• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 26.8°C / 29.7°C
    3 BF
    44%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 25.0°C / 30.1°C
    3 BF
    41%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.5°C / 29.3°C
    3 BF
    59%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    2 BF
    41%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.9°C / 27.9°C
    4 BF
    42%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 29.0°C
    2 BF
    51%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 25.4°C / 25.4°C
    0 BF
    36%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 30.2°C / 30.2°C
    2 BF
    43%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    26°C 22.1°C / 26.1°C
    2 BF
    56%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 24.6°C / 26.9°C
    2 BF
    65%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.4°C / 25.8°C
    2 BF
    73%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.1°C / 25.1°C
    1 BF
    76%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    0 BF
    88%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    29°C 28.9°C / 29.0°C
    3 BF
    42%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    29°C 25.5°C / 29.9°C
    2 BF
    42%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.2°C / 25.8°C
    4 BF
    57%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    30°C 27.7°C / 30.0°C
    2 BF
    31%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.3°C / 23.3°C
    3 BF
    76%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.1°C / 26.7°C
    2 BF
    58%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.7°C / 23.7°C
    1 BF
    48%

ΧΑΡΤΗΣ 1: Η υδρολογική λεκάνη του χειμάρρου Σούρες, σε σχέση με τα γειτονικά όρη Πάρνηθα, Κιθαιρώνας και Πατέρας, καθώς και με τα διοικητικά όρια της νομαρχίας Δυτικής Αττικής, του Δήμου Μάνδρας και της κοινότητας Μαγούλας

Μαζί πνιγήκαμε...

  • A-
  • A+

Το άρθρο αυτό αποτελεί συνέχεια εκείνου της 16/11/2017 και έρχεται να τεκμηριώσει τα σημαντικότερα αίτια του πλημμυρικού επεισοδίου της 15ης Νοεμβρίου 2017.

Ως γεωλόγος εκπαιδευμένος με ανώτερες σπουδές που απέκτησα κατά τη φοίτησή μου στο ΔΠΣ «Πρόληψη και διαχείριση φυσικών καταστροφών», πολύ δε περισσότερο ως κάτοικος Μάνδρας, θα ήθελα να τεκμηριώσω τις απόψεις που διατύπωσα τόσο κατά την πτυχιακή μου εργασία στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού προγράμματος όσο και κατά το βίωμα της 15ης Νοεμβρίου 2017, απομονώνοντας τα βαριά συναισθήματά μου από την απώλεια της θείας μου Ευανθίας Ρόκα, αλλά και των υπόλοιπων θυμάτων (που τους περισσότερους γνώριζα προσωπικά).

Δεν φιλοδοξώ κάποιου είδους αποκλειστικότητα για τα παρακάτω, αφού στην περιοχή οι δάσκαλοί μας Ηλίας Μαριολάκος, Δημήτρης Παπανικολάου (ο εκλιπών), Ιωάννης Φουντούλης και Ευθύμιος Λέκκας (καθηγητές του Γεωλογικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών), είχαν επισημάνει εδώ και δεκαετίες τον πλημμυρικό κίνδυνο για την πόλη της Μάνδρας.

Τα πλημμυρικά φαινόμενα λοιπόν αποτελούν μια φυσική κατ’ αρχήν διαδικασία που συνέβαινε και θα συμβαίνει στο μέλλον, όταν η ένταση και η ποσότητα της βροχής ξεπερνούν την ικανότητα του εδάφους και του υδρογραφικού δικτύου μιας περιοχής να απορροφήσει και να αποστραγγίσει αντίστοιχα το νερό που συγκεντρώνεται.

Ο χείμαρρος και η λεκάνη του Σούρες αποτελούν ένα υδρολογικό σύστημα που πηγάζει και αποστραγγίζει το κεντρικό τμήμα των ανατολικών-νοτιοανατολικών απολήξεων του Ορους Πατέρα και εκβάλλει (στη φυσική του εξέλιξη) στον Σαρωνικό κόλπο, πλησίον του ρέματος Σαρανταπόταμου στα δυτικά της πόλης της Ελευσίνας.

Με εκτροπή της κοίτης κατά την κατασκευή της Αττική Οδού, τα νερά του Σούρες καταλήγουν στον Σαρανταπόταμο και γι' αυτό δεν είχαμε περισσότερες ζημιές (ακόμα και θύματα), διότι οι βόρειες συνοικίες της Ελευσίνας (που είχαν πληγεί το 1996) γλίτωσαν.

Η συνολική έκταση της λεκάνης υπολογίζεται στα 58 Km2 περίπου. Το 90% της έκτασης της λεκάνης βρίσκεται εντός των διοικητικών ορίων του Δήμου Μάνδρας (52,2 Km2), το 8,7% εντός της (πρώην) κοινότητας Μαγούλας (5,1 Km2) και ένα μικρό τμήμα 1,3% εντός των διοικητικών ορίων του Δήμου Ελευσίνας (0,78 Km2, χάρτης 1).

↳ Η διαχρονικότητα της εσφαλμένης χρήσης γης στην πόλη της Μάνδρας. Ολη η χερσαία περιοχή που απεικονίζεται στη φωτογραφία, εντάχθηκε στο σχέδιο πόλεως το 2009. Η ζώνη κατάκλυσης των πλημμυρικών νερών και των φερτών υλικών της 15ης Νοεμβρίου, καλύπτει το μεγαλύτερο τμήμα της νεοενταχθείσας περιοχής στο σχέδιο πόλης. Στο βάθος διακρίνεται η πόλη της Μάνδρας δομημένη πάνω στα στοιχεία του χειμάρρου.

Τα αίτια της τραγωδίας της 15ης Νοεμβρίου 2017 κατηγοριοποιούνται σε εκείνα που οφείλονται σε ακραίο και μη αναμενόμενο φαινόμενο με μεγάλη περίοδο επαναφοράς και σε εκείνα που οφείλονται σε ανθρωπογενή παρέμβαση επί των στοιχείων του χείμαρρου (κοίτη & αναβαθμίδες).

Το παρόν δημοσίευμα αναφέρεται μόνο στα αίτια που αφορούν την ανθρωπογενή παρέμβαση επί της κοίτης, ενώ σε δεύτερο χρόνο θα ακολουθήσει δημοσίευμα στο οποίο θα διατυπώνονται τα αίτια που οφείλονται στον ακραίο χαρακτήρα του φαινομένου.

 Εσφαλμένη χρήση γης

Καταλυτικό παράγοντα τόσο των ανθρώπινων απωλειών όσο και των εκτεταμένων υλικών ζημιών κατά το πλημμυρικό επεισόδιο της 15ης Νοεμβρίου 2017 αποτελεί η ανθρώπινη παρέμβαση στα στοιχεία των χειμάρρων (δηλ. κυρίως κοίτη, αναβαθμίδες και λεκάνη κατάκλυσης).

Ως γνωστόν η αύξηση του πληθυσμού και των αναγκών του οδηγεί μοιραία στην αυξημένη ζήτηση γης.

Ετσι ήταν αναπόφευκτη η εσφαλμένη χρήση γης στους χείμαρρους Σούρες και Αγ. Αικατερίνης όσον αφορά την ανάπτυξη του βιομηχανικού και του αστικού ιστού πάνω στα στοιχεία τους.

Τα σημαντικότερα εμπόδια κατά τη διεύθυνση ροής των πλημμυρικών νερών κατά το καταστροφικό συμβάν, τα οποία αποτελούν παραδείγματα προς αποφυγή, είναι μεταξύ άλλων:

Ο ίδιος ο αστικός ιστός της πόλη της Μάνδρας, ο οποίος είναι αναπτυγμένος, καλύπτοντας όλο το μήκος της κοίτης και των αναβαθμίδων του χείμαρρου της Αγίας Αικατερίνης. Κανένα αντιπλημμυρικό έργο δεν έχει λάβει χώρα εδώ και χρόνια, παρά τη διαχρονικότητα του φαινομένου.

 Η βιομηχανική εγκατάσταση της Βακόντιος ΑΕΒΕ, η οποία είναι χτισμένη πάνω στο ρέμα Σούρες.

Το εργοτάξιο του Δήμου Μάνδρας σε εγκάρσια ανάπτυξη με τον ρου του ομώνυμου χείμαρρου.

 Ο δρόμος εισόδου του κοιμητηρίου του Δήμου Μάνδρας, ο οποίος έχει κατασκευαστεί πάνω στην κοίτη του χείμαρρου Σούρες, αφήνοντας μικρής διατομής οχετό για την απορροή των νερών.

Αναφορικά με τον χώρο του εργοταξίου, από τη δεκαετία του '90 ο καθηγητής Γεωλογίας, Ηλίας Μαριολάκος, είχε προτείνει την παγίδευση των πλημμυρικών νερών του χείμαρρου Σούρες σε μεγάλο ανοιχτό όρυγμα, που είχε απομείνει από την εκμετάλλευση των ορυχείων βωξίτη στη θέση του σημερινού εργοταξίου Μάνδρας.

Ο σκοπός ήταν διπλός. Αφενός να ανασχεθεί η ορμή του χείμαρρου, αφετέρου να διοχετευτούν τα νερά στον καρστικό υδροφόρο ορίζοντα.

Αντ' αυτού επιλέχθηκε η πλήρωση του ορύγματος (πιθανόν με επικίνδυνα βιομηχανικά απόβλητα από τις γειτονικές βιομηχανίες) και η αλλαγή χρήσης γης με τη χωροθέτηση του εργοταξίου του δήμου.

Σε μεταγενέστερους χρόνους ο ίδιος καθηγητής είχε προτείνει την απομάκρυνσή του από τη σημερινή θέση σαν παράδειγμα προς μίμηση.

 Εσφαλμένη αίσθηση ασφάλειας εν όψει πλημμυρικού επεισοδίου

Η εσφαλμένη αίσθηση ασφάλειας εν όψει ενδεχόμενου πλημμυρικού επεισοδίου προκύπτει από τη μηδενική απορροή των χειμάρρων σε όλες σχεδόν τις υπόλοιπες βροχοπτώσεις (εκτός των ακραίων φαινομένων) και είναι διαχρονική.

Για τον λόγο ότι το γεωλογικό υπόβαθρο των λεκανών Σούρες & Αγίας Αικατερίνης απαρτίζεται από ασβεστολιθικά πετρώματα με μεγάλο βαθμό κατείσδυσης, η συνήθης απορροή στις κοίτες των χειμάρρων αυτών είναι πρακτικά μηδενική.

Αποτέλεσμα αυτού είναι να λησμονούνται τα πλημμυρικά επεισόδια και οι σχεδιασμοί να είναι βραχυπρόθεσμοι και εσφαλμένοι

Στην περίπτωση της πόλης Μάνδρας η εσφαλμένη αίσθηση ασφάλειας παρατηρείται σε όλες τις κλίμακες της ανθρώπινης κοινωνίας & δραστηριότητας.

Στην κλίμακα του απλού κάτοικου, λόγω της αυξημένης ζήτησης γης, παρατηρούνται συνεχώς μπαζώματα, οικοπεδοποιήσεις και ανοικοδομήσεις τόσο στις κοίτες των χειμάρρων όσο και στη στενή λεκάνη κατάκλυσης (ως είθισται τις τελευταίες δεκαετίες, χωρίς φυσικά κανέναν έλεγχο).

Στην κλίμακα της τοπικής δημοτικής αρχής η εσφαλμένη αίσθηση ασφάλειας οδηγεί τους αιρετούς (που αποτιμούν το έργο τους μόνο εν όψει της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης) συνεχώς σε εσφαλμένους και κοντόφθαλμους σχεδιασμούς που δεν συνάδουν με το βεβαρημένο ιστορικό των πλυμμυρικών επεισοδίων. Ετσι ο δήμος αρκείται με τον «καθαρισμό» των φρεατίων, ενώ θα έπρεπε ήδη να είχε επιδιώξει εδώ και χρόνια τον σχεδιασμό των αντιπλημμυρικών έργων στα ανάντη της λεκάνης (π.χ. ανασχετικά φράγματα με ταυτόχρονες γεωτρήσεις εμπλουτισμού του υδροφόρου ορίζοντα).

Το 2009 εγκρίθηκε η επέκταση της πόλης της Μάνδρας στην περιοχή της Αγίας Αικατερίνης μέσα στη λεκάνη κατάκλυσης του ομώνυμου ρέματος.

Ουδεμία αναφορά έγινε για την όδευση των πλημμυρικών νερών που θα διέρχονται από τον νέο οικιστικό ιστό της πόλης παρά το πρόσφατο βεβαρημένο ιστορικό (1996, 1999, 2002).

↳ Πάνω: Η κοίτη του χειμάρρου Σούρες στη βιομηχανία Βακόντιος ΑΕΒΕ πριν το πλημμυρικό επεισόδιο της 15ης Νοεμβρίου 2017. Κάτω: Η ίδια κοίτη μετά το πλημμυρικό επεισόδιο της 15ης Νοεμβρίου (ΕΚΠΑ / Μανώλης Ανδρεαδάκης)

Εκ των πραγμάτων οδηγούμαστε στο συμπέρασμα (άλλωστε και η κοινή λογική επιτάσσει το ίδιο) ότι πρώτα θα έπρεπε να είχαν εκπονηθεί μελέτες αντιμετώπισης πλημμυρικού κινδύνου και σε δεύτερο χρόνο θα έπρεπε να ακολουθήσει η ένταξη της περιοχής στο σχέδιο πόλης.

Ο σχεδιασμός επομένως ήταν και θα είναι εσφαλμένος στο μέλλον, αν δεν εκτιμήσουμε σοβαρά το ακραίο πλημμυρικό επεισόδιο της 15ης Νοεμβρίου 2017.

Τις τελευταίες ημέρες γίνεται λόγος στα ΜΜΕ για τη μελέτη εκτροπής του χείμαρρου της Αγίας Αικατερίνης στον χείμαρρο του Σούρες.

Ως έργο ακούγεται κατ' αρχήν ελπιδοφόρο. Αν όμως αποτυπωθούν στον χάρτη οι επιπτώσεις από την εκτροπή των πλημμυρικών νερών και φερτών υλών του χείμαρρου της Αγίας Αικατερίνης με βάση την καταστροφική εμπειρία της 15ης Νοεμβρίου, διαπιστώνεται ότι πρόκειται για άλλον έναν λανθασμένο σχεδιασμό.

Αν είχε υλοποιηθεί, η πόλη της Μάνδρας θα απέφευγε τα θύματα και τις καταστροφές, αλλά οι απώλειες θα μετατοπίζονταν γεωγραφικά στο δημοτικό διαμέρισμα Μαγούλας, όπως και στη βιομηχανική περιοχή της Μάνδρας στα νοτιοανατολικά, αφού βρίσκεται στα κατάντη του σχεδιαζόμενου σημείου εκτροπής (βλ. χάρτη 1).

Να σημειωθεί ότι τα πλημμυρικά νερά και οι φερτές ύλες του χείμαρρου Σούρες κατά το πλημμυρικό επεισόδιο της 15ης Νοεμβρίου έπληξαν και τη Μαγούλα στα δυτικά περιθώρια του δημοτικού διαμερίσματος, αλλά χωρίς εκτεταμένες καταστροφές.

Θα βλέπαμε επομένως εικόνες όπως παρακάτω στους δρόμους της Μαγούλας αν είχε υλοποιηθεί η εκτροπή της Αγίας Αικατερίνης, λαμβάνοντας υπόψη ότι ο όγκος των πλημμυρικών νερών και φερτών υλών θα ήταν τουλάχιστον διπλάσιος, αφού θα αθροίζονταν με εκείνα του χείμαρρου Σούρες.

Το έργο συνεπώς της εκτροπής του χείμαρρου της Αγίας Αικατερίνης θα είναι ελλιπές και επικίνδυνο για το δημοτικό διαμέρισμα της Μαγούλας, αν δεν συνοδευτεί με ανασχετικά φράγματα σε επιμέρους κλάδους του υδρογραφικού δικτύου, υποστηριζόμενα με γεωτρήσεις εμπλουτισμού.

*Γεωλόγος, κάτοικος Μάνδρας

Ιστορικό πλημμυρικών επεισοδίων στην περιοχή της Μάνδρας

◼ Ρωμαϊκοί χρόνοι (Παυσανίας 150 μ.Χ.) με ανθρώπινα θύματα στην περιοχή της Ελευσίνας από τον χείμαρρο του Ελευσίνιου Κηφισού (σημερινός Σαρανταπόταμος), που γειτνιάζει με τον χείμαρρο Σούρες.

◼ 1953 με υλικές ζημιές.

◼ Νοέμβριος 1963 με ένα ανθρώπινο θύμα και ζημιές στη σιδηροδρομική γραμμή στο ύψος της ΠΥΡΚΑΛ, σε κατοικίες και καλλιέργειες.

◼ Νοέμβριος & Δεκέμβριος 1977 με υλικές ζημιές.

◼ Φεβρουάριος 1978. Εκατοντάδες ζώα πνίγηκαν και αποκλείστηκαν οι κάτοικοι της περιοχής.

◼ Ιανουάριος 1996, με 2 ανθρώπινα θύματα, εκατοντάδες πλημμυρισμένα σπίτια, καταστήματα και εργοστάσια, δεκάδες κατεστραμμένα αυτοκίνητα.

◼ Νοέμβριος 1999, με υλικές ζημιές σε σπίτια.

◼ Νοέμβριος 2002. Υλικές ζημιές σε κατοικίες και στην τότε σιδηροδρομική γραμμή στο ύψος της ΠΥΡΚΑΛ.

◼ Φεβρουάριος 2015. Υλικές ζημιές σε κατοικίες και σε αυτοκίνητα.

 Αύριο: Προτάσεις για μέτρα αντιμετώπισης του κινδύνου της πλημμύρας στην υδρολογική λεκάνη του χείμαρρου Σούρες.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η καταστροφική επιλογή του 2003 στη Δυτ. Αττική
Η επέκταση της πόλης της Μάνδρας επάνω στο ρέμα έγινε με όλες τις νόμιμες διαδικασίες και τη σύμφωνη γνώμη νομαρχίας και δήμου το 2003 και εγκρίθηκε από την τότε υπουργό ΠΕΧΩΔΕ Βάσω Παπανδρέου. Το σχέδιο...
Η καταστροφική επιλογή του 2003 στη Δυτ. Αττική
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας καταστροφής
Σε συνέχεια των δημοσιευμάτων για την καταστροφή στη Μάνδρα ολοκληρώνεται η αναφορά μου για τα κυριότερα αίτια του πλημμυρικού επεισοδίου της 15ης Νοεμβρίου στη Μάνδρα. Η ξαφνική πλημμύρα οφείλεται σε ακραία...
Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας καταστροφής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κοινωνικά δίκαιος, με ανθρώπινο πρόσωπο ο προϋπολογισμός του 2018
Σιγά σιγά η λασπολαγνεία των τελευταίων ημερών κοπάζει. Η Δυτική Αττική μετράει τις πληγές της. Τα πρωτοφανή ακραία καιρικά φαινόμενα συνεχίζονται σε άλλες Περιφέρειες της πατρίδας μας, προκαλώντας τεράστιες...
Κοινωνικά δίκαιος, με ανθρώπινο πρόσωπο ο προϋπολογισμός του 2018
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα λασπόνερα μιας τραγωδίας
Τα ίδια και τα ίδια πάλι στον λασπότοπο της τραγωδίας.Οι ίδιοι και οι ίδιοι. Αναζητώντας τον εχθρό, τον εχθρό του λαού. Και αυτός δεν ήταν δύσκολο να βρεθεί. Και το έκαναν στο πρόσωπο της νυν περιφερειάρχη....
Τα λασπόνερα μιας τραγωδίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σχεδιασμός και «φυσικές» καταστροφές
Εχει γίνει συνήθεια μετά από κάθε «φυσική» καταστροφή να ανακαλύπτουμε ξανά την… Αμερική. Ολοι αναθεματίζουν την άναρχη και αυθαίρετη δόμηση, τα μπαζώματα, τη γραφειοκρατία και ύστερα όλοι ξαναθυμούνται τα...
Σχεδιασμός και «φυσικές» καταστροφές
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για να μην ξαναζήσουμε τα ίδια
Μετά την τραγωδία στη Δ. Αττική και δεδομένης της σημερινής κατάστασης και της ανάπτυξης του οικιστικού και βιομηχανικού ιστού στις κοίτες και τις ζώνες κατάκλυσης των επιμέρους κλάδων του χειμάρρου Σούρες,...
Για να μην ξαναζήσουμε τα ίδια

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας