Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η αδράνεια της Ιστορίας

Η αδράνεια της Ιστορίας

  • A-
  • A+

Οποιος ασχολείται επαγγελματικά με την Ιστορία ή έχει τη συνήθεια να στοχάζεται πάνω στην Ιστορία, γνωρίζει πόσο δύσκολο είναι να συμπεραίνεις την ιστορική πραγματικότητα από μία μοναδική αρχή.

Ο μαρξισμός είναι ακόμη η λιγότερο παραπλανητική προσπάθεια να καταλάβουμε τις ποικίλες, διαφορετικές ανθρώπινες εκδηλώσεις, φωτίζοντάς τες από τις οικονομικές δομές και από τις κοινωνικές σχέσεις που αποτελούν τη βάση τους, δηλαδή, από τις ανάγκες και τις δραστηριότητες των ανθρώπων, κοινωνικά οργανωμένων, που υπερασπίζονται, διατηρούν, αυξάνουν τη ζωή τους που καθορίζεται από τη φύση.

Αλλά είναι γνωστό σε τι βλαβερές απλοποιήσεις και σε τι παραμορφώσεις οδήγησαν καμιά φορά τα αυθαίρετα συμπεράσματα από τις δομές της βάσης στις υποδομές, αν και οι ίδιοι πατέρες του μαρξισμού, και ειδικά ο Ενγκελς σε μια σημαντική επιστολή, είχαν προειδοποιήσει για έναν τέτοιο κίνδυνο.

Αποφεύγει καλύτερα τον κίνδυνο και αντιλαμβάνεται περισσότερο την Ιστορία εκείνος που, αντί να ξεκινά από τη βάση και από αυτήν να συμπεραίνει, αντί να ξεκινά από την ολότητα που θεωρεί δεδομένη, ξεκινά από μια οποιαδήποτε εκδήλωση, αρκεί να μην είναι άχρηστη, και για να την εξηγήσει ανατρέχει στις σχέσεις με άλλα δεδομένα, με τον μεγαλύτερο αριθμό δεδομένων, προσπαθώντας να πλησιάσει όσο το δυνατόν περισσότερο σε μια ενιαία αντίληψη: αν αυτή η αντίληψη δεν είναι ένας σκοπός, μια τελειότητα απλησίαστη, ένα όριο, αλλά μια βάση αφετηρίας, διατρέχουμε λιγότερο τον κίνδυνο να συγχέουμε την ενότητα, οριζόντια ή κάθετη, της Ιστορίας με έναν μηχανισμό ή με μια θεολογική ενότητα.

Ενας λόγος των τεράστιων δυσκολιών να συντονίσουμε τις διάφορες εκδηλώσεις μιας συγκεκριμένης κοινωνίας σε μια ιστορική περίοδο βρίσκεται στο γεγονός ότι διάφορα στρώματα της πραγματικότητας που καθορίζουν την Ιστορία των ανθρώπων ή μέσα σ’ αυτήν μεταμορφώνονται, αλλάζουν με εξαιρετικά διαφορετικούς ρυθμούς∙ και μια σημαντική διαφοροποίηση στους ρυθμούς της αλλαγής βρίσκεται ακόμη και στις ανθρώπινες εκδηλώσεις, όπως η γλώσσα, η θρησκεία, η επιστήμη, η τεχνολογία, η πολιτική ιδεολογία, η τέχνη κ.λπ.

Οταν παράγεται μια σημαντική αλλαγή στις οικονομικές δομές και στις ταξικές σχέσεις, ή λόγω αργής ωρίμανσης ή λόγω μιας πιο εμφανούς επαναστατικής ρήξης, η κουλτούρα δεν υφίσταται μια ανάλογη διαδικασία: η αλλαγή γίνεται αντιληπτή περισσότερο σ’ εκείνη την κουλτούρα που είναι η γνώση της κοινωνίας και της ανθρώπινης Ιστορίας και πολύ λιγότερο σ’ εκείνη την κουλτούρα που περιστρέφεται γύρω από τη σχέση φύση-άνθρωπος (και από εδώ η σχετική σταθερότητα των θρησκειών), περισσότερο στην κουλτούρα ως «αξιολόγηση», πολύ λιγότερο στην κουλτούρα ως «διαπίστωση» των δεδομένων (και γι’ αυτό στην επιστήμη και στην τεχνολογία οι διαφορές ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό δεν θα μπορούσαν να είναι μεγάλες).

* ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η συνωμοσία των επιχειρηματιών (1)
Οι τραπεζίτες της Γουόλ Στριτ έκαναν οτιδήποτε ήταν στο χέρι τους για να στραγγαλίζουν συνεχώς την οικονομία των ΗΠΑ, όταν πρόεδρος της χώρας ήταν ο Φράνκλιν Ντελάνο Ρούζβελτ.
Η συνωμοσία των επιχειρηματιών (1)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πόλεμοι της κουλτούρας
Πόλεμοι που προκαλούν πολώσεις στο κοινωνικό επίπεδο και αναδιατάξεις στο πολιτικό· συγκρούσεις ανάμεσα σε παραδοσιοκρατικές-συντηρητικές και φιλελεύθερες-προοδευτικές αξίες, που τέμνουν άλλες διαιρέσεις,...
Πόλεμοι της κουλτούρας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Ευρωπαϊκή Ενωση μπροστά σε νέα αδιέξοδα
Κατά το επόμενο διάστημα συντελούνται «πράγματα και θαύματα» στην Ευρώπη και η Ευρωπαϊκή Ενωση (Ε.Ε.) έχει κλειστεί στον εαυτό της ή, ορθότερα, αποφάσισε να παραδεχθεί και η ίδια ότι είναι μία τεχνοκρατική και...
Η Ευρωπαϊκή Ενωση μπροστά σε νέα αδιέξοδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τουριστική αποανάπτυξη
Η προστασία του φυσικού, κοινωνικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος από την αχαλίνωτη επέκταση του καταναλωτικού υπερτουρισμού απαιτεί ριζικές λύσεις, διότι η υπερκατανάλωση τουριστικού προϊόντος που τίθεται ως...
Τουριστική αποανάπτυξη
ΑΠΟΨΕΙΣ
O Μαουρίσιο Μάκρι παραμονεύει στη γωνία;
Η υλοποίηση των εξαγγελιών της Ν.Δ. προϋποθέτει ότι οι βασικές παραδοχές του οικονομικού προγράμματος δεν θα πρέπει να ανατραπούν. Πρόκειται για τις παραδοχές που αφορούν: υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, προσέλκυση...
O Μαουρίσιο Μάκρι παραμονεύει στη γωνία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Tο ξύρισμα του κάδρου
H «Αδελφότητα Ντόπιων Σερραίων Κύριλλος και Μεθόδιος» περιγράφει την περιπέτειά της επειδή προσπάθησε να διασώσει και να διατηρήσει την ντόπια γλώσσα που μιλούν οι ντόπιοι Σερραίοι, αλλά και για τη διατήρηση...
Tο ξύρισμα του κάδρου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας