• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 8.6°C / 12.4°C
    3 BF
    71%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 6.3°C / 9.6°C
    4 BF
    67%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    4 BF
    71%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 5.9°C / 6.6°C
    1 BF
    83%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 9.1°C
    4 BF
    66%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 4.0°C / 5.7°C
    1 BF
    96%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    0°C 0.4°C / 0.4°C
    2 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.6°C / 7.6°C
    2 BF
    78%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.4°C / 12.7°C
    2 BF
    85%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    3 BF
    66%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 14.4°C
    5 BF
    67%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 8.5°C / 8.5°C
    5 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 12.4°C
    3 BF
    65%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 9.5°C
    3 BF
    66%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 8.5°C / 10.5°C
    1 BF
    79%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 18.8°C / 19.3°C
    3 BF
    67%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 12.0°C
    2 BF
    67%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    0 BF
    55%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.4°C / 9.7°C
    2 BF
    92%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 2.7°C / 2.7°C
    1 BF
    99%

Η φιλοσοφία, το πνεύμα και η κίνηση της ιστορίας

  • A-
  • A+

Τι κι αν έχουν γραφτεί κατά καιρούς αμέτρητα βιβλία και άρθρα για τη σημασία που έχει η φιλοσοφία ως «αίρεσις βίου», ως τρόπος ζωής; Τι κι αν υπάρχει μια παγκόσμια συσσωρευμένη σοφία της ζωής, ως καθημερινότητας, αλλά και του ανθρώπινου βίου, που η ανθρωπότητα δείχνει ωστόσο να αγνοεί, και πιο πολύ απ' όλους οι κυβερνήτες της;

Από τα πάμπολλα παραδείγματα της πανάρχαιας παγκόσμιας γραμματείας, της αρχαιοελληνικής γραμματείας και του φιλοσοφικού έργου των ελληνιστικών χρόνων μέχρι τους νεότερους χρόνους και τη σύγχρονη εποχή, ο φιλοσοφικός λόγος δεν έπαψε, πράγματι, πέρα από την προσπάθεια οικοδόμησης ενός συστήματος, να προτείνει και έναν αξιόπιστο «πλοηγό του πρακτικού βίου» («Εφ.Συν.», 5/8/2016). Ιδιαίτερα στην περίπτωση αυτή, ας μου επιτραπεί να αναφέρω, δείγματος χάριν και συμπληρωματικά, το κλασικό πλέον βιβλίο του Pierre Hadot «Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής» (μτφρ. Αλεξάνδρα Μιχαήλ-Βεργοπούλου, Εκδοτικός Οργανισμός Λιβάνη, Αθήνα 2009), αλλά και το πολύ πρόσφατο, μικρό όσο και περιεκτικό βιβλίο του Πελεγρίνη «Η φιλοσοφία της ζωής» (Εκδ. Enallaktikos.gr, Αθήνα 2017).

Ακόμη όμως παραπέρα, τι κι αν η φιλοσοφική σκέψη, η ιδεολογία και το πνεύμα της κάθε εποχής (Zeitgeist) καθορίζουν δυναμικά και διαμορφωτικά την κίνηση και την εξέλιξη της ανθρώπινης ιστορίας; Πόσο εύκολα αναγνωρίζουμε άραγε αυτή την αλήθεια;

Πόσο δημιουργικά μπορούμε να κατανοήσουμε ότι πίσω από την οποιαδήποτε πολιτική επιλογή, τα γεωπολιτικά παιχνίδια ισχύος και καταστροφής, την οικονομική πολιτική και τα εφαρμοζόμενα κοινωνικοοικονομικά μοντέλα και συστήματα, τις κοινωνικές αναταραχές και επαναστάσεις, την παγκόσμια περιβαλλοντική ευαισθησία ή αναισθησία και βαρβαρότητα, την ποιότητα της παρεχόμενης παιδείας και εκ-παίδευσης, την ηθική μας στάση ή την ατομικιστική επιθετική απληστία μας, αντικοινωνικότητα και ανηθικότητα, υπάρχει πάντοτε μια κοσμοθεώρηση, μια κίνηση του πνεύματος, μια συγκεκριμένη πολιτική, κοινωνική και οικονομική φιλοσοφία;

Πράγματι, όταν αναφερόμαστε στον φιλελευθερισμό, τον νεοφιλελευθερισμό και τον κομμουνισμό, στον πραγματισμό και τον μεταμοντερνισμό, στην οικονομική και πολιτισμική παγκοσμιοποίηση, στο κεϊνσιανό οικονομικό μοντέλο ή στο μοντέλο της ελεύθερης αγοράς και του «αόρατου χεριού» της, στη λιτότητα, στην ανάπτυξη και το ιδεώδες της αέναης προόδου, στην κοινωνική αλληλεγγύη ή την ανθρώπινη εκμετάλλευση, στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας ή τη διατάραξή της ή, για να αναφέρουμε ακόμη μία περίπτωση, αυτή του επιστημονισμού και της τεχνοκρατίας, επιλέγουμε, πράττουμε και ζούμε με βάση συγκεκριμένες κάθε φορά ιδεολογίες, πεποιθήσεις και πνευματικές στάσεις, που άλλοτε διαπλέκονται και άλλοτε αποκλείουν η μία την άλλη.

Χρειάζεται άραγε να είναι κανείς εγελιανός για να κατανοήσει κατάβαθα τη σημασία που παίζει η πνευματική δύναμη στην κίνηση της ιστορίας; Πόση διάβρωση θα πρέπει να έχουμε επιτρέψει στη σκέψη μας, πόση υλιστική εμμονή και δογματικό φανατισμό, για να μη διαβλέπουμε την καταστροφική πορεία που έχουμε επιλέξει, σε έναν δρόμο άνυδρο, απλοϊκά υλιστικό, που στο τέλος δεν μπορεί παρά να συναντηθεί και καταστροφικά να συγχωνευτεί με τον επίσης υλιστικό, οικονομιστικό νεοφιλελευθερισμό;

Ενόσω η μαρξιστική Αριστερά θα εμμένει σε μαξιμαλισμούς και ατελέσφορες κοινωνικές φαντασιώσεις και δεν θα κατανοεί την ουσιαστικά επαναστατική όσο και σωτήρια σημασία της διαλεκτικής σύνθεσης και κίνησης των ιδεών («Εφ.Συν.», 5/9/2017) και της αδήριτης ανάγκης για μια δημοκρατική και φιλοσοφικά αναθεωρημένη μαρξιστική φιλοσοφία, οι κοινωνίες όπως και ολόκληρος ο πλανήτης θα καταστρέφονται από τη λαίλαπα του νεοφιλελευθερισμού με όλο και γοργότερους ρυθμούς.

Και όσο κι αν ακούγεται παράλογο, στον δρόμο της αυτόν, η Αριστερά θα βρίσκεται συχνότατα συνοδοιπορούσα, ιδεολογικά, οικονομικά, αλλά και κοινωνικά, με τον νεοφιλελεύθερο οικονομισμό, την ιδεολογία δηλαδή της πρωτοκαθεδρίας της οικονομίας έναντι της πολιτικής, και όχι μόνο, καθώς και με τον άκρατο νεοφιλελεύθερο υλισμό, και επακόλουθα και με τον καταναλωτικό υλισμό, έναντι της κινητήριας δύναμης του πνεύματος, που στοχάζεται και αναστοχάζεται τα σημαντικά και τα ασήμαντα του ανθρώπινου βίου.

Η Αριστερά έχει να επιτελέσει ένα αναγκαίο και σοβαρότατο φιλοσοφικό έργο, ουσιαστικά επαναστατικό και διαλεκτικά συνθετικό, αν θέλει να απεγκλωβιστεί από την ίδια πάντοτε, συνεχώς επαναλαμβανόμενη και τελικά ατελέσφορη ρητορεία και πρακτική της. Είναι η θλίψη για τη ζοφερή μας κατάσταση, ανθρώπων και πλανήτη, και το μέγα έλλειμμα κοινωνικής δικαιοσύνης που κινεί τον προτρεπτικό αυτόν λόγο.

* καθηγητής Φιλοσοφίας της Τεχνοεπιστήμης στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του ΠΤΔΕ του ΑΠΘ

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αριστερά και προσομοιώσεις
Τα επιτεύγματα της τεχνοεπιστήμης είναι σαν μια δεύτερη φύση. Ειδικά ο σημερινός κόσμος υποτάσσεται στην αναπαράσταση ενός εικονικού κόσμου.
Αριστερά και προσομοιώσεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μνημόσυνο στον Σπύρο Ασδραχά
Ο Σπύρος Ασδραχάς άσκησε αναμφίβολα πολύ μεγάλη επιρροή στη μεταπολιτευτική εποχή. Ενδειξη, η υιοθέτηση νεολογισμών που ο ίδιος δημιούργησε. Αλλά νομίζω ότι φορέας της επιρροής, που εκτεινόταν πέραν των...
Μνημόσυνο στον Σπύρο Ασδραχά
ΑΠΟΨΕΙΣ
O Ερνστ Νόλτε στη χώρα του αντικομμουνισμού
Πριν από τριάντα χρόνια (το έτος 1986) στη Γερμανία διεξήχθη ένας θεωρητικός και πολιτικός διάλογος, ο οποίος καθιερώθηκε να ονομάζεται «η διένεξη των ιστορικών» (Historikerstreit). Αφορμή για να ξεκινήσει...
O Ερνστ Νόλτε στη χώρα του αντικομμουνισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Το όνομά σου έχει κλειστά χείλη και σπασμένα δόντια»
Ο Σαντέκ, το φτωχόπαιδο που έγινε γιατρός για να προσφέρει και παρέμεινε πολιτικός ακτιβιστής στο σύνολο της ζωής του, κυνηγημένος πρώτα από τη γαλλική αποικιοκρατία κι έπειτα από το αλγερινό καθεστώς, είδε το...
«Το όνομά σου έχει κλειστά χείλη και σπασμένα δόντια»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η διαλεκτική στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία
Η διαλεκτική, παρόλο που βρίσκεται στον πυρήνα της μαρξιστικής κοσμοθεώρησης, δεν ήταν προϊόν του μαρξισμού, ούτε της διαλεκτικής γερμανικής ιδεαλιστικής φιλοσοφίας που προηγήθηκε αυτού. Οι πρωταρχές της θα...
Η διαλεκτική στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία
ΑΠΟΨΕΙΣ
65 χρόνια από την ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΣΕ τον Ιούνη του 1957
Ένα από τα σημαντικότερα και πιο επιδραστικά επεισόδια στην ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης και του ΚΚΣΕ υπήρξε η ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ τον Ιούνη του 1957 από την οποία μας χωρίζουν 65...
65 χρόνια από την ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΣΕ τον Ιούνη του 1957

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας