Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο ρατσισμός, η Αριστερά, ο καπιταλισμός
EUROKINISSI-ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ

Ο ρατσισμός, η Αριστερά, ο καπιταλισμός

  • A-
  • A+

Τα λεγόμενα «νέα κοινωνικά κινήματα» -ο φεμινισμός, το κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων, το αντιρατσιστικό κίνημα- δεν είναι και τόσο «νέα». Λέγονται έτσι επειδή σε οργανωμένη και εκτεταμένη μαχητική μορφή εμφανίστηκαν κατά τον εικοστό αιώνα, ιδίως προς τα τέλη του.

Οι ανισότητες και οι κοινωνικές αδικίες όμως επί των οποίων στηρίζονται τα βασικά τους αιτήματα κάθε άλλο παρά είναι «νέες». Η πατριαρχία υπήρχε από τους πρώτους ιστορικούς χρόνους, σε προνεωτερικές κοινωνίες η ομοφυλοφιλία ήταν βαρύτατο ποινικό αδίκημα, και δεν χρειάζεται να θυμίσουμε τι συνέβαινε με τους αλλόθρησκους στις Σταυροφορίες, με τους Εβραίους από τον Μεσαίωνα, καθώς και με τους Αφρικανούς επί Αποικιοκρατίας αλλά και στις νότιες Πολιτείες της Αμερικής μέχρι και τα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα.

Επιπλέον, αν ο Διαφωτισμός ήθελε να είναι συνεπής προς τον εαυτό του, θα έπρεπε αναμφίβολα να περιλαμβάνει στις αξιώσεις του την πλήρη εξάλειψη των αδικιών και των ανισοτήτων τις οποίες μάχονται τα «νέα» κοινωνικά κινήματα. Τόσο ιστορικά όσο και αξιακά τα αιτήματα που αφορούν την ισότητα των φύλων και την κατάργηση των διακρίσεων εις βάρος των ατόμων άλλης θρησκείας, διαφορετικού σεξουαλικού προσανατολισμού ή μη ευρωπαϊκής γεωγραφικής καταγωγής, δεν είναι παρά εξειδικεύσεις των οικουμενικών αρχών της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης.

Τόσο απλά. Αν μάλιστα αποτολμούσαμε να συνεχίσουμε τούτη την «αφελή» άσκηση υποθετικής συλλογιστικής, θα είχαμε το θράσος να υποστηρίξουμε πως αν η Ιστορία μάς έκανε τη χάρη να προχωράει ευθύγραμμα και συμμετρικά, τότε θα έπρεπε «πρώτα» να είχαν απαλειφθεί όλα τα φαινόμενα πατριαρχίας, ομοφοβίας και ρατσισμού και «μετά» να μιλούσαμε για καπιταλισμό και σοσιαλισμό.

Η Ιστορία βέβαια δεν μας έχει κάνει τη χάρη της συμμετρικής εξέλιξης –δυστυχώς ή ευτυχώς. Υπενθύμισα ωστόσο τις παραπάνω «αυτονόητες υποθετικές προτάσεις» ως θεωρητική αλλά και πολιτική αφετηρία ενός προβληματισμού σχετικά με την τρέχουσα στάση της Αριστεράς απέναντι στις σύγχρονες εκφάνσεις του ευρέως εννοούμενου -φυλετικού, έμφυλου, θρησκευτικού, κοινωνικού εν γένει- ρατσισμού.

Ειδικά στις μέρες μας και ειδικά στη χώρα μας οι τελευταίες έχουν πλέον αποκτήσει έναν εξωφρενικά έκδηλο χαρακτήρα, αν όχι τίποτε άλλο, διότι δεν περιορίζονται σε κάποια «καθυστερημένα» κοινωνικά στρώματα, αλλά πρωτοστατούν σε αυτές σημαντικά τμήματα και των τριών «εξουσιών» –της δικαστικής, της εκτελεστικής και της νομοθετικής. Αναφέρω ενδεικτικά και επιγραμματικά.

Η πλειοψηφία του Συμβουλίου της Επικρατείας κατ’ επανάληψη επικαλείται το Σύνταγμα για να αποφασίσει πως το μάθημα των «νέων θρησκευτικών» είναι «ποιοτικά και ποσοτικά ανεπαρκές» ως προς την «ανάπτυξη της Ορθόδοξης Χριστιανικής συνειδήσεως».

Στην «Εφ.Συν.» της Τετάρτης 25/4 στις δηλώσεις ενός ανώτερου αξιωματικού της Αστυνομικής Διεύθυνσης Λέσβου, σχετικά με την παθητική στάση της αστυνομίας απέναντι σε χρυσαυγίτες και λοιπούς ακροδεξιούς που ξυλοκόπησαν άγρια πρόσφυγες και μετανάστες πριν απόλίγες μέρες, διαβάζουμε το εξής ανατριχιαστικό: «...Είναι δύσκολο -όπως και να έχει- για έναν αστυνομικό να συλλάβει τον φίλο του, τον συμμαθητή του, τον γείτονα που μεγάλωσαν μαζί ή ακόμα και τον συγγενή του, αφού οι πιέσεις θα είναι αφόρητες».

Τέλος, υπήρξαν και βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ που αντέδρασαν με δηλώσεις τους στο νέο νομοσχέδιο που παρέχει τη δυνατότητα αναδοχής σε ομόφυλα ζευγάρια.

Θα μείνω λίγο στο τελευταίο, αφού εκ των πραγμάτων αφορά πιο άμεσα την Αριστερά (όχι βέβαια πως δεν την αφορούν και τα άλλα δύο –ιδίως το δεύτερο που «όπως και να έχει» είναι πασιφανώς ζήτημα κυβερνητικής αρμοδιότητας). Τα επιχειρήματα εναντίον του δικαιώματος αναδοχής από ομόφυλα ζευγάρια είναι κυρίως δύο ειδών. Το «πολιτικό» επιχείρημα είναι πως «η κοινωνία δεν είναι ακόμα ώριμη» για να δεχτεί κάτι τέτοιο και το «επιστημονικό» επιχείρημα υποστηρίζει την άποψη ότι για τη «φυσιολογική» ανατροφή απαιτείται ένας πατέρας (= ετεροφυλόφιλος άντρας) και μία μητέρα (= ετεροφυλόφιλη γυναίκα).

Το δεύτερο είναι απλώς χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς τα «επιστημονικά» επιχειρήματα συχνά υποκρύπτουν ρατσιστικές πεποιθήσεις. Πραγματολογικά η έλλειψη «πατέρα» ή «μητέρας» δεν είναι καινούργιο φαινόμενο, ισχύει απλούστατα στις μονογονεϊκές οικογένειες –και αυτό όλοι το γνωρίζουν. Κατά συνέπεια το «επιστημονικό» επιχείρημα δεν είναι παρά το προκάλυμμα ενός φόβου όχι για το «ομόφυλο» των ζευγαριών, αλλά για την ομοφυλοφιλία τους –ότι θα περάσουν το «μικρόβιο» της «ανωμαλίας» τους και στα αθώα παιδιά που θα αναλάβουν.

Το «πολιτικό» επιχείρημα ανάγεται σε μια παραμέληση των όσων αυτονόητων επισήμανα στην αρχή. Αν η κοινωνία δεν είναι «ώριμη» για τέτοιου είδους θεσμικές «καινοτομίες», τότε δεν είναι «ώριμη» για την Αριστερά γενικότερα.

* καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί «λαϊκισμού»
Το γεγονός ότι η Αριστερά, ιδίως στην Ελλάδα, αλλά κατά τα τελευταία χρόνια και διεθνώς, ανέκαθεν αναφερόταν στον λαϊκισμό κατά κανόνα με αρνητικό πρόσημο αποτελεί ένδειξη ενός φαινομένου ίσως πρωτοφανούς στην...
Περί «λαϊκισμού»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νεοφιλελευθερισμός, η γεροντική ασθένεια του καπιταλισμού
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη διανύει τις πρώτες ημέρες της, συγκροτήθηκε, ψήφισε τα πρώτα νομοσχέδιά της, ανακοίνωσε τις προθέσεις της για το μέλλον και έδωσε το στίγμα της. Μπορούμε πλέον να κάνουμε εμπεριστατωμένη...
Νεοφιλελευθερισμός, η γεροντική ασθένεια του καπιταλισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αριστερά και τεχνολογία: το «τεχνικό» είναι πολιτικό
Κολοσσοί όπως οι Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft, Alibaba φιγουράρουν ανάμεσα στις πιο ισχυρές εταιρείες του κόσμου και καθορίζουν την πορεία του παγκόσμιου καπιταλισμού· την ίδια ώρα η Αριστερά, σε...
Αριστερά και τεχνολογία: το «τεχνικό» είναι πολιτικό
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Η κοινωνική αποστολή του σχολείου σήμερα»
Την πρόσφατη κοινωνική και οικονομική κρίση θα μπορούσαμε να τη δούμε ως μια ευκαιρία για να μεταβούμε από ένα σχολείο εσωστρεφές, κλειστό και ανταγωνιστικό, προς ένα σχολείο ανοιχτό, ανθρώπινο και...
«Η κοινωνική αποστολή του σχολείου σήμερα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αριστερά και συστημική Ακροδεξιά
Η αμηχανία που προξενείται αυτό τον καιρό στους κύκλους των αστικών κομμάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης μπροστά στις προκλήσεις της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς (ως προς το μεταναστευτικό και το προσφυγικό κυρίως) μας...
Αριστερά και συστημική Ακροδεξιά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Λαμογιανός καπιταλισμός
Πασίγνωστη παραμένει η ρήση παλαιού στελέχους της Αριστεράς, το οποίο, στην πιο κρίσιμη για την Αριστερά ίσως φάση της προδικτατορικής εποχής, είχε δηλώσει: «Θα σας ταράξουμε στη νομιμότητα». Μετά τα μνημόνια...
Λαμογιανός καπιταλισμός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας