Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα πανεπιστήμια, χθες και σήμερα

Τα πανεπιστήμια, χθες και σήμερα

  • A-
  • A+

Ηδη από την ίδρυση των πρώτων πανεπιστημίων στη μεσαιωνική Ευρώπη, κατά τον 11ο αιώνα και μετά, η τότε συντεχνιακή, φεουδαρχική κοινωνία προσπαθούσε να θέσει τα ιδρύματα αυτά κάτω από τον κοσμικό και κυρίως κάτω από τον εκκλησιαστικό της έλεγχο, για ιδεολογικούς πρωτίστως, και πολύ λιγότερο για πρακτικούς, ωφελιμιστικούς σκοπούς.

Την εποχή πράγματι αυτή –αν και αρχίζει να διαμορφώνεται μια αυξημένη ζήτηση για εμπορικές δεξιότητες και πρακτική γνώση– ο κόσμος της βιοτεχνίας και της τότε αγοράς και οικονομίας δεν ενδιαφερόταν ακόμη ουσιαστικά για τη διδακτική χειραγώγηση των πανεπιστημίων, με ό,τι αυτό θα συνεπαγόταν για τη διαμόρφωση των προγραμμάτων διδασκαλίας και των επιστημονικών ζητημάτων που θα τα απασχολούσαν.

Η εικόνα αυτή αρχίζει να αλλάζει με την Αναγέννηση, στη συνέχεια, πιο αισθητά, με την επιστημονική επανάσταση του 17ου κυρίως αιώνα, και ακόμη πιο ισχυρά με τις βιομηχανικές επαναστάσεις του 18ου και του 19ου αιώνα και με τη δυναμικά συνεχιζόμενη άνοδο της αστικής τάξης και του καπιταλιστικού τρόπου κοινωνικής οργάνωσης.

Η πλήρης, ωστόσο, αμετάκλητη παράδοση του πανεπιστημίου –με το παιδαγωγικό και ανθρωπιστικό ιδεώδες του Wilhelm von Humoldt– στα καταστροφικά για άνθρωπο και πλανήτη κελεύσματα της αγοράς και η παγκόσμια απώλεια της αυτονομίας του αχνοφαίνονται ήδη μεταπολεμικά, για να γίνουν πλήρως ορατά στα τέλη του 20ού και τις αρχές του 21ου αιώνα, οπότε και εμφανίζονται σημαντικά οργανωμένοι και ενισχυμένοι όλοι οι δυνατοί μηχανισμοί επιτήρησης και ελέγχου, με τη συνδρομή (όχι βέβαια τυχαία) της τεράστιας και ανεξέλεγκτης ανάπτυξης του διαδικτύου.

Διόλου επομένως δεν πρέπει να μας εκπλήσσει η σημερινή παγκόσμια ποδηγέτηση των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, σε όλα τα επίπεδα, από τις κανιβαλικές δυνάμεις του επικυρίαρχου συστήματος της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας της ελεύθερης αγοράς.

Θα πρέπει τουναντίον να μας καλεί σε μαχητική εγρήγορση, ώστε να μπορέσουν οι δυνάμεις που αποσκοπούν στην ανθρώπινη χειραφέτηση και την εσωτερική καλλιέργεια, στη σωστή εκ-παίδευση και την ατομική και κοινωνική ευτυχία και ευημερία να αντισταθούν στη λαίλαπα του αντιδημοκρατικού οικονομισμού, του τεχνοκρατικού και γραφειοκρατικού ολοκληρωτισμού και ελέγχου, της δεσμευτικής εξειδίκευσης, του ατομικισμού και της εσωτερικής και κοινωνικής δυστυχίας και βαρβαρότητας.

*Kαθηγητής Φιλοσοφίας της Τεχνοεπιστήμης στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του ΠΤΔΕ του ΑΠΘ

  

ΑΠΟΨΕΙΣ
Κώστας Βεργόπουλος: το δημιουργικό πνεύμα της εποχής μας
Ο Βεργόπουλος δεν ήταν ειδικός τεχνοκράτης επιστήμων με εξειδίκευση στην ανάλυση των οικονομικών μεγεθών και στοιχείων. Ο Βεργόπουλος ήταν καθολικός...
Κώστας Βεργόπουλος: το δημιουργικό πνεύμα της εποχής μας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μετανάστευση και φυγή εγκεφάλων: μύθος και πραγματικότητα
​Η εκροή μορφωμένων νέων από τη χώρα είναι ασφαλώς ένα πραγματικό κοινωνικό φαινόμενο και ένα σοβαρό πρόβλημα που οφείλει και προσπαθεί η πολιτεία να...
Μετανάστευση και φυγή εγκεφάλων: μύθος και πραγματικότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αντίο, Τόνι Ατκινσον
Ο Ατκινσον δίδαξε στο University College London, στο London School of Economics και στα Πανεπιστήμια του Essex, του Harvard, της Οξφόρδης και του...
Αντίο, Τόνι Ατκινσον
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Γέφυρες γνώσης»
Η αναμφισβήτητη σήμερα σημασία του ανθρώπινου κεφαλαίου για την ανάπτυξη των χωρών γίνεται ακόμη πιο εμφανής στον βαθμό που η γνώση διαχωρίζεται στο...
«Γέφυρες γνώσης»