Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αναντίρρητη η ανάγκη αλλαγής στρατηγικών επιλογών στο προσφυγικό
AP Photo

Αναντίρρητη η ανάγκη αλλαγής στρατηγικών επιλογών στο προσφυγικό

  • A-
  • A+

Η εξέλιξη των προσφυγικών ροών στην Ευρώπη και των κρίσεων που δημιούργησαν μοιάζει σήμερα με σπειροειδή περιδιάβαση, όπου περνάς ξανά και ξανά από το ίδιο σημείο αλλά συνεχώς σ’ ένα μεγαλύτερο βάθος –μια καταβύθιση- όπου η ανέλιξη γίνεται ολοένα και δυσκολότερη ή τελικά ανέφικτη.   

Καθώς οι προσφυγικές ροές σημειώνουν ξανά αύξηση στην  Ελλάδα, αυτή τη φορά από το πέρασμα του Έβρου, η Ευρώπη μοιάζει να έχει απομακρυνθεί από την τεράστια αναταραχή της προηγούμενης αύξησης των ροών το καλοκαίρι του 2015.

Στα δυόμισι χρόνια που μεσολάβησαν είναι μια Ευρώπη πιο αποφασισμένη, πιο αδύναμη και πιο διαιρεμένη. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να γίνει αντιληπτή σε τρεις βασικούς άξονες. 

Η στρατηγική της μη-προσέγγισης και η αποτυχία της υποδοχής

Η απόφαση της Ε.Ε. να κρατήσει τους προσφυγικούς πληθυσμούς μακριά από το έδαφός της και η ανάθεση της επίλυσης του προσφυγικού ζητήματος σε εκτός Ευρώπης εταίρους υπήρξε εξαρχής μια στρατηγική επιλογή της Ε.Ε.

Οδήγησε στη συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας και ο διάλογος που αρχικά δημιουργήθηκε γύρω από αυτήν -για την έννοια «ασφαλής τρίτη χώρα», το ζήτημα των εγγυήσεων των δικαιωμάτων των προσφυγικών πληθυσμών, τη διεθνής παρατήρηση στον τρόπο υλοποίησης της συμφωνίας- είναι σήμερα μια σειρά εδραιωμένων καταγγελιών. 

Από την άλλη, η Ευρώπη στο εσωτερικό της παραμένει το ίδιο αποφασισμένη να κρατήσει τους προσφυγικούς πληθυσμούς όσο πιο μακριά γίνεται από το έδαφός της. Επιπρόσθετα, το πρόγραμμα μετεγκατάστασης έχει αποτύχει και το μέγεθος της αποτυχίας του δεν προϊδεάζει για μια καλύτερη συνέχεια.

Η διαδικασία της οικογενειακής επανένωσης μετά από πολλά προβλήματα και υπονομεύσεις εντάσσεται σήμερα από τη Γερμανία (χώρα με τα περισσότερα αιτήματα επανένωσης) σε νέους περιορισμούς.

Η αποτυχία ακόμη και στο ευαίσθητο και κρίσιμο ζήτημα της διαχείρισης των ασυνόδευτων ανηλίκων έχει την τραγική συνέπεια σήμερα χιλιάδων ασυνόδευτων ανηλίκων σκορπισμένων χωρίς καμία μέριμνα στην Ευρώπη.

Και η Τουρκία αποδεικνύεται δύσκολος αλλά πολύτιμος εταίρος για την Ευρώπη, όχι μόνο για συμφωνίες μαζί της, αλλά και για τις συμφωνίες της Τουρκίας με άλλες χώρες, όπως η πρόσφατα ανακοινωθείσα με το Αφγανιστάν στο θέμα εισόδου Αφγανών μεταναστών.  

Τέλος, αλλά όχι μικρότερης σημασίας, η Ευρώπη δεν έχει αποποιηθεί την τιμωρητική στάση της απέναντι στους προσφυγικούς πληθυσμούς που τελικά τα καταφέρνουν και φτάνουν στο έδαφός της.

Οι εκθέσεις διεθνών οργανισμών και οργανώσεων –κυρίως στο ζήτημα των δικαιωμάτων- επιβεβαιώνουν ότι οι δομές υποδοχής σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη πλέον, είναι ταυτόχρονα και δομές κράτησης ή στενά συνεργαζόμενες με αυτές, κρατικοί φορείς απαγόρευσης της ελεύθερης μετακίνησης και περιστολής άλλων ελευθεριών και περιβάλλοντα καταπάτησης ή απουσίας βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. 

Το δικαίωμα στο άσυλο 

Μέσα στη χρονιά που πέρασε σημειώθηκε μια σημαντική αύξηση σε περιορισμούς σχετικά με το αίτημα ασύλου σε εθνικό επίπεδο στα κράτη–μέλη της Ε.Ε.

Οι περιορισμοί ποικίλλουν από χώρα σε χώρα και αφορούν άλλοτε τον χρόνο υποβολής του αιτήματος, άλλοτε την περίοδο, άλλοτε τον τόπο υποβολής (ζώνες transit), άλλοτε τον αριθμό αιτημάτων και άλλοτε -και ακόμη σκληρότερα- την αφαίρεση του δικαιώματος επανεξέτασης ή προσφυγής, ενώ μεγαλώνει συνεχώς ο κατάλογος των χωρών που προβαίνουν σε pushbacks χωρίς νομική διαδικασία, αλλά και η λίστα των ευρωπαϊκών χωρών για την «ασφαλή τρίτη χώρα». 

Μ' αυτές τις διαιρεμένες πολιτικές αποφάσεις σε εθνικό επίπεδο και με συναινέσεις μόνο στα ζητήματα καταστολής και περιορισμού σε κοινοτικό επίπεδο, τα ευρωπαϊκά κράτη προχωρούν προς ένα νέο ενιαίο κανονισμό για το άσυλο.

Όμως, ο κατακερματισμός του δικαιώματος του ασύλου και ο κλονισμός των εδραιωμένων από θεμελιώδεις Συνθήκες δεν μπορούν να γίνονται αντιληπτά ως ζητήματα περιορισμένα στο διεθνές ή προσφυγικό δίκαιο. 

Οι αλλαγές, οι τροποποιήσεις, οι «εναρμονίσεις», που άμεσα ή εν καιρώ ο νέος κανονισμός θα επιφέρει και σε άλλα πεδία (πολιτικά δικαιώματα, κοινωνικά δικαιώματα, ζητήματα ιθαγένειας κ.τ.λ.), θα αλλάξουν τη φυσιογνωμία της Ευρώπης, καθώς αλλάζουν τη σχέση και τις υποχρεώσεις των ευρωπαϊκών κρατών απέναντι τα ανθρώπινα δικαιώματα. 

Επιπλέον, αυτή η θεσμική, νομική «καταστολή» (περιορισμοί στο δικαίωμα ασύλου σε εθνικό επίπεδο κατά το δοκούν) ως απάντηση, αν και υπέρμετρα σκληρή, δεν μπορεί να δημιουργήσει διεξόδους γιατί η καταστολή όποιας μορφής δεν μπορεί ποτέ να δημιουργήσει διεξόδους, ούτε ποτέ συνιστά μεταβατική περίοδο σε μια επόμενη μέρα δικαιωμάτων και ελευθεριών, ούτε μπορεί να είναι διάδοχη κατάσταση ομαλότητας και κανονικότητας.

Αντίθετα, και όπως ακριβώς συμβαίνει, επιτείνει το δυσεπίλυτο του προβλήματος και δημιουργεί χώρο για όλο και εφιαλτικότερα σενάρια.

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης και οι νέες ροές 

Αν το προσφυγικό ζήτημα έχει φύγει οριστικά πλέον από την κατάσταση έκτακτης ανάγκης κυρίως στην Ελλάδα και την Ιταλία είναι τη στιγμή αυτή ξανά τόσο διφορούμενο όσο η έννοια «ασφαλής τρίτη χώρα».

Η ευρωπαϊκή διαχείριση του προσφυγικού ζητήματος κατάφερε μέχρι τώρα να μετατρέψει πληθυσμούς σε κίνηση σε εκτοπισμένους πληθυσμούς. Ίσως όχι με την αυστηρή έννοια του όρου, αλλά είναι και δύσκολο να βρεθεί ένας άλλος όρος για τους πληθυσμούς που τους απαγορεύεται η κίνηση εντός της χώρας. 

Έτσι, άλλης τάξης και είδους προβλήματα καλείται τώρα η Ελλάδα να αντιμετωπίσει μπροστά στις νέες ροές, χωρίς όμως να έχει λύσει και τα προηγούμενα και χωρίς να είναι πια το 2015.

Έτσι, οι δομές στα νησιά είναι πάλι γεμάτες, οι συνθήκες διαβίωσης καταγγέλλονται αμείωτα ως εξαιρετικά άσχημες, οι ελλείψεις σε ιατρική περίθαλψη και νομική αρωγή σημειώνονται σε εξαιρετικά ύψη, η βία είναι καθημερινή υπόθεση και κανείς δεν μπορεί να κλείσει πλέον τα μάτια ούτε στην κούραση των τοπικών κοινωνιών, ούτε στις ακροδεξιές παρεμβάσεις-επεισόδια.

Οι δομές στην ενδοχώρα που εγκαταλείφθηκαν χωρίς σχέδιο –όπως ακριβώς δημιουργήθηκαν- με επιχειρήσεις-σκούπα οι περισσότερες, θα ήταν τραγικό να αποτελέσουν λύση στην αύξηση των ροών.  

Η κρίση του προσφυγικού αντιμετωπίστηκε με τρόπο που δημιούργησε και άλλες κρίσεις κι έτσι δεν επέλυσε κάτι με τρόπο θετικό, αποτελεσματικό, οριστικό. Με τον τρόπο που τον προηγούμενο καιρό η μία κρίση διαδέχτηκε την άλλη, τον καιρό αυτόν το ένα αδιέξοδο μοιάζει να διαδέχεται το άλλο.

Η ανάγκη για αλλαγή στρατηγικών επιλογών είναι αναντίρρητη. Παρ' όλα αυτά, όχι και βέβαιη. 

*Πολιτική επιστήμονας, ακτιβίστρια

ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί πρέπει να προτείνουμε ένα ευρωπαϊκό σύστημα υποδοχής
Η ανακίνηση του θέματος επαναφοράς της Ελλάδας στη Συνθήκη του Δουβλίνου μπορεί να προέκυψε με αφορμή τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στη Γερμανία: την ήττα ουσιαστικά του CDU από την Εναλλακτική για τη...
Γιατί πρέπει να προτείνουμε ένα ευρωπαϊκό σύστημα υποδοχής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για τους σύγχρονους Οδυσσείς
Το προσφυγικό είναι ένα φαινόμενο που πρέπει να αντιμετωπιστεί ολιστικά και συντονισμένα, με συντεταγμένες προσπάθειες όλων των κρατών της Ευρώπης. Με τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ασύλου που θα...
Για τους σύγχρονους Οδυσσείς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δεν αρμόζουν στη χώρα μας καταστάσεις εξαίρεσης
Οι συνθήκες εγκλωβισμού και συνωστισμού και η συνακόλουθη αδυναμία επαρκούς εξατομικευμένης προσέγγισης και μέριμνας σε άτομα που έχουν ήδη βιώσει τραυματικές εμπειρίες παραβιάζουν βάναυσα τα δικαιώματά τους.
Δεν αρμόζουν στη χώρα μας καταστάσεις εξαίρεσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα διακυβεύματα για την Ευρώπη
Η ήπειρος της Γαλλικής Επανάστασης, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους πρόνοιας σήμερα μοιάζει να μην έχει το κουράγιο να υπερασπιστεί ακριβώς εκείνες τις αξίες που την έκαναν ξεχωριστή. Τις αξίες που...
Τα διακυβεύματα για την Ευρώπη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προς ένα Κοινό Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασύλου
Η Ε.Ε. έχει ηθική και νομική υποχρέωση να παραμείνει ασφαλές καταφύγιο για όσους έχουν ανάγκη. Ωστόσο, το ισχύον Κοινό Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασύλου, δεν ανταποκρίνεται πλέον στις υφιστάμενες ανάγκες. Σε αυτό...
Προς ένα Κοινό Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασύλου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το Κιλκίς δείχνει τον δρόμο και τον τρόπο
Ηταν καλοκαίρι του 2014, όταν τα καραβάνια των προσφύγων ακολουθώντας τις γραμμές του τρένου διέσχιζαν τους Νομούς Θεσσαλονίκης και Κιλκίς για να περάσουν στη γείτονα χώρα. Ωσπου άρχισαν να μπαίνουν οι φραγμοί...
Το Κιλκίς δείχνει τον δρόμο και τον τρόπο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας