Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το κύκνειο άσμα της κοινωνικής ασφάλισης
EUROKINISSI/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ

Το κύκνειο άσμα της κοινωνικής ασφάλισης

  • A-
  • A+

Η αντίληψη του F. Hayek, ότι τα κοινωνικά δικαιώματα συνιστούν παροχές που χορηγούνται έναντι αντίστοιχης χρηματοδότησης και όχι δικαιώματα για την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών, βρίσκεται στον πυρήνα των νεοφιλελεύθερων ιδεών των Φρίντμαν-Σβαρτς.

Πράγματι, οι θεμελιωτές της Σχολής του Σικάγου θεωρούσαν ότι «το σύνολο των μέτρων που αποσκοπούν στην προαγωγή της “πρόνοιας” αποτελούν το πακέτο που ονομάζεται παραπλανητικά “κοινωνική ασφάλιση”», υποστηρίζοντας ότι «θα μπορούσε να απαιτείται από κάθε άτομο να πληρώνει το ίδιο για την πρόσοδο του, αγοράζοντας καθορισμένες ή μη προσόδους από ιδιωτικές εταιρείες». 

Οι αντιλήψεις αυτές εφαρμόστηκαν πειραματικά και βίαια στη Λατινική Αμερική (π.χ. Χιλή του Πινοσέτ) και μετά το 1990 επεκτάθηκαν και στον υπόλοιπο κόσμο (π.χ. Ιταλία, Βαλτικές χώρες, Σουηδία κ.α.), χωρίς να εξετάζεται από τους υποστηρικτές των νεοφιλελεύθερων αυτών απόψεων στη χώρα μας, ούτε το πολιτικό και κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον αυτών των χωρών σε σύγκριση με αυτό της Ελλάδας, ούτε ότι, για παράδειγμα, στη Σουηδία το τελευταίο χρονικό διάστημα επανεξετάζεται η θέσπισή τους, ούτε οι συνέπειες που προκάλεσαν στους ασφαλισμένους, στους συνταξιούχους και στους Κρατικούς Προϋπολογισμούς αυτών των χωρών, ώστε να αξιολογηθούν εάν είναι οικονομικά βιώσιμες και κοινωνικά αποτελεσματικές, προκειμένου να εφαρμοστούν και στη χώρα μας.

Την ίδια κατεύθυνση αυτών των αντιλήψεων ακολουθεί και η Παγκόσμια Τράπεζα και η Εκθεση (2005) του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), στα συμπεράσματα της οποίας δεσπόζει η εφαρμογή της πρότασης των δύο πυλώνων στη χώρα μας. 

Πιο συγκεκριμένα, στην Εκθεσή του αυτή το ΔΝΤ προτείνει τη σύσταση των δύο πυλώνων ασφάλισης (δημόσια κύρια ασφάλιση και ιδιωτική επικουρική ασφάλιση) καθώς και την κατάργηση του συστήματος καθορισμένων παροχών (η παροχή εξαρτάται από το ύψος του μισθού, την απασχόληση, τα έτη ασφάλισης) και την αντικατάστασή του από το σύστημα καθορισμένων εισφορών (η παροχή εξαρτάται από το ύψος της επενδυτικής απόδοσης-αγορές κεφαλαίου). 

Σήμερα στην Ελλάδα, μετά εννέα χρόνια (2010-2018) εφαρμογής των τριών Μνημονίων λιτότητας και αποδιάρθρωσης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, δεσπόζουν: 

α) οι 26 μειώσεις (2010-2018) των συντάξεων (43% κατά μέσο όρο - απώλεια από το εισόδημα των συνταξιούχων 55 δισ. ευρώ), 
β) οι μειώσεις της κρατικής χρηματοδότησης [από 18 δισ. ευρώ το 2009 σε 12 δισ. ευρώ (7% του ΑΕΠ) μόνο για τη χρηματοδότηση της εθνικής σύνταξης το 2019] και 
γ) οι μειώσεις της συνταξιοδοτικής δαπάνης [από 13,5% του ΑΕΠ το 2009 σε 15,7% του ΑΕΠ (29 δισ. ευρώ) το 2018 και σε 12,6% του ΑΕΠ (26,3 δισ. ευρώ) το 2021, με ανώτερο επίπεδο στόχου το 16% του ΑΕΠ μέχρι το 2060]. 

Επίσης, δεσπόζει η κυριαρχία του συστήματος καθορισμένων εισφορών, με: 

α) τη διάκριση της κύριας σύνταξης σε εθνική και σε ανταποδοτική (διανεμητικό καθορισμένων παροχών), 
β) τη δημόσια επικουρική σύνταξη (καθορισμένων εισφορών νοητής κεφαλαιοποίησης) και 
γ) το εφάπαξ (καθορισμένων εισφορών νοητής κεφαλαιοποίησης). Παράλληλα, σε προαιρετικούς όρους ιδιωτικής μη κερδοσκοπικής ασφάλισης (συλλογική αντιμετώπιση του κινδύνου) λειτουργούν τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) (Ευρωπαϊκή Οδηγία 41/2003 και Ν.3029/2002). 

Στις σημερινές αυτές δυσμενείς συνθήκες του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα, στο πρόσφατο (27/2/2018) συνέδριο της Ενωσης Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης ανέπτυξε την πρόταση του κόμματός του για ένα σύγχρονο ασφαλιστικό (όχι κοινωνικο-ασφαλιστικό) σύστημα των τριών πυλώνων. 

Πιο συγκεκριμένα, υποστήριξε ότι το ασφαλιστικό σύστημα στην Ελλάδα δεν έχει καταφέρει να αντιμετωπίσει το βασικό πρόβλημα, παρά τις μεταρρυθμίσεις, τους εξορθολογισμούς και τις περικοπές των συντάξεων κατά τη διάρκεια των μνημονιακών ετών, προσθέτοντας ότι το σημερινό, αδιέξοδο ασφαλιστικό σύστημα πρέπει να αντικατασταθεί από ένα σύγχρονο ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό σύστημα των τριών πυλώνων που θα αντλεί και από την εμπειρία των άλλων χωρών, όπως των Σκανδιναβικών. 

Ετσι, στην πρόταση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης ο πρώτος πυλώνας θα είναι κρατικός, υποχρεωτικός και θα λειτουργεί με βάση το διανεμητικό σύστημα.

Ο δεύτερος πυλώνας θα είναι επίσης υποχρεωτικός, αλλά με βάση το κεφαλαιοποιητικό σύστημα καθορισμένων εισφορών, και ο ασφαλισμένος θα καλείται να επιλέξει είτε τον κρατικό ασφαλιστικό φορέα είτε τον ιδιωτικό ασφαλιστικό φορέα. 

Ο τρίτος πυλώνας θα είναι ιδιωτικός, προαιρετικός και θα λειτουργεί με βάση το κεφαλαιοποιητικό σύστημα, σημειώνοντας με νόημα προς τις ασφαλιστικές εταιρείες ότι η ελληνική αγορά είναι υποασφαλισμένη και το ασφαλιστικό σύστημα είναι υπερεισφοροδοτούμενο και γι’ αυτό στο πρόγραμμα του κόμματός του θα υπάρξει συνολικά μείωση των ασφαλιστικών εισφορών.

Με άλλα λόγια, στην ακραία αυτή νεοφιλελεύθερη πρόταση διακρίνει κανείς έναν ιδιαίτερο προσανατολισμό προς την ατομικότητα, την εξατομίκευση και την ιδιωτικοποίηση της επικουρικής και της εφάπαξ παροχής. 

Η παρατήρηση αυτή σημαίνει ότι η διανεμητικότητα (εθνική σύνταξη) περιορίζεται στο 25% και η ιδιωτικοποίηση της επικουρικής ασφάλισης (μη προσδιορισμένες παροχές) διευρύνεται στο 75%, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, όπου τα κεφαλαιοποιητικά στοιχεία των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης είναι 30% και τα διανεμητικά-κοινωνικά στοιχεία είναι 70%. 

Αξίζει να σημειωθεί, επιπλέον, ότι η μετάβαση και η υλοποίηση της συγκεκριμένης πρότασης στη χώρα μας θα οδηγήσει τον Κρατικό Προϋπολογισμό σε αδιέξοδο δημοσιονομικής βιωσιμότητας, με την επιβάρυνση των φορολογουμένων και ιδιαίτερα των νέων γενεών με 100-120 δισ. ευρώ.

Επίσης, λαμβάνοντας υπόψη τις δημογραφικές προβολές, τη γήρανση του πληθυσμού και τις ευέλικτες μορφές απασχόλησης, διαπιστώνεται ότι η υλοποίηση της συγκεκριμένης πρότασης θα οδηγήσει σε μέση μηνιαία κύρια και επικουρική σύνταξη, οι οποίες δεν θα υπερβαίνουν συνολικά τα 500 ευρώ (μικτά). 

Με άλλα λόγια, αποδεικνύεται με τον πιο σαφή και εύληπτο τρόπο ότι η εφαρμογή της συγκεκριμένης πρότασης θα επιφέρει, μεταξύ άλλων, την ουσιαστική κατάργηση της κοινωνικής ασφάλισης και της αναδιανεμητικής της λειτουργίας, με την έννοια ότι αποτελεί το κύκνειο άσμα της, δεδομένου ότι η παροχή της δημόσιας ασφάλισης και σύνταξης στην Ελλάδα θα καλύπτει το επίπεδο διαβίωσης των συνταξιούχων στα όρια της φτώχειας. 

Αντίθετα, η επιλογή αποτροπής των πολιτικών περαιτέρω φτωχοποίησης των νέων γενεών και του συνταξιοδοτικού πληθυσμού στη χώρα μας επιβάλλει έγκαιρα και έγκυρα τον άμεσο σχεδιασμό μετάβασης του σημερινού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, από την αποδιάρθρωση στην ανασύστασή του, με την έννοια

α) της κυριαρχίας των διανεμητικών στοιχείων, 
β) του συστήματος καθορισμένων παροχών, 
γ) της δημόσιας λειτουργίας και διαχείρισης της κύριας, επικουρικής και της εφάπαξ παροχής και 
δ) της αναζήτησης νέων πόρων χρηματοδότησης, προκειμένου να διατηρηθεί η μακροχρόνια βιωσιμότητα και κοινωνική αποτελεσματικότητα της κοινωνικής ασφάλισης.

*ομ. καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου

ΑΠΟΨΕΙΣ
Είναι απλά τα πράγματα...
Εάν υποθέσουμε ότι για την κυβέρνηση η ενίσχυση ενός κλάδου της οικονομίας αποτελεί αναπτυξιακή πολιτική, τότε αυτό που εκτυλίσσεται στο ασφαλιστικό σύστημα και στο ΕΣΥ είναι ο ορισμός της «πολιτικής...
Είναι απλά τα πράγματα...
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εφτά ασφαλιστικοί μύθοι
Η κυβέρνηση με το νέο ασφαλιστικό νομοσχέδιο μειώνει το εισόδημα της μεγάλης πλειονότητας των ελεύθερων επαγγελματιών και των συνταξιούχων και προκαλεί διοικητικά και οργανωτικά προβλήματα στον νέο φορέα.
Εφτά ασφαλιστικοί μύθοι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κυνηγώντας την «ασφαλιστική συνείδηση»
Για να εμπιστευτεί ο ασφαλισμένος το ασφαλιστικό σύστημα θα πρέπει κυρίως να δει πραγματική απόδοση των δεκάδων χιλιάδων ευρώ που πληρώνει, να δει δηλαδή αξιοπρεπείς παροχές.
Κυνηγώντας την «ασφαλιστική συνείδηση»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μύθοι και παραμύθια για το Aσφαλιστικό
Με την εφαρμογή του Ν. 4387/2016, για το Ενιαίο Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλισης, το συνταξιοδοτικό σύστημα της χώρας εξορθολογίστηκε και εκσυγχρονίστηκε. Είχε προηγηθεί βέβαια και η καταστροφική περίοδος του PSI.
Μύθοι και παραμύθια για το Aσφαλιστικό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι «64» και το ασφαλιστικό σύστημα τριών πυλώνων
Από τη Ν.Δ. αλλά και από «ενεργούς πολίτες» προτείνεται, μεταξύ άλλων, η «...αναδιοργάνωση του ασφαλιστικού συστήματος στην καθολικά αποδεκτή δομή των τριών πυλώνων κοινωνικής ασφάλισης»
Οι «64» και το ασφαλιστικό σύστημα τριών πυλώνων
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Ευελιξία», μετανάστευση, ανεργία
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 η βαθμιαία αύξηση της ανεργίας σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο οδήγησε δυστυχώς, μεταξύ των άλλων, το συμβούλιο αρχηγών των κρατών-μελών της Ε.Ε. σ’ ένα περιβάλλον...
«Ευελιξία», μετανάστευση, ανεργία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας