Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το όνομα ως μαγεία
EUROKINISSI/LATO KLODIAN

Το όνομα ως μαγεία

  • A-
  • A+

Αρχή σοφίας η των ονομάτων επίσκεψις. Μεγάλο το δίκιο του φιλοσόφου Αντισθένη. Αν επιθυμούμε να κατανοήσουμε μια λέξη, το πρώτο βήμα είναι ν’ αρχίσουμε από την ιστορική της πορεία αλλά και να συνεχίσουμε τραβώντας την επιφανειακή μεμβράνη, εστιάζοντας στις μεταλλαγές που υπέστη στη διάρκεια των καιρών.

Είναι αυτή η κίνηση που επιτρέπει στους μελετητές και σε όσους αρέσκονται σ’ αυτά τα ταξίδια να κάνουν οφιοειδή και λαβυρινθώδη ταξίδια στην Ιστορία. Στις πολιτισμικές επιμειξίες και στις μετακινήσεις λαών. Τα ταξίδια στις λέξεις είναι μια διαδρομή στη μεγάλη διάρκεια του ιστορικού χρόνου, πέρα από στερεότυπα και προκαταλήψεις που διαμορφώθηκαν στην ύστερη ιστορική περίοδο.

Το ταξίδι με όχημα τα ονόματα έχει μια μαγεία. Δεν είναι τυχαία η επιτυχία διαφόρων εκπομπών που οργανώνονται με άξονα την αναζήτηση του ονόματος. Αποκαλύπτει κρυμμένες πλευρές, ρεύματα υπόγειων δανείων και επιδράσεων, συσχετίσεις που ο χρόνος τις έχει σκεπάσει με τη λήθη.

Το όνομα, όμως, αντιμετωπίστηκε και ως τοτέμ. Ως σύμβολο που συμπύκνωνε την πολιτισμική κληρονομιά αλλά και τις υπερφυσικές εκείνες δυνάμεις (θεϊκές οντότητες με οποιαδήποτε μορφή), που προστατεύουν την ομάδα: φυλή, ομάδα, οικογένεια. Σε αυτή την περίπτωση το όνομα αποκτά μαγικές διαστάσεις, οι οποίες μπορεί να λειτουργήσουν με αρνητικό τρόπο απέναντι σ’ εκείνους που τολμούν να το χρησιμοποιήσουν με μια διαδικασία απομάγευσης. Με άλλα λόγια, να κατανοήσουν τις πολλαπλές διαδρομές ενός ονόματος, πέρα από εκείνη που έχει υιοθετήσει η κυρίαρχη ομάδα.

Τα παραδείγματα είναι πολλά. Ωστόσο, γνωστή σε όλους, μικρούς και μεγάλους, είναι η ονοματοθεσία των παιδιών. Το όνομα αλλά και το επίθετο των νεογέννητων παιδιών μιας νέας οικογένειας λειτούργησαν ως έδαφος, στο οποίο εκδηλώθηκε ο εξορθολογισμός στην ελληνική κοινωνία. Τα ονόματα έως τις πρόσφατες δεκαετίες αποτελούσαν τοτέμ μιας πατριαρχικής κοινωνίας. Συνεπώς, κάθε αμφισβήτησή τους θεωρούνταν υπονόμευση μιας δεδομένης τάξης πραγμάτων.

Η συγκεκριμένη λειτουργία του ονόματος έχει εκδηλωθεί με μεγάλη ένταση με αφορμή τα συλλαλητήρια για το όνομα της ΠΓΔΜ. Το τοτέμ εμπεριέχει τη μαγεία μιας ιστορικής μνήμης που θεωρήθηκε συστατικό στοιχείο για τη συγκρότηση των εθνικών κρατών. Την ίδια στιγμή η εθνική ονοματολογία μπορεί να εξελιχθεί σε ταμπού, οπότε κάθε προσπάθεια για συζήτηση επ’ αυτού του θέματος τοποθετείται στον χώρο του ανίερου.

Αυτό είναι το πλαίσιο που οριοθετεί τα συλλαλητήρια για την ονοματοθεσία της γειτονικής χώρας. Οργανώνονται στη βάση του ιερού και του ανίερου. Από τη μια μεριά είναι εκείνοι που υπερασπίζουν την ιστορική κληρονομιά, χωρίς καμιά υποχώρηση. Από την άλλη, οι «ανίεροι». Οσοι, δηλαδή, κατά την άποψη των πρώτων, είναι ύποπτοι για απεμπόληση των εθνικών δικαίων. Πόσο αποτελεσματική είναι μια τέτοια αντίληψη;

* καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Οποιος ανέχεται, ενέχεται
Δυστυχώς στη χώρα μας πολλά παραγράφονται, άλλα σκεπάζονται, άλλα δικολαβικά διαστρεβλώνονται κ.λπ. με την ανοχή μεγάλου μέρους του πολιτικού συστήματος, που σημαίνει ότι αυτό χωλαίνει, διότι απλούστατα όποιος...
Οποιος ανέχεται, ενέχεται
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ευρωπαϊκή λύση του μακεδονικού ζητήματος
Βρισκόμαστε στον εικοστό πρώτο αιώνα και η ελληνική πολιτική κοινωνία επιβάλλεται και να σκέπτεται και να πράττει με τους όρους του πολιτικού διαφωτισμού. Οι λαϊκές συγκεντρώσεις, τα συλλαλητήρια και οι...
Η ευρωπαϊκή λύση του μακεδονικού ζητήματος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το παρελθόν σφετερίζεται το παρόν
Η λύση αυτού του παιγνιοθεωρητικού μοντέλου διαπραγμάτευσης βρίσκεται στην ανάστροφη επαγωγή, από το τέλος προς την αρχή. Δηλαδή, όχι τι θα γίνει όταν θα έχει χυθεί όλο το λάδι, αλλά ποια θα ήταν τα οφέλη για...
Το παρελθόν σφετερίζεται το παρόν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Είμαστε κι εμείς εδώ. Οχι στην Ελλάδα του μίσους και του σκοταδισμού
Στηρίζουμε τη Συμφωνία των Πρεσπών, σεβόμενοι την ανεξαρτησία και τα δικαιώματα των λαών. Στηρίζουμε τη συμφωνία γιατί δεν μας αρκεί να αναφερόμαστε μόνο στον ελληνικό πολιτισμό, αλλά να τον προστατεύουμε, να...
Είμαστε κι εμείς εδώ. Οχι στην Ελλάδα του μίσους και του σκοταδισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ποια πατρίδα, ποια παρηγοριά;
Η Κυριακή αυτή ήταν περίεργη. Στην αρχή ξεκίνησε με έναν ήλιο όλο υποσχέσεις. Μα δεν άργησαν να βγουν μαύρα σύννεφα. Την ώρα εκείνη στην πλατεία έβγαιναν ζωγραφιστοί ήλιοι της Βεργίνας σε σημαίες που κρατούσαν...
Ποια πατρίδα, ποια παρηγοριά;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Συμφωνία των Πρεσπών και οι επικριτές της
​Η συμφωνία είναι ένας έντιμος συμβιβασμός που εξυπηρετεί το εθνικό συμφέρον. Και αυτό για δύο λόγους: κλείνει ένα θέμα που μας ταλανίζει εδώ και 25 χρόνια και παράλληλα διευκολύνει την ενσωμάτωση της...
Η Συμφωνία των Πρεσπών και οι επικριτές της

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας