• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 7.3°C / 11.8°C
    1 BF
    58%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 2.7°C / 7.0°C
    3 BF
    49%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    10°C 10.0°C / 12.3°C
    4 BF
    60%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    1°C 0.9°C / 0.9°C
    1 BF
    86%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 4.6°C / 5.9°C
    2 BF
    75%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.0°C / 6.8°C
    2 BF
    70%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.6°C / 1.8°C
    2 BF
    69%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    8°C 6.6°C / 10.1°C
    2 BF
    79%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.7°C / 14.8°C
    4 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 7.9°C / 10.9°C
    3 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 10.5°C / 15.2°C
    5 BF
    54%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    5 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.1°C / 12.1°C
    6 BF
    54%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 4.5°C / 5.9°C
    4 BF
    52%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    6°C 4.5°C / 6.7°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 11.8°C / 16.6°C
    3 BF
    62%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.5°C / 12.0°C
    1 BF
    62%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 3.8°C / 6.0°C
    2 BF
    54%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    5°C 2.7°C / 7.5°C
    1 BF
    68%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -1.2°C / -1.2°C
    2 BF
    87%

Με τα «καμιόνια» του Καμί;

  • A-
  • A+

Η αρχική πρόσληψη του έργου του Αλμπέρ Καμί από την ελληνική σκέψη υπήρξε αδρή και μονομερής. Είχε καταταχθεί στην αντίθετη όχθη προς τον «σοσιαλιστικό ρεαλισμό», εκεί όπου εκτοπίζονται όσοι υποθάλπουν τον «ατομισμό», συστηματοποιούν τη σκέψη του κόσμου που «πάει προς τη δύση του» και κάνουν τέχνη την «απελπισία των κυρίων που εξαφανίζονται», κατά το αδίκημα που έμοιαζε να διαπράττει ο Καζαντζάκης με την επιτυχή θητεία του στον μυθιστορηματικό λόγο ή αντίστοιχα ο Καμί. Ο δεύτερος μάλιστα θεωρήθηκε υπεύθυνος για την «ηθική και πολιτική αποσύνθεση του προοδευτικού κοινωνικού κινήματος» στη Γαλλία («Η Αυγή», 5.10.1952, 4).

Ετσι, εντείνεται η αντιπαράθεση με τον Καμί για τον «αστικό πεσσιμισμό» του (Μ. Αυγέρης, «Η Αυγή», 19.6.1955, 2) και την εντός εισαγωγικών «φιλοσοφία» του (Κ.Δ. Σωτηρίου, «Η Αυγή», 20.5.1955, 2· βλ. τον Δ' τόμο της Σοσιαλιστικής σκέψης στην Ελλάδα, 1994, 292, 295, 69).

Σε μεγάλο βαθμό αναπαράγεται η εκτίμηση των διανοουμένων του Κ.Κ.Γαλλίας ή όσων συμπορεύονται μ’ αυτό, όπως ο Ζ-Π. Σαρτρ, έως τη χιονοστιβάδα της «αποσταλινοποίησης». Ο ίδιος ο Καμί πολύ νωρίς απομακρύνεται από το γαλλικό Κ.Κ. (1934), χωρίς να διστάσει να πρωταγωνιστήσει στην αντιστασιακή (1943) παρισινή εφημερίδα Combat (βλ. το βιβλίο μου: Philosophy, 2009: 23, 26).

Πάντως, ως προς το θεατρικό του έργο, η μετονομασία του «Théâtre du Travail» (1936) σε «Théâtre de l’ Equipe» (1937), δηλαδή ως μετάβαση από τον κόσμο της «εργασίας» στο «πνεύμα αλληλεγγύης», είναι ενδεικτική του κλίματος που συνέχει τον «Καλιγούλα» (1938) – ένα έργο που στη συνέχεια θα συγκρατήσει την ένταση του Β' Παγκόσμιου Πολέμου ώσπου να εμφανιστεί για πρώτη φορά στη σκηνή στο Παρίσι το 1946.

Ο συγγραφέας του ήδη θα έχει καταστεί πλήρως αναγνωρίσιμος δοκιμιογράφος (για παράδειγμα με τον «Μύθο του Σίσυφου», 1943) και μυθιστοριογράφος, με σειρά κειμένων που βέβαια επικοινωνούν με το θεατρικό του έργο. Για παράδειγμα: «Ο κόσμος που ζω μου προξενεί αηδία, αλλά αισθάνομαι να ’μαι κοντά στους ανθρώπους που πάσχουν» ή «Επαναστατώ, άρα υπάρχουμε» (L’ homme révolté, Paris 1951, 212, 36˙ το βιβλίο είχα αξιοποιήσει στα πρώτα δοκίμιά μου: Τεχνικός και καλλιτεχνικός κόσμος, 1971 :11, 18 και Η γλωσσική δοκιμασία της Δύσης, 1973: 2, 8, 10, 11).

Χωρίς να αγνοηθεί η διπλωματική του εργασία («Μεταφυσική του Χριστιανισμού και Νεοπλατωνισμός», 1936) έχει καταγραφεί μια καίρια συνιστώσα του συνολικού του έργου: ο Καμί «σκέφτεται ως καλλιτέχνης και αισθάνεται ως φιλόσοφος» με τρία επιμέρους «καθήκοντα της φιλοσοφίας»: το «παράλογο (και την εξέγερση), την κριτική και τη σκέψη του μεσημεριού» (βλ. Γ. Πρελορέντζος, Φιλοσοφία και Λογοτεχνία στη Γαλλία 1930-1960, Αθήνα 2016, 420). Πρόκειται για τη νεανική του απόφανση: «Σκεφτόμαστε μόνο με εικόνες. Αν θέλεις να είσαι φιλόσοφος, γράψε μυθιστορήματα» ή «οι εικόνες δεκαπλασιάζουν τη φιλοσοφία» («Σημειωματάρια». Βιβλίο πρώτο, Μάιος 1935 - Φεβρουάριος 1942, μτφρ., Ν. Καρακίτσου - Dougé, Μ. Κασαμπάλογλου - Roblin, 2017, 23, 251).

Στον «Καλιγούλα», με δεδομένη την αδιάπτωτη συνεργασία του συγγραφέα του με τον δάσκαλό του καθηγητή της Φιλοσοφίας Ζαν Γκρενιέ, η λεκτική παράκαμψη της φιλοσοφίας (κατά τον «Ηλικιωμένο Πατρίκιο»: «Θα σε πείραζε να πάψεις να φιλοσοφείς; Το απεχθάνομαι») υπερκαλύπτεται από μια συγκεκριμένη φιλοσοφική στάση που είναι ολοένα και εμφανέστερη.

Επίσης, είναι αντιληπτή η αξιοποίηση μιας διακριτικής «αίσθησης της ιστορίας» ή του «ιστορικού πνεύματος» («Σημειωματάρια», 158, 182). Ο,τι δηλαδή συμβαίνει και στην «Πανούκλα» (1947), όπου ο «αφηγητής παίζει το έργο του ιστορικού» αντλώντας από τον Θουκυδίδη (Fr. Hartog, Évidence de l’ histoire, Paris 2005, 244, 338˙ βλ. και «Σημειωματάρια», 249). Στον «Καλιγούλα» πρωταγωνιστεί ο μικρός που μεγάλωσε στη Γερμανία, φορώντας στρατιωτικές αρβύλες («caliga», δηλαδή «Αρβυλάκιας»), γίνεται Καίσαρας («Germanicus») που εκστράτευσε σε Ανατολή και Δύση (Γαλατία, Βρετάνη) για το «μεγαλείο της Ρώμης» και την «Αυτοκρατορία» της, ώσπου να τον μαχαιρώσουν οι πατρίκιοι, «μετατρέποντας» το γέλιο του σε επιθανάτιο ρόγχο.

Αν ληφθούν υπόψη οι χρονολογίες συγγραφής και πρεμιέρας του έργου, δεν ήταν άστοχη η αναγωγή του Καλιγούλα σε Χίτλερ (βλ. και «Σημειωματάρια», 165, 180, 226). Ολα τα παραθέματα του «Καλιγούλα» που προηγήθηκαν αντλήθηκαν από την ελληνική μετάφραση της Φρ. Αρβανίτη. Δημοσιεύτηκε για να αξιοποιηθεί από την παράσταση που με εξαιρετική επιτυχία πραγματοποίησε το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά.

Και για να μην ξεχαστεί η τρίτη εστία της φιλοσοφικής στάσης του Καμί, η «σκέψη του μεσημεριού» («pensée de midi»), παραπέμπω στο βιβλίο της Μ. Χατζηγιακουμή «Η αίσθηση της ιστορίας στο έργο του Οδ. Ελύτη» (2 2014). Συνάμα θα επιμείνω στο δοκίμιό του «Το καλοκαίρι» (1939): «Χόρταινα τις δύο δίψες μου, αυτές τις δίψες που δεν μπορείς να ξεγελάσεις για πολύ χωρίς να μαραίνεις το είναι σου: το ν’ αγαπάς δηλαδή και να θαυμάζεις».

* ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με τον «φανό» του Φραντς Φανόν
Πρόσφατα, με πρωτοβουλία και της «Εφημερίδας των Συντακτών», ήλθε ξανά στην επικαιρότητα η πολιτική σκέψη του Φραντς Φανόν. Η αφορμή δόθηκε με την παρουσίαση και τη διανομή της ελληνικής μετάφρασης της...
Με τον «φανό» του Φραντς Φανόν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Δάντης, ο πόλεμος του ’40 και η IBM
Ημουν δεκατριών ετών όταν μετακομίσαμε στο καινούργιο μας σπίτι. Η μετακόμιση ήταν μια διαδικασία επίπονη γιατί έπρεπε να πεταχτεί όλη η «παλιατζούρα», όπως έλεγε η μητέρα μου, για να μπούμε στο νέο σπίτι με...
Ο Δάντης, ο πόλεμος του ’40 και η IBM
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι πέντε κεντρικές ιδέες στο έργο του Jürgen Habermas
Με αφορμή τα γενέθλια του Jürgen Habermas (σήμερα 18 Ιουνίου 2021 συμπληρώνει το 92ο έτος της ηλικίας του) και τη συμπλήρωση 40 ετών από τότε (έτος: 1981) που δημοσιεύθηκε το δίτομο έργο του με τον τίτλο...
Οι πέντε κεντρικές ιδέες στο έργο του Jürgen Habermas
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιστορική μελέτη πίσω από μια βιογραφία
Ενα νέο βιβλίο ήρθε, πολύ πρόσφατα, να εμπλουτίσει τη βιβλιογραφία σε σχέση αφενός με τη βιογραφία του γιατρού Πέτρου Σωκράτους Κόκκαλη και αφετέρου με τις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές πτυχές της...
Ιστορική μελέτη πίσω από μια βιογραφία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια εμπεριστατωμένη μελέτη για τον λαϊκισμό
Η νέα σειρά βιβλίων 96plus από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο έχει στόχο να προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό βιβλία χρηστικά και έγκυρα, παρεμβάσεις σε ζητήματα αιχμής που είναι (χάρη και στο σχετικά μικρό...
Μια εμπεριστατωμένη μελέτη για τον λαϊκισμό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πάνω, κάτω, ανάμεσα στις γραμμές
Να ζητάς από έναν συγγραφέα να σου πει γιατί γράφει είναι σαν να ρωτάς ένα ψάρι γιατί κολυμπά. Κατά τα τέλη της τελευταίας δεκαετίας του 20ού αιώνα, πίνοντας καφέ στο σπίτι του φίλου μου συγγραφέα Κ., τον...
Πάνω, κάτω, ανάμεσα στις γραμμές

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας