύτερον, το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής, το οποίο λαμβάνει, τις τελευταίες δεκαετίες, και στην περιοχή της Μεσογείου διαστάσεις που υπερβαίνουν τους υφιστάμενους πολιτικούς θεσμούς και, τρίτον -εξίσου σημαντικό με τα δύο προηγούμενα-, την αλλαγή του τρόπου του σκέπτεσθαι και την αλλαγή της νοοτροπίας και, σε τελευταία ανάλυση, την αναζήτηση μίας άλλου τύπου πολιτικής επικοινωνίας στην Ελλάδα.

Ας εξετάσουμε τα τρία αυτά ζητήματα με τη σειρά: όσον αφορά το πρώτο, είναι σαφές ότι το μεταπολεμικό οικιστικό μοντέλο (όπως κάθε πράγμα) ακμάζει και παρακμάζει.

Στην περίπτωση όμως του ελληνικού μεταπολεμικού οικιστικού μοντέλου δεν ισχύει μόνον ο καθολικός ιστορικός νόμος, αλλά μπορούμε να εντοπίσουμε σωρεία αναντιστοιχιών ανάμεσα στις θεσμικές διαδικασίες και στα πρακτικά αποτελέσματα στις σχετικές νομικές ρυθμίσεις. Αυτά είναι ζητήματα, τα οποία αναλύουν ειδικοί επιστήμονες.

Εκείνο που αξίζει στο σημείο αυτό να τονιστεί από τη σκοπιά της πολιτικής φιλοσοφίας είναι το εξής: το μεταπολεμικό πολεοδομικό - οικιστικό μοντέλο, όπως τελικά θεσμοθετήθηκε (νομικά και τεχνικά), θεμελιώνεται (ή ανάγεται) σ’ ένα «παράδειγμα» σχέσεων ανθρώπου - φύσης, το οποίο ονομάζουμε «παράδειγμα» κυριαρχίας.

Στο ευρύτερο πλαίσιο της λογικής του καπιταλισμού, υιοθετείται το «παράδειγμα» της κυριαρχίας του ανθρώπου πάνω στη φύση και δεν εγκαθιδρύονται σχέσεις συμφιλίωσης ανθρώπου - φύσης. Στην περίπτωση της κυριαρχίας, η ίδια η φύση είναι αντικείμενο καθυπόταξης και εργαλείο στα χέρια του πανίσχυρου υποκειμένου.

Στην ανθρώπινη «φυσική ιστορία», όμως, εάν τα πράγματα δεν εξελίσσονται κατά τον τρόπο που σχεδιάζονται από τον ανθρώπινο νου, αλλά μπορεί ενδεχομένως (;) να προσδιορίζονται και από έναν παράγοντα που ονομάζεται παγκόσμιο πνεύμα (κατά τον Hegel), τότε θα πρέπει να σκεφτούμε τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση σ’ ένα άλλο συμφιλιωτικό πλαίσιο.

Το μεταπολεμικό οικιστικό μοντέλο της Ανατολικής Αττικής (στην ελληνική επικράτεια δεν είναι το μοναδικό) αποτελεί, λοιπόν, ακριβές αντίγραφο του «παραδείγματος κυριαρχίας» του ανθρώπου πάνω στη φύση.

Ας μη δημιουργηθεί η εντύπωση στους αναγνώστες ότι με τη θέση αυτή υποδεικνύω «οδούς διαφυγής» από πολιτικές ευθύνες.

Ούτε -εννοείται- αναφέρομαι στο χιλιοειπωμένο: διαχρονικές πολιτικές ευθύνες. 'Η μήπως η μεταπολεμική πολιτική κοινωνία αντανακλάται στο πολεοδομικό – οικιστικό μοντέλο της;

Το δεύτερον μείζον πολιτικό ζήτημα που εξετάζουμε ονομάζεται: κλιματική αλλαγή και συνδέεται άρρηκτα με τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση.

Προτού αναλύσουμε την εφαρμογή του στην περίπτωση της Ανατολικής Αττικής, επιβάλλεται να τονιστούν δύο σημεία σε γενικό φιλοσοφικό πλαίσιο: πρώτον στην κλιματική αλλαγή αποτυπώνεται η αρνητική σχέση (η αρνητική διαμεσολάβηση) που έχει αναπτυχθεί στις μέρες μας (στον εικοστό πρώτο αιώνα) ανάμεσα στους πολιτικούς θεσμούς της ανθρώπινης κοινωνίας και το φυσικό περιβάλλον.

Και δεύτερον, μέχρι και την εποχή της Βιομηχανικής Επανάστασης επικρατούσαν -θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί- σχέσεις ισορροπίας ανάμεσα στις ανθρώπινες δραστηριότητες και τη φύση.

Δεν θα επεκταθώ σε θεωρητική και σε φιλοσοφική ανάλυση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής, επειδή μας ενδιαφέρει να τονιστεί στην περίπτωση της Ανατολικής Αττικής το εξής: οι υφιστάμενες πολιτικές δομές μπροστά στην «εξέγερση της φύσης» απεδείχθησαν ανεπαρκείς.

Οφείλω και αυτή τη συμπερασματική πρότασή μου να τη «μεταφράσω» στο θεωρητικό σχήμα του «παραδείγματος» της κυριαρχίας του ανθρώπου πάνω στη φύση: το πολιτικο-θεσμικό πλαίσιο της νεωτερικής και τη σύγχρονης πολιτικής κοινωνίας, το οποίο ο ίδιος ο άνθρωπος σχεδίασε, επεξεργάστηκε και επέβαλε τελικά εδώ και δύο αιώνες, για να κυριαρχήσει επί της φύσεως, είναι «απαρχαιωμένο».

Με άλλα λόγια, η ίδια η Ανατολική Αττική θέτει το μείζον πολιτικό ζήτημα του αυτοπροσδιορισμού και της ανασύστασης της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας σε εντελώς νέες πολιτικές βάσεις.

Διά γυμνού οφθαλμού, διαπιστώσαμε όλοι μας ότι η κλασική κομματική διαμάχη όχι μόνον είναι αναποτελεσματική, αλλά και καθετί δομικό με την αντιπροσωπευτική δημοκρατία μας δεν έχει αντίκρισμα μπροστά στην «εξέγερση της φύσης».

Οι παραιτήσεις υπουργών και υπηρεσιακών παραγόντων καλύπτουν το πρόβλημα. Το ίδιο κάνει και η αντιπολίτευση, στον βαθμό που υποδύεται τον τυπικό ρόλο της στην «εθνική τραγωδία».

Βρισκόμαστε ως πολιτική κοινωνία μπροστά σε μία μοναδική ιστορική στιγμή, να ανασυσταθούμε, να ανακατασκευάσουμε τον «πολιτικό εαυτό μας».

Αυτό το οποίο δεν μπορέσαμε να κάνουμε κατά τη δεκαετή οικονομική κρίση, μήπως ήρθε η ιστορική στιγμή να γίνει τώρα, μετά την «εξέγερση της φύσης» στην Ανατολική Αττική;

*καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα εγκλήματα ενός συστήματος που δολοφονεί δεν έχουν τέλος…
Ο Ιούλης τέλειωσε με ακόμα μια φονική πυρκαγιά στην Αττική. Ο ένοχος για το νέο αυτό έγκλημα υπάρχει! Και φυσικά δεν είναι τα «καιρικά φαινόμενα», ο «θεός» ή «η κακιά μας η τύχη». Τα εγκλήματα αυτά είναι...
Τα εγκλήματα ενός συστήματος που δολοφονεί δεν έχουν τέλος…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο θρήνος της μνήμης
Πέρασε σχεδόν στα ψιλά της ειδησειογραφίας. Τότε στο Μάτι, στις μέρες της μεγάλης καταστροφής. Ολοι, δικαιολογημένα, θρηνούσαν τις χαμένες ζωές. Την τραγικότητα των απωλειών. Την αγωνία της τελευταίας ώρας....
Ο θρήνος της μνήμης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Την επομένη της καταστροφής
Η τραγωδία της Μαύρης Δευτέρας της 23ης Ιουλίου θα μας θυμίζει πάντα πόσο εκρηκτικό είναι το κοκτέιλ της φυσικής καταστροφής με την ανοργανωσιά του Ελληνα. Μισή ώρα ήταν αρκετή για να το δείξει.
Την επομένη της καταστροφής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Της φωτιάς
«Το βράδυ ανάψανε φωτιά και τραγουδούσαν γύρω γύρω». Οι μεγάλοι «Φωτιά είναι τα μάτια σου», τα παιδιά «Φωτιά στα σύνορα της γης θ’ ανάψουμε εμείς με σπίρτο την καρδιά μας» να, πριν από λίγο καιρό το...
Της φωτιάς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τριτοκοσμικός εφιάλτης στην Αττική
Το Μάτι δεν θύμιζε αργεντίνικη «villa miseria», αλλά ήταν ένας μικρός παράδεισος. Πλήρωσε όμως, όπως πλήρωσαν και πληρώνουν οι «πόλεις της δυστυχίας». Και μάλιστα σε μια ειδυλλιακή περιοχή «πέντε λεπτά –που...
Τριτοκοσμικός εφιάλτης στην Αττική
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προαναγγελθέν έγκλημα
Πριν από λίγους μήνες πραγματοποιήθηκε το Αναπτυξιακό Συνέδριο της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛΛ. στην Ανατολική Αττική. Καμιά αναφορά σε ζητήματα αντιπυρικής, αντιπλημμυρικής προστασίας, υποδομών, πολεοδομίας,...
Προαναγγελθέν έγκλημα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας