• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.8°C / 19.2°C
    1 BF
    67%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.6°C / 12.6°C
    3 BF
    82%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.0°C / 17.0°C
    4 BF
    72%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    3 BF
    82%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    3 BF
    94%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.0°C / 13.0°C
    2 BF
    66%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 9.4°C / 9.4°C
    0 BF
    71%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 16.6°C
    2 BF
    81%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.8°C / 17.8°C
    2 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    2 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 19.8°C
    5 BF
    59%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 17.7°C
    1 BF
    68%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.8°C / 17.8°C
    3 BF
    65%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 9.5°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 9.5°C / 9.5°C
    1 BF
    70%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.8°C / 21.8°C
    2 BF
    68%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.0°C / 19.4°C
    2 BF
    48%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 12.3°C / 12.3°C
    2 BF
    94%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 9.2°C / 13.7°C
    1 BF
    60%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.8°C / 9.8°C
    1 BF
    86%
EUROKINISSI/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αλυτρωτισμός και «μακεδονική» εθνική ταυτότητα

  • A-
  • A+

Η δημόσια διαμάχη γύρω από το Μακεδονικό αναθερμάνθηκε κατά το τελευταίο εξάμηνο και θα παραμείνει ενεργή μέχρι την τελική επικύρωση της συμφωνίας. Δύο ζητήματα έχουν αναδειχτεί ως κυρίαρχα:

  • Α) ο «αλυτρωτισμός» της γείτονος και
  • Β) το ζήτημα της εθνικής ταυτότητας.

Ως προς τον «αλυτρωτισμό» ένα βασικό σφάλμα που τελείται είναι η πεποίθηση πως το ίδιο το όνομα και κάποιες υπερεθνικιστικές αναφορές πολιτικών προσώπων ή βιβλίων Ιστορίας ισοδυναμούν με απτή απειλή, έστω στο (απροσδιόριστο) μέλλον, για την ελληνική επικράτεια. Εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι υπάρχουν τρεις αναγκαίες συνθήκες ενός επιτυχούς αλυτρωτισμού:

Πρώτον, μια συνεκτική εξωτερική πολιτική η οποία διαθέτει τα απαραίτητα (στρατιωτικά) μέσα για την υλοποίησή της και απολάυει λαϊκής απήχησης.

Δεύτερον, ένας συμπαγής, αν όχι πλειοψηφικός, πληθυσμός στα διεκδικούμενα εδάφη, ο οποίος είναι τουλάχιστον θετικά διακείμενος στον αλυτρωτικό στόχο. Τρίτον, ένα διεθνές ή περιφερειακό σύστημα το οποίο είτε καταρρέει είτε είναι ευνοϊκό στην αλλαγή των συνόρων με βάση το εθνικό κριτήριο.

Ελλείψει χώρου, μπορεί απλώς να ειπωθεί εμφατικά πως κανείς από αυτούς τους τρεις όρους δεν πληρούται στην περίπτωση του «σκοπιανού αλυτρωτισμού». Επιπλέον η συμφωνία, πέραν του γεωγραφικού προσδιορισμού και του erga omnes, περιλαμβάνει πλείστες (και σε ορισμένα σημεία πλεονάζουσες) προβλέψεις για σεβασμό των συνόρων, μη ανάμιξη στις εσωτερικές υποθέσεις του άλλου μέρους, αποτροπή αλυτρωτικών και αναθεωρητικών ενεργειών, ακόμα και πιθανή αλλαγή βιβλίων Ιστορίας.

Θα ανέμενε κανείς ότι τα ανωτέρω θα καταπράυναν τους φόβους περί αλυτρωτισμού, αλλά και περί σφετερισμού της ελληνικής κληρονομιάς. Μολαταύτα η μη αναγνώριση ενός «μακεδονικού» έθνους καθίσταται η κύρια γραμμή άμυνας εκείνων που αντιδρούν στη συμφωνία. Γι’ αυτό έχει σημασία η εστίαση σε αυτό το ζήτημα.

Tο όνομα το οποίο επιλέγει μια εθνική ή εθνοτική ομάδα, μεταξύ πεπερασμένων εναλλακτικών, εξαρτάται από ιστορικούς, πολιτισμικούς και πολιτικούς παράγοντες· η επικράτηση του εθνώνυμου «Ελληνες» αντί «Γραικοί» ή «Ρωμιοί» αποτελεί τέτοιο παράδειγμα. Η εκάστοτε επιλογή αντανακλά τις συλλογικές ανάγκες για αναγνώριση, νομιμοποίηση και διαφοροποίηση από άλλες ομάδες.

Η τελευταία ανάγκη φαίνεται να είναι βαρύνουσα στην περίπτωση του σλαβομακεδονικού εθνικισμού, ο οποίος έπρεπε να οριοθετηθεί έναντι των ήδη συγκροτημένων όμορων εθνικών κοινοτήτων. Το εθνώνυμο «Μακεδόνες», με την ιδιαίτερη έμφασή του στο εδαφικό/γηγενές στοιχείο, ικανοποιούσε την ανάγκη διαφοροποίησης όχι μόνο από τους Ελληνες και τους Σέρβους, αλλά πρωτίστως τους Βούλγαρους, ο εθνικισμός των οποίων διεκδίκησε ώς και τον Β' Π.Π. την ένταξη του σλαβομακεδονικού πληθυσμού στο βουλγαρικό έθνος.

Αυτή η ανάγκη διάκρισης από το (επίσης σλαβικό) βουλγαρικό στοιχείο, η οποία επιδιώχθηκε με τη χρήση κρατικών-θεσμικών μέσων κατά την περίοδο της σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας, δεν εξυπηρετούνταν με το εθνώνυμο «Σλαβομακεδόνες». Επιπλέον το όνομα αυτό «παρείχε» τη δυνατότητα ιστορικής/καταγωγικής σύνδεσης με τους αρχαίους Μακεδόνες, ανεξάρτητα από την πραγματολογική βάση αυτής, κάτι όμως που επιχειρήθηκε συστηματικά μόνο την τελευταία δεκαετία τόσο για εξωτερικούς λόγους (συνεχιζόμενη διένεξη με Ελλάδα) όσο κυρίως για εσωτερικούς (εκλογικά οφέλη για το δεξιό VMRO, ανταγωνισμός με την αλβανική κοινότητα).

Βεβαίως το όνομα με το οποίο μια ομάδα αυτοπροσδιορίζεται συχνά διαφέρει από εκείνο με το οποίο αναγνωρίζεται από τρίτους. Το όνομα «Σλαβομακεδόνες» είναι δόκιμο ιδωμένο από την ελληνική σκοπιά, καθώς αντανακλά με σχετικά ισορροπημένο τρόπο πληθυσμιακές, κρατικές και ιστορικές παραμέτρους. Ομως φαίνεται να μη γίνεται επ’ ουδενί δεκτό από την άλλη πλευρά.

Η Ελλάδα πρέπει να αποδεχτεί την ύπαρξη ενός «μακεδονικού» έθνους, ιδιαίτερα δε από τη στιγμή που ρητά διαχωρίζεται από την ελληνική χρήση του όρου, για τουλάχιστον τρεις λόγους.

Ο πρώτος και σημαντικότερος είναι αξιακός: ο συλλογικός αυτοπροσδιορισμός («ποιοι είμαστε;») είναι βασικό συστατικό της αρχής της εθνικής αυτοδιάθεσης. Εν προκειμένω δεν απαιτείται καν επίσημη αναγνώριση έθνους, αλλά η παραδοχή ότι μια ομάδα, η οποία μάλιστα είναι πλειοψηφούσα εντός ενός αναγνωρισμένου κράτους, έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να ονομάζεται όπως επιλέγει η ίδια.

Ο δεύτερος λόγος είναι ρεαλιστικός: ακόμα και αν κάποιος θεωρεί «τεχνητή» τη συγκεκριμένη εθνική ταυτότητα, τα μέλη της ομάδας αυτής αυτοαποκαλούνται -και αναγνωρίζονται σχεδόν από σύσσωμη τη διεθνή κοινότητα- με αυτό το όνομα εδώ και πολλές δεκαετίες. Δεδομένης της κομβικής σημασίας του εθνικού δεσμού στον σύγχρονο κόσμο, η απαίτηση για αλλαγή αυτού του εδραιωμένου πλέον εθνωνύμου θίγει κάποια από τα θεμέλια όχι απλά του πολιτικού και κρατικού, αλλά και του ατομικού και συλλογικού βίου. Ο τρίτος λόγος είναι πολιτικός: η μη αποδοχή «μακεδονικού» έθνους δεν θα άφηνε κανένα περιθώριο για αποδοχή της συμφωνίας από την άλλη πλευρά.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ισχυρή αντίδραση στην ύπαρξη ενός «μακεδονικού» έθνους, πέρα από τις μικροκομματικές της χρήσεις, εδράζεται σε μια ουσιοκρατική αντίληψη περί (ελληνικής) εθνικής ταυτότητας. Εκτός λοιπόν από τα άλλα θετικά που θα προκύψουν από την ολοκλήρωση της συμφωνίας, μια λιγότερο απτή ωφέλεια πιθανόν να είναι η ρηγμάτωση αυτής της ισχυρής, ανιστορικής αντίληψης.

* διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης

  

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Καλά να πάθουμε αφού δεν τους κατακτήσαμε!»
Είναι φως φανάρι πως κάτι τρέχει με την εθνική μας αυτοπεποίθηση. Είναι αλήθεια επίσης πως σήμερα το μεγαλύτερο ποσοστό των Ελλήνων Μακεδόνων, όντας Μικρασιάτες, Θρακιώτες και Πόντιοι μετρούν μόλις 96 χρόνια...
«Καλά να πάθουμε αφού δεν τους κατακτήσαμε!»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βεβαιότητες
Τον τελευταίο καιρό έχει ανάψει ξανά η συζήτηση για το Μακεδονικό. Αντιμαχόμενοι ξιφουλκούν με οργή και μένος στα δημόσια φόρα και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μοιράζοντας αφειδώς χαρακτηρισμούς για...
Βεβαιότητες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μακεδονικό: η έξωθεν «λύση»
Η συζήτηση για το αν υφίστανται «μακεδονικό έθνος» και «μακεδονική γλώσσα» αγνοεί ότι οι εθνικές ταυτότητες και οι εθνικές γλώσσες σχηματοποιούνται μέσα από πολιτικές διαδικασίες οι οποίες, στον χώρο της...
Μακεδονικό: η έξωθεν «λύση»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Συμφωνία των Πρεσπών
​Την Κυριακή 17 Ιουνίου οι κυβερνήσεις δύο κρατών, της Ελλάδας και της υπό ίδρυση Βόρειας Μακεδονίας, υπέγραψαν μία συμφωνία η οποία επαναπροσδιορίζει τα οντολογικά πράγματα της Βαλκανικής Χερσονήσου σε...
Η Συμφωνία των Πρεσπών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πολιτική ως τζόγος
Η αρνητική θέση Μητσοτάκη - Γεννηματά προκαλεί ήδη ζημιά στη χώρα δίνοντας ελπίδες στην εθνικιστική πτέρυγα των Σλαβομακεδόνων, όπως ακριβώς οι φωνές των τελευταίων δίνουν ελπίδες στους εδώ αρνητές της...
Η πολιτική ως τζόγος
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Ο αλυτρωτισμός των Σκοπίων» και τα μυστικά των Αθηνών
Τα έθνη δεν κάνουν ψυχοθεραπεία. Διπλωματία κάνουν. Απ’ την άλλη, όσα έθνη έχουν θαρρετά ομολογήσει στον εαυτό τους πρωτίστως τις πικρές αλήθειες και τα ντουλαπιασμένα μυστικά τους μόνο κερδισμένα βγαίνουν....
«Ο αλυτρωτισμός των Σκοπίων» και τα μυστικά των Αθηνών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας