Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το προσωπικό ηθικό άθλημα και η πολιτική
EUROKINISSI/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ

Το προσωπικό ηθικό άθλημα και η πολιτική

  • A-
  • A+

Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης (δεν θα αναφέρω, αν και θα ήταν ισότιμα δημοκρατικό να το έκανα, τους ακαδημαϊκούς και πολιτικούς του τίτλους, γιατί είναι γνωστός, για το υψηλό, ας μου το επιτρέψει να το πω, ήθος του), εκκινώντας από το άρθρο μου «Η άνιση μάχη νεοφιλελευθερισμού και Αριστεράς» («Εφ.Συν.» 16.3.2018) και σχολιάζοντάς το, εποικοδομητικά, ανέπτυξε στο άρθρο του «Η πολιτική χωρίς αρχές και σεβασμό των θεσμών απαξίωσε τους πολιτικούς» («Εφ.Συν.», 12.4.2018), και ως απάντηση στις δικές μου θέσεις, τις δικές του απόψεις για την τέχνη της πολιτικής και την αναγκαιότητά της να στηρίζεται αυτή σε αξίες και στον σεβασμό των θεσμών.

Δεν θα διαφωνήσω διόλου με τις πολιτικές του αυτές αρχές και με όσα, και εκ προσωπικής του πείρας και προσωπικών, γνωστών σε όλους μας δικών του αγώνων, καταθέτει. Δεν γνωρίζω πόσοι στη χώρα αυτή, αλλά και διεθνώς, είχαν το προσωπικό ήθος –και θα επανέλθω σε αυτό στη συνέχεια– να παραιτηθούν, λόγω πολιτικών και ηθικών διαφωνιών, από σημαντικότατη και σχεδόν μόλις αναληφθείσα υπουργική θέση, και να παραδώσουν μάλιστα και τη βουλευτική τους έδρα. Και απ' εδώ θέλω να πιάσω το νήμα, για να απαντήσω κατ' αρχάς στην ερώτησή του για το τι ακριβώς εννοούσα με τις λέξεις «ηθικό άθλημα».

Αυτό που λοιπόν έγραψα στο άρθρο μου ήταν ότι «Ωστόσο, η πολιτική δεν είναι πρωτίστως ένα ηθικό άθλημα, όπως απαιτείται σε προσωπικό επίπεδο...», και αυτό το «προσωπικό επίπεδο» είναι που έχει σημασία στη θέση μου. Είναι αυτό το ηθικό άθλημα σε προσωπικό επίπεδο, που είναι εντελώς σπάνιο, για να μην πω σχεδόν ανύπαρκτο στην πολιτική ζωή του τόπου, και που ο Δρεττάκης, ως μια από τις πολύ λίγες εξαιρέσεις, απέδειξε ότι θα μπορούσε αυτό να συμπίπτει με το ηθικό άθλημα στο επίπεδο της πολιτικής. Αυτή η επισήμανση της σπανιότητας είναι, νομίζω, που δικαιώνει τη συγκεκριμένη θέση μου, που όπως και κειμενικά προκύπτει εκφράζεται μέσα από έναν περιγραφικό μάλλον λόγο, και όχι μέσα από έναν κανονιστικό.

Οπως του ανέφερα, άλλωστε, και στην πολύ φιλική τηλεφωνική επικοινωνία μας (ύστερα από δική μου πρωτοβουλία), είμαι σίγουρος ότι και εκείνος ίσως δεν διαφωνεί πλήρως με τη θέση μου αυτή – ότι δηλαδή υπάρχει όντως μια διαφορά μεταξύ του ήθους ας πούμε σε προσωπικό επίπεδο ζωής και του ήθους της πολιτικής ζωής, το οποίο και ασφαλώς θα έπρεπε να βρίσκεται τόσο ψηλά όσο πολλοί θα το θέλαμε – γι' αυτό άλλωστε, με τη μαχητικότητα και το ήθος της προσφοράς και του καθήκοντος παρέμενε και μπόλιαζε ηθικά την πολιτική αρένα, δίχως να την εγκαταλείψει για περισσότερο από μια δεκαπενταετία. Θα ήταν δηλαδή εντελώς αντιρεαλιστικό να ανέμενε ότι θα υπήρχε η πλήρης ταύτιση της ηθικής στα δύο αυτά διαφορετικά επίπεδα, και αυτό ήταν, νομίζω, και ο κύριος λόγος που τον έκανε να παραμένει στον αγώνα του, για να το πραγματώσει.

Αυτό το έχω αναφέρει και στο εν λόγω άρθρο μου, όπου υποστηρίζω ότι υπάρχει και η βιβλιογραφικά τεκμηριωμένη άποψη, και μάλιστα στον χώρο της αριστερής διανόησης, που διαχωρίζει, κι εδώ ξαναλέω, περιγραφικά και όχι κανονιστικά, «τον πολύ απαιτητικό και αυστηρό προσωπικό κώδικά [και αυτό σημαίνεται κανονιστικά] από τον ηθικό κώδικα της πολιτικής, ο οποίος δεν μπορεί παρά να είναι αναγκαίος και υπαρκτός, αλλά λιγότερο απαιτητικός».

Αναφέρομαι εδώ, παραδειγματικά, στο ιδιαίτερα σημαντικό βιβλίο (ίσως ένα από τα πιο αξιόλογα βιβλία που έχω μέχρι σήμερα μελετήσει και από ό,τι ακούω, έχει ήδη δυστυχώς εξαντληθεί) των δύο Γάλλων φιλοσόφων, από τον χώρο της Αριστεράς, André Comte-Sponville & Luc Ferry, «Οι μοντέρνοι καιροί και η σοφία τους. Δέκα ερωτήματα για την εποχή μας», εκδ. Νέα Σύνορα-Α. Α. Λιβάνη, Αθήνα 2000, στο οποίο υπό μορφή διαλόγου μεταξύ των δύο συγγραφέων συζητούνται ορισμένα πολύ ενδιαφέροντα όσο και επίκαιρα ζητήματα φιλοσοφίας και βιοηθικής. Στο πλαίσιο αυτό συζητείται, στο 9ο κεφάλαιο, η σχέση φιλοσόφου και πολιτικής, όπου και παρουσιάζονται πολύ αξιόλογες θέσεις, οι οποίες μπορούν, στο πνεύμα και όσων στο άρθρο μου αναφέρονται, όπως άλλωστε και σε αυτό του κ. Δρεττάκη, να φανούν σίγουρα χρήσιμες για μια παραπέρα συζήτηση.

Οσον αφορά τη στήριξη της Αριστεράς στην οποία είχα αναφερθεί στο εν λόγω άρθρο μου, ας θεωρηθεί μια ρεαλιστική επιλογή ανάγκης μπροστά στον φόβο της πλήρους παράδοσης όλων μας σε έναν τοπικά όσο και παγκόσμια επικυρίαρχο ακραιφνή νεοφιλελευθερισμό.

* καθηγητής Φιλοσοφίας της Τεχνοεπιστήμης στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του ΠΤΔΕ του ΑΠΘ

  

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ηθικός ρεαλισμός, αξίες και ηθικό πλεονέκτημα
Ας μου επιτραπεί η άποψη ότι πράγματι η Αριστερά έχει εξ ορισμού, αν θέλετε, καταστατικά, ένα ηθικό πλεονέκτημα, που αλίμονο αποτελεί και τον επόπτη δαίμονά της. Και λόγω των καταστατικών της αρχών είναι...
Ηθικός ρεαλισμός, αξίες και ηθικό πλεονέκτημα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ουσιοκρατική θεώρηση των πραγμάτων
Η έννοια της ουσιοκρατίας είναι ιδιαίτερα περίπλοκη, αμφιλεγόμενη και εννοιολογικά βεβαρημένη και παρεξηγημένη, ενώ συγχρόνως απορρίπτεται πλήρως στο πλαίσιο της εμπειρικά θεμελιωμένης αναλυτικής φιλοσοφίας...
Η ουσιοκρατική θεώρηση των πραγμάτων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Να ξαναδούμε όσα ξεχάστηκαν -πολύτιμα, που δεν αποτιμώνται
Το μέλλον δεν είναι προδιαγεγραμμένο, σ’ εμάς εναπόκειται να το γράψουμε, να το οικοδομήσουμε∙ με τόλμη, επειδή πρέπει να εγκαταλείψουμε οριστικά συνήθειες αιώνων∙ με μεγαλοψυχία επειδή πρέπει να...
Να ξαναδούμε όσα ξεχάστηκαν -πολύτιμα, που δεν αποτιμώνται
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Αριστερά στα νεοφιλελεύθερα νερά
Θέλει Αρετήν και Τόλμην η Ελευθερία, κύριοι. Βέβαια η κάθε άποψη δεν είναι δόγμα και μακράν εμού αυτά τα κακέκτυπα της Ιστορίας! Μακάρι να σφάλλω, αλλά στα μαύρα εξώφυλλα που φυλάσσει η Ιστορία για τη...
Η Αριστερά στα νεοφιλελεύθερα νερά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Αριστερά στην εξουσία. Αντιφάσεις, αδιέξοδα, διέξοδοι
Η Αριστερά αναδείχτηκε βέβαια νόμιμη κυβέρνηση της χώρας. Αλλά είναι εξίσου βέβαιο πως δεν μπόρεσε να ασκήσει την πολιτική εξουσία υπό τους όρους που φανταζόταν. Η άμεση διαχείριση της κρίσης έφερε τον ΣΥΡΙΖΑ...
Η Αριστερά στην εξουσία. Αντιφάσεις, αδιέξοδα, διέξοδοι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από την πολιτική στην «αισθητική» κοινωνία
Ακολουθώντας την πορεία που χάραξαν τα πρωτοπόρα λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά ρεύματα, ίσως θα έπρεπε να αναζητήσουμε και να τεκμηριώσουμε την αισθητική λύση. Τι νόημα και τι ειδικό βάρος θα είχε μια αισθητική...
Από την πολιτική στην «αισθητική» κοινωνία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας