Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Είναι το έγκλημα το μέλλον μας;
Dreamstime

Είναι το έγκλημα το μέλλον μας;

  • A-
  • A+

Η συζήτηση για την άδεια Κουφοντίνα που παρακολουθήσαμε πριν από κάποιο καιρό αποτέλεσε ένα σοβαρό δείγμα για το πώς βλέπει μερίδα της ελληνικής κοινωνίας τους εγκληματίες της και τι νομίζει ότι πρέπει να γίνει με αυτούς.

Τώρα που το θέμα δεν είναι στην επικαιρότητα και άρα μπορεί να υπάρξει σχετική ψυχραιμία και επειδή εκτιμώ ότι το ζήτημα που έθεσε η υπόθεση αυτή αποτελεί μέρος ενός γενικότερου πολιτικού λόγου για το πρόβλημα της εγκληματικότητας, αξίζει νομίζω την προσοχή μας.

Το ενδιαφέρον λοιπόν δεν είναι η χορήγηση της συγκεκριμένης άδειας, αλλά ότι μερίδα του πολιτικού συστήματος διαπνέεται από αντιλήψεις που υποδηλώνουν πως με ευκολία θα δεχόταν την ισχύ του «δικαίου του αίματος» -βλέπε βεντέτα- και την εκδικητική λειτουργία της ποινής.

Κάθε απόπειρα να αποτελέσει η βεντέτα επίκεντρο της κοινωνικής αντίδρασης απέναντι στο έγκλημα καθιστά προσχηματικές, κατά την άποψή μου, τις επικλήσεις για τη μνήμη/δικαίωση των θυμάτων.

Ομως, είναι άλλο πράγμα η ανάδειξη των συνεπειών που προκαλεί το έγκλημα στα επιζώντα θύματα και στις οικογένειές τους, όπως και οι πολιτικές φροντίδας ή προστασίας τους, και άλλο πράγμα η ανάδειξη των ίδιων των θυμάτων, των οικογενειών των θυμάτων και ιδίως επιφανών εκπροσώπων τους σε «δικαστές» των δραστών.

Αυτήν την τελευταία εκδοχή αποδυνάμωσε η εξάπλωση των ιδεών του Διαφωτισμού και η επικράτηση στη συνέχεια του Κράτους Δικαίου: να μη δικάζουν τα θύματα και οι οικογένειές τους τους δράστες και να μην εξαρτάται η καταδίκη και η μεταχείριση των δραστών από την ισχύ των θυμάτων και τη θέση τους στο σύστημα εξουσίας.

Το δημοκρατικό κράτος προστατεύει ως τρίτος μέσω της Δικαιοσύνης το ιδιαίτερο συμφέρον του να αυτοαναπαραχθεί. Η δικαίωση των θυμάτων, η αποκατάσταση της βλάβης, στον βαθμό που μπορεί να επέλθει, δεν είναι υπερέχουσες προτεραιότητες του αστικού κράτους, αλλά υπάγονται στη στάθμιση του συμφέροντος του αστικού δημοκρατικού κράτους να αναπαραχθεί και να ηγεμονεύσει ένα συγκεκριμένο είδος κοινωνικής ευταξίας.

Ετσι, η προστασία του πολίτη αποτελεί και μέρος της κοινωνικής ένταξης στο κράτος και νομιμοποίησης του μονοπωλίου της κρατικής βίας, όχι πράξη απόδοσης της Θείας Δίκης. Σε αυτό τον νομικό πολιτισμό, η ιδέα της εκδίκησης είναι ξένη προς την ιδέα του κράτους περίπου εδώ και 200 χρόνια.

Επίσης, οι ιδέες της τιμωρίας, του σωφρονισμού, της αλλαγής του φρονήματος του καταδικασθέντος, της αναμόρφωσης είναι σαφώς ξένες προς το Κράτος Δικαίου ήδη μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Αντίθετα, ο δημόσιος διάλογος και ο κοινοβουλευτικός λόγος που αναπτύσσονται για τα θέματα αυτά συχνά υποδηλώνουν μια αντιδημοκρατική-αριστοκρατική αντίληψη για τα δημόσια πράγματα ή και πλήρη απαξίωση κάθε προοδευτικής επιστημονικής γνώσης και παραδοχής και άγνοια της ιστορίας των θεσμών τουλάχιστον.

Ετσι, οδηγούμαστε σε αδράνειες, λάθος συμπεράσματα και πολιτικές που ήδη έχουν αποτύχει. Απτό παράδειγμα είναι η γενικότερη συζήτηση για την ασφάλεια και την εγκληματικότητα που διεξάγεται στην Ελλάδα ιδίως τον τελευταίο χρόνο.

Στο πλαίσιό της οι διαξιφισμοί για την εγκληματικότητα αναπτύσσονται σε λάθος βάση, η εγκληματικότητα αντιμετωπίζεται ως ιδίωμα μιας περιοχής, ενώ καμία απάντηση δεν δίνεται από τους θιασώτες της μηδενικής ανοχής για να εξηγήσει πώς φτάσαμε ώς εδώ.

Εκτός αυτού, η ατυχής ιδέα της ανομίας, που τόσο συζητήθηκε, επιχείρησε να παραποιήσει έννοιες της ανομίας ευρέως δεκτές πλέον των 100 ετών, αποτρέποντας τη συζήτηση από τις στάσεις των τάξεων εξουσίας και από την ουσιαστική ενασχόληση με την εγκληματικότητα.

Προφανώς το πρόβλημα της εγκληματικότητας δεν είναι ανύπαρκτο. Αλλά μια προσεκτικότερη εξέταση των δελτίων της αστυνομίας δείχνει ότι ευδοκιμεί εκείνη η εγκληματικότητα για την οποία οι περιπολίες και γενικά η παρουσία της αστυνομίας λίγα μπορούν να κάνουν: τα στοιχεία υποδεικνύουν τον διαταξικό χαρακτήρα της εγκληματικότητας και την επικινδυνότητα κάποιων ομάδων εξουσίας και αυτά δεν αντιμετωπίζονται με περιπολίες στον δρόμο.

Σήμερα, βρισκόμαστε ενώπιον μιας νέας κατάστασης, ιδιαίτερα κρίσιμης κοινωνικά, που τα κόμματα και η κυβέρνηση πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψη τους: ήδη μπαίνει στην εφηβεία μια γενιά που δεν έχει μνήμη πώς είναι να ζεις χωρίς την κρίση, που μεγαλώνει χωρίς προοπτική βελτίωσης και ταυτόχρονα, εν μέσω έντονων ανισοτήτων, προκλήσεων άμεσου πλουτισμού και απαξίωσης της δημοκρατικής νομιμότητας.

Στο πλαίσιο αυτό, η πρόκληση είναι να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις εκείνες που δεν θα επιτρέψουν στο έγκλημα (και όχι μόνον στο έγκλημα του δρόμου) να γίνει δια-γενεαλογικό πρόβλημα. Κι αυτό είναι μείζον ζήτημα. Μπορεί άραγε να κατανοήσει τη σοβαρότητα του προβλήματος η παρούσα κυβέρνηση;

* καθηγήτρια Εγκληματολογίας και Αντεγκληματικής Πολιτικής ΔΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Απόδειξη στην ποινική δίκη και DNA
Η χρήση γενετικού υλικού ως αποδεικτικού στοιχείου ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980 και έκτοτε έχει –μετά από αρκετές παλινδρομήσεις– βρει σταθερή θέση στο οπλοστάσιο της αποδεικτικής διαδικασίας, καθώς επιτρέπει...
Απόδειξη στην ποινική δίκη και DNA
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δύο 14χρονες μες στον Μάη
Ένα κορίτσι, που ούτε καν είχε κλείσει τα 14, αυτοκτονεί πέφτοντας στις γραμμές του Ηλεκτρικού, στο Μοσχάτο. Λίγες μέρες αργότερα, στη Σαντορίνη, άλλο ένα 14χρονο κορίτσι ψυχορραγεί...
Δύο 14χρονες μες στον Μάη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γυναικοκτονίες, παντού στον κόσμο
Κανένας θύτης δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί λόγους αγάπης για το έγκλημά του. Μόνον οι σύζυγοι, οι σύντροφοι, οι πατεράδες που κακοποιούν συχνά μέχρις εσχάτων τη σύζυγο, τη σύντροφο ή την κόρη τους όταν...
Γυναικοκτονίες, παντού στον κόσμο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι δικαστές και η Ιστορία
Οι δικαστές συχνά διασταυρώνονται με την Ιστορία. Μοιράζονται τη μεθοδολογία έρευνας, αλλά ο στόχος τους είναι διαφορετικός. Εκεί όπου ο δικαστής αναζητά ενόχους και αποδίδει ατομικές ευθύνες, ο ιστορικός...
Οι δικαστές και η Ιστορία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Ζακ και η ατελής διαλεκτική
Η πολιτική ωριμότητα ενός λαού έγκειται στο να μπορεί να συνεργάζεται και να λειτουργεί με συλλογική δυναμική. Με στόχο να διατηρεί εξισορροπημένη τη σύσταση του κοινωνικού μείγματος, σε ειρηνικό ή...
Ο Ζακ και η ατελής διαλεκτική
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οσφρητική μνήμη
Στο σπίτι έφτασε ένα καλάθι σύκα· βασιλικά. Σαν αυτά της γιαγιάς, τότε που ήταν παιδί. Ολη η δύναμη της οσφρητικής μνήμης τη διαπέρασε. Καλοκαίρια ξένοιαστα και παιχνίδι στη χωμάτινη αυλή, κυνηγητό, κρυφτό,...
Οσφρητική μνήμη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας