• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 9.8°C / 16.2°C
    0 BF
    87%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 10.5°C / 14.4°C
    1 BF
    77%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.0°C / 14.8°C
    4 BF
    77%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    3 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    4 BF
    82%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.0°C / 13.7°C
    1 BF
    86%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.4°C / 6.7°C
    1 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 13.6°C
    3 BF
    91%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.7°C / 15.8°C
    5 BF
    75%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 9.9°C / 15.9°C
    4 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.4°C / 17.4°C
    4 BF
    88%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.9°C / 14.6°C
    4 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 15.6°C / 15.6°C
    6 BF
    77%
  • Λάρισα
    Ομίχλη
    4°C 3.9°C / 6.5°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 6.5°C / 12.8°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.4°C / 17.8°C
    1 BF
    83%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 10.9°C / 16.4°C
    0 BF
    71%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 8.3°C / 12.7°C
    2 BF
    90%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 9.7°C / 14.4°C
    1 BF
    78%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.8°C / 5.8°C
    2 BF
    95%
EUROKINISSI/ANDREA BONETTI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μακεδονικό: η έξωθεν «λύση»

  • A-
  • A+

Πολλά από τα ζητήματα τα οποία απασχολούν τον δημόσιο διάλογο ως προς το Μακεδονικό από επιστημονική άποψη είναι ανύπαρκτα. Η συζήτηση για το αν υφίστανται «μακεδονικό έθνος» και «μακεδονική γλώσσα» αγνοεί ότι οι εθνικές ταυτότητες και οι εθνικές γλώσσες σχηματοποιούνται μέσα από πολιτικές διαδικασίες οι οποίες, στον χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ξεκινούν στα τέλη του 18ου αιώνα και συνεχίζονται ώς σήμερα. Η μακεδονική εθνογλωσσική ανάδυση διαφέρει από άλλες ανάλογες, επί παραδείγματι η βουλγαρική ή η σερβική, μόνον επειδή η ιστορική της αφετηρία τοποθετείται πολύ αργότερα.

Η μακεδονική εθνογένεση, καθώς έφτασε με μεγάλη καθυστέρηση και δυσκολίες στο βαλκανικό ιστορικό γίγνεσθαι, παραμένει επισφαλής. Δεν αποκλείεται να εξαφανιστεί η μακεδονική εθνοκρατική οντότητα και τα μέλη της να ενσωματωθούν στις περιβάλλουσες εθνικές ομάδες· να γίνουν δηλαδή Βούλγαροι, Αλβανοί, Σέρβοι - ή και Ελληνες. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν υφίσταται «μακεδονικό έθνος», αλλά αν μια τέτοια ενδεχόμενη διάσπαση ευνοεί την ελληνική πολιτεία και την περιφερειακή σταθερότητα.

Στις αρχές του 20ού αιώνα η ελληνική πολιτική, σε συνεργασία με τη σερβική, ευνόησε τη διαμόρφωση σλαβομακεδονικής ταυτότητας, ώστε να καταπολεμηθεί η κυρίαρχη τότε άποψη ότι οι σλαβόφωνοι πληθυσμοί της περιοχής ήσαν Βούλγαροι.

Οι ανησυχίες οι οποίες διατυπώνονται από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας για απειλές προς την Ελλάδα είναι εξωπραγματικές. Ο μακεδονικός αλυτρωτισμός είναι ένα από τα χρηστικά ιδεολογικά εργαλεία για να ενισχυθεί η συνοχή του πληθυσμού της χώρας αυτής.

Ουδεμία γεωπολιτική συνέπεια μπορεί να έχει. Για να αλλάξει ο πολιτικός χάρτης θα έπρεπε να υπάρχει σημαντική σλαβόφωνη πληθυσμιακή ομάδα στα ελληνικά εδάφη και τελείως διαφορετικός στρατιωτικός συσχετισμός. Ανυπόστατος είναι, επίσης, ο φόβος για «υπεξαίρεση» της ελληνικής πολιτισμικής κληρονομίας.

Η χώρα η οποία κατέχει εδαφικά την Αθήνα, τους Δελφούς, την Ολυμπία και διατηρεί τη γλωσσική συνέχεια με την Αρχαιότητα διαθέτει ακλόνητα τεκμήρια ιδιοκτησίας του αρχαιοελληνικού brand name στην παγκόσμια αγορά. Τα Σκόπια επικαλούνται τα αρχαιοελληνικά σύμβολα αποκλειστικά για εσωτερική ιδεολογική χρήση.

Το νέο μακεδονικό ζήτημα δεν αφορά εδαφικά διακυβεύματα, όπως το παλαιό. Σχετίζεται, όμως, με ζητήματα ταυτότητας. Η χρήση της μακεδονικής συμβολικής αποτελεί εργαλείο για την οικοδόμηση ενός κατά το δυνατόν σταθερού κράτους, με ετερογενή και ασταθή πληθυσμιακά υλικά. Η ελληνική αντίδραση σε αυτή την προσπάθεια εθνογένεσης έχει, επίσης, ρίζες στις σημερινές αντιφάσεις της εθνικής ταυτότητας. Με συλλογική ευθύνη, η Ελλάδα δεν έχει προσαρμόσει την παπαρρηγοπούλειο αφήγηση στις συνθήκες του 21ου αιώνα.

Πίσω από τις εθνικιστικές εξάρσεις κρύβονται οι ανασφάλειες τις οποίες δημιουργεί η αναντιστοιχία ανάμεσα στο οικοδόμημα του 19ου αιώνα και το σημερινό παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Επίσης, οι αντιδράσεις του ελληνικού πληθυσμού εξηγούνται και από τις παλαιές τραυματικές γεωπολιτικές εμπειρίες του πληθυσμού της Βόρειας Ελλάδας.

Με αυτά τα δεδομένα, δεν είναι περίεργο ότι το νέο μακεδονικό ζήτημα υπήρξε και στις δύο χώρες θέμα εσωτερικής πολιτικής. Ομως, για τους Δυτικοευρωπαίους, η διάσταση αυτή είναι ακατανόητη, καθώς στις χώρες τους η εθνογένεση έχει πολύ βαθύτερες ιστορικές ρίζες. Θεωρούν, επομένως, ότι το ονοματολογικό ανήκει στον χώρο της εξωτερικής πολιτικής. Με αυτή τη δυτική παρανόηση, δεν εκπλήσσει ότι το Μακεδονικό έμεινε σε ακινησία επί δεκαετίες. Η Δύση προτίμησε να μην εμπλακεί σε μια ακατανόητη διένεξη.

Η σημερινή κινητικότητα δεν μπορεί να εξηγηθεί από ενδογενείς διαδικασίες, καθώς σε καμία από τις δύο χώρες δεν έγινε πρόοδος ως προς τα εσωτερικά ζητήματα ταυτότητας. Η ερμηνεία πρέπει να αναζητηθεί σε άλλη γεωπολιτική κλίμακα.

Ο αυξανόμενος ανταγωνισμός ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση, η αστάθεια στη Μέση Ανατολή, η απειλή της τρομοκρατίας και η κινεζική οικονομική επέκταση συναντώνται στον βαλκανικό χώρο. Οι δυτικές δυνάμεις, αφυπνισμένες ξαφνικά, αποφάσισαν να παρέμβουν. Η διένεξη Αθήνας-Σκοπίων έπρεπε να εξομαλυνθεί.

Οι πολιτικές αλλαγές στα Σκόπια, θετικές ως προς την ουσία τους, είναι προϊόν ωμής δυτικής παρέμβασης στα εσωτερικά ενός θεωρητικά ανεξάρτητου κράτους. Η ελληνική κυβέρνηση υπέστη και υπέκυψε σε ανάλογες ασφυκτικές πιέσεις.

Ομως, «λύσεις» επιβαλλόμενες έξωθεν κινδυνεύουν να δημιουργήσουν περισσότερα προβλήματα από όσα υποτίθεται ότι επιλύουν. Οι δύο λαοί έχουν συμφέρον να συμφιλιωθούν και να συνεργαστούν. Πώς μπορεί να συμβεί αυτό, όταν κυριαρχεί το αίσθημα του έξωθεν καταναγκασμού;

Οι λαοί των Βαλκανίων έχουν ιδιαίτερη ευαισθησία στην κατάλυση της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας τους. Οι δυτικές αδέξιες παρεμβάσεις κινδυνεύουν να αναρριπίσουν, και στα Βαλκάνια, τον λαϊκισμό και τον εθνικισμό. Επίσης, αντί να αναχαιτίσει, όπως επιδιώκει, τη ρωσική διείσδυση στα Βαλκάνια, η έξωθεν επιβεβλημένη λύση θα την ενισχύσει ως αποτέλεσμα της συνεπαγόμενης αντιδυτικής στάσης.

Η Ελλάδα βγαίνει από τη διαδικασία αυτή τραυματισμένη. Μόνον αφελείς μπορούν να θεωρήσουν ότι αυτοβούλως ανέστρεψε πρύμναν και αρνήθηκε όσα υπεράσπιζε, καλώς ή κακώς, επί τρεις συναπτές δεκαετίες. Μια χώρα η οποία υποκύπτει σε έξωθεν πιέσεις δεν διαθέτει κύρος στη διεθνή σκηνή.

Οι συνέπειες από τον χειρισμό του Μακεδονικού θα φανούν στα ελληνοτουρκικά. Ενθαρρυμένη από την επιτυχία της να επιβάλλεται στη χώρα μας και πολλαπλώς πιεζόμενη από την Τουρκία, η Δύση δεν θα διστάσει να χρησιμοποιήσει την Ελλάδα για τον εξευμενισμό της γείτονος.

Οι φόβοι για εδαφικές απαιτήσεις από τα Σκόπια είναι ανυπόστατοι· η τουρκική απειλή είναι πραγματική. Η διαχείριση του Μακεδονικού, ιδιαίτερα κατά το τελευταίο διάστημα, συμβάλλει στην ενίσχυση των εξ Ανατολής κινδύνων.

*καθηγητής Γεωπολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης.

Τελευταίο του βιβλίο στα ελληνικά: Ποιοι είμαστε; Γεωπολιτική της ελληνικής ταυτότητας, Economia, Αθήνα 2016

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Καλά να πάθουμε αφού δεν τους κατακτήσαμε!»
Είναι φως φανάρι πως κάτι τρέχει με την εθνική μας αυτοπεποίθηση. Είναι αλήθεια επίσης πως σήμερα το μεγαλύτερο ποσοστό των Ελλήνων Μακεδόνων, όντας Μικρασιάτες, Θρακιώτες και Πόντιοι μετρούν μόλις 96 χρόνια...
«Καλά να πάθουμε αφού δεν τους κατακτήσαμε!»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βεβαιότητες
Τον τελευταίο καιρό έχει ανάψει ξανά η συζήτηση για το Μακεδονικό. Αντιμαχόμενοι ξιφουλκούν με οργή και μένος στα δημόσια φόρα και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μοιράζοντας αφειδώς χαρακτηρισμούς για...
Βεβαιότητες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αλυτρωτισμός και «μακεδονική» εθνική ταυτότητα
Η δημόσια διαμάχη γύρω από το Μακεδονικό αναθερμάνθηκε κατά το τελευταίο εξάμηνο και θα παραμείνει ενεργή μέχρι την τελική επικύρωση της συμφωνίας. Δύο ζητήματα έχουν αναδειχτεί ως κυρίαρχα: Α) ο...
Αλυτρωτισμός και «μακεδονική» εθνική ταυτότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Συμφωνία των Πρεσπών
​Την Κυριακή 17 Ιουνίου οι κυβερνήσεις δύο κρατών, της Ελλάδας και της υπό ίδρυση Βόρειας Μακεδονίας, υπέγραψαν μία συμφωνία η οποία επαναπροσδιορίζει τα οντολογικά πράγματα της Βαλκανικής Χερσονήσου σε...
Η Συμφωνία των Πρεσπών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πολιτική ως τζόγος
Η αρνητική θέση Μητσοτάκη - Γεννηματά προκαλεί ήδη ζημιά στη χώρα δίνοντας ελπίδες στην εθνικιστική πτέρυγα των Σλαβομακεδόνων, όπως ακριβώς οι φωνές των τελευταίων δίνουν ελπίδες στους εδώ αρνητές της...
Η πολιτική ως τζόγος
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Ο αλυτρωτισμός των Σκοπίων» και τα μυστικά των Αθηνών
Τα έθνη δεν κάνουν ψυχοθεραπεία. Διπλωματία κάνουν. Απ’ την άλλη, όσα έθνη έχουν θαρρετά ομολογήσει στον εαυτό τους πρωτίστως τις πικρές αλήθειες και τα ντουλαπιασμένα μυστικά τους μόνο κερδισμένα βγαίνουν....
«Ο αλυτρωτισμός των Σκοπίων» και τα μυστικά των Αθηνών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας