Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ωμός καπιταλισμός ή ελεγχόμενη ανάπτυξη;

Ωμός καπιταλισμός ή ελεγχόμενη ανάπτυξη;

  • A-
  • A+

Είναι πλέον σαφές ότι κατακλυζόμαστε από χωρικές επενδύσεις και σχέδια (Σκουριές, Αστέρας Βουλιαγμένης, Ελληνικό, Ακαδημία Πλάτωνος, μεγάλες τουριστικές μονάδες σε Χαλκιδική, Κρήτη και αλλού, νομιμοποίηση αυθαιρέτων στα δάση) και πιστεύω ότι η τάση αυτή θα ενταθεί στα χρόνια που έρχονται.

Αυτό είναι απότοκο διεθνών μακρο-διαδικασιών υφαρπαγής γης που εντείνονται τις τελευταίες δεκαετίες στον παγκόσμιο Νότο, του ντόπιου παραγωγικού μοντέλου και πολιτισμού (που βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην οικοδόμηση και στον τουρισμό) και της ιδιαίτερης ιστορικής συγκυρίας της κρίσης, η οποία αποδυναμώνει τις κοινωνικές αντιστάσεις και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την πραγματοποίηση σχεδίων που πληγώνουν τη χώρα και θα έχουν μακροπρόθεσμα αρνητική συμβολή στην ανάπτυξη.

Ενα πολύ σημαντικό δίλημμα έχει τεθεί από καιρό στο πολιτικό σύστημα και στους πολίτες, στον βαθμό βεβαίως που υπάρχουν βαθμοί ελευθερίας.

Πώς θα πρέπει να διαχειριστούμε το ζήτημα των χωρικών (και των εν γένει οχληρών) επενδύσεων στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου αναπτυξιακού σχεδιασμού για το ξαναστήσιμο της χώρας στα πόδια της;

Στο σημείο αυτό συγκρούονται δύο διαφορετικές λογικές. Σύμφωνα με την πρώτη άποψη που υποστηρίζεται από τη Ν.Δ., τα καθεστωτικά ΜΜΕ και τους περισσότερους πολιτικούς του Κέντρου, η ανάπτυξη είναι εξ ορισμού καλή και επωφελής, και οτιδήποτε τίθεται εμπόδιο σ’ αυτήν πρέπει να παραμεριστεί (από τις συλλογικές συμβάσεις μέχρι την περιβαλλοντική νομοθεσία κι από τα συμφέροντα ολόκληρων κλάδων ώς την πολιτισμική παράδοση).

Η άποψη αυτή είναι ο φυσικός διάδοχος του ωμού μοντερνισμού της μεταπολεμικής εποχής που βάσισε την ανάπτυξη της χώρας στη μετανάστευση, την οικοδόμηση και τη δωρεάν καταστροφή του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της χώρας.

Το μοντέλο αυτό (αλλά και το σκληρό εργασιακό έθος εκείνης της περιόδου) πέτυχε υψηλούς ρυθμούς αύξησης για πολλά χρόνια, αλλά είχε σοβαρές συνέπειες στη ζωή και στον πολιτισμό (δημιουργία προβληματικών και άσχημων πόλεων, εκτεταμένη περιβαλλοντική καταστροφή, βάναυση κακοποίηση του τοπίου, κοινωνικός ατομικισμός, λεηλασία του δημόσιου χώρου, πολιτισμική έκπτωση) και δεν έλυσε σε καμία περίπτωση το οικονομικό πρόβλημα της χώρας και το ζήτημα της απασχόλησης.

Στη μεταπολίτευση τα πράγματα άλλαξαν: οι πολεοδομικές και περιβαλλοντικές διατάξεις του Συντάγματος του 1975 ήταν έκφραση της γενικής αντίληψης που επικράτησε τότε, ότι η χώρα πρέπει να σταματήσει τις καταστροφικές πρακτικές του παρελθόντος και να προστατέψει το περιβάλλον, τις πόλεις και την πολιτισμική της κληρονομιά.

Αυτό, βεβαίως, δεν έγινε, αλλά συγκροτήθηκε ένα προστατευτικό θεσμικό πλαίσιο, αναπτύχθηκαν κοινωνικά κινήματα και διαμορφώθηκε μια ευρύτερη συνείδηση, που έβαλαν τα ζητήματα αυτά στη δημόσια συζήτηση και έθεσαν κάποιους περιορισμούς στην ανεξέλεγκτη χωρική ανάπτυξη.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 το κλίμα στο κυρίαρχο πολιτικό σύστημα και στη δημόσια σφαίρα αλλάζει και η ιδεολογία της ανεξέλεγκτης και ασχεδίαστης ανάπτυξης επιστρέφει μαζί με τον νεοφιλελευθερισμό.

Στα χρόνια της κρίσης η τάση αυτή ενισχύεται. Το είδαμε σε πολλές πράξεις, δηλώσεις και προθέσεις της κυβέρνησης Σαμαρά, το βλέπουμε στη σημερινή αξιωματική αντιπολίτευση και στο μεγαλύτερο μέρος των έγκυρων σχολιαστών, που αδιαφορούν για το περιβάλλον και την πολιτισμική κληρονομιά (τους κατεξοχήν πόρους, αλλά και την ταυτότητα της χώρας) και ακολουθώντας τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη θεωρούν ότι η δασική και η αρχαιολογική υπηρεσία είναι οι μεγάλες πληγές της Ελλάδας.

Η αντίθετη άποψη προτείνει ένα εναλλακτικό πρότυπο «ελεγχόμενης ανάπτυξης», το οποίο επιδιώκει να συνδυάσει την ανάπτυξη με την κοινωνική δικαιοσύνη, την προστασία του περιβάλλοντος και τη μακροπρόθεσμη οικονομική και κοινωνική βιωσιμότητα.

Τα οφέλη και το κόστος της ανάπτυξης δεν μπορεί να αποτιμηθούν απλώς με συμβατικό λογιστικό τρόπο. Χρειάζεται κανείς, λ.χ., να μετρήσει όχι μόνο πόσες θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν, αλλά και τι είδους θέσεις είναι αυτές και για πόσο καιρό, κι ακόμα πόσες άλλες θέσεις εργασίας ενδέχεται να χαθούν εξαιτίας της συγκεκριμένης επένδυσης.

Χρειάζεται να σκεφτεί όχι μόνο τα πρόσκαιρα οφέλη που θα φέρει μια νέα μεγάλη ξενοδοχειακή μονάδα, αλλά τις βραχυπρόθεσμες συνδέσεις και συνέπειες στην τοπική οικονομία και κοινωνία, καθώς και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της στην οικονομική δομή και στο τουριστικό προϊόν της περιοχής (το οποίο σε συνδυασμό με την αυξανόμενη περιβαλλοντική καταστροφή κινδυνεύει -κι αυτό είναι ευφημισμός- από υποβάθμιση και αλλοιώσεις).

Χρειάζεται, επιπλέον, να αναλογιστεί τον αντίκτυπο στον πολιτισμό, την παράδοση και τη φυσιογνωμία της χώρας, περί των οποίων τόσο κόπτονται κατά τ’ άλλα η Ν.Δ. και οι λοιποί δημοσιολογούντες.

Το τοπίο είναι ο καθρέφτης του πολιτισμού και η ψυχή της χώρας. Καλώς ή κακώς η χώρα έχει αυτήν την κληρονομιά που έχει και είναι εμπεδωμένες στην παγκόσμια συνείδηση πολλαπλές συνδέσεις ανάμεσα στη φύση, το τοπίο και τους πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν σ’ αυτή τη γη. Οι συνδέσεις αυτές -κρίσιμες για την εθνική ταυτότητα και την εικόνα της χώρας- έχουν υπονομευθεί από το καταστροφικό έργο δεκαετιών.

Τώρα ανθεί πάλι επιθετικός ο ωμός μοντερνισμός. Ας πάρουμε το ζήτημα των υψών. Από τον 19ο αιώνα αλλά και σε όλη τη διάρκεια του 20ού επικράτησε η αντίληψη ότι η ιστορική φυσιογνωμία της πόλης επέβαλε να παραμείνουν τα ύψη των νέων κτιρίων χαμηλά. Παρά τους συμβιβασμούς (που αύξησαν κάπως τα γενικά ύψη) και τις χαριστικές τροποποιήσεις (που αλλοίωσαν λόφους, αρχαιολογικές περιοχές και οπτικές προοπτικές), η αρχή αυτή επικράτησε με τις συντριπτικά περισσότερες παραβιάσεις να έχουν γίνει την περίοδο της δικτατορίας. Τώρα η επένδυση στο Ελληνικό θέλει να κατασκευάσει πλήθος ουρανοξυστών τύπου Ντουμπάι στην κοντινή ακτή.

Αντιλαμβάνομαι τους στόχους της εταιρείας που θέλει να δημιουργήσει ένα επιθετικό τοπόσημο στην αυλή της Ακρόπολης.

Θεωρώ όμως ότι είναι εξίσου σημαντικό να επιδειχθεί σεβασμός στην ιστορική φυσιογνωμία της πόλης και τους πολεοδομικούς κανόνες και θα ήθελα πραγματικά να ήξερα πώς αντιλαμβάνονται το μέλλον της Αθήνας και τον ελληνικό πολιτισμό αυτοί που τάσσονται αναφανδόν υπέρ της άρσης κάθε περιορισμού, κι ακόμα αν γνωρίζουν πώς επιλύονται τα ζητήματα αυτά στην Ευρώπη που τόσο θαυμάζουν;

Ακόμα πιο σημαντικό ίσως είναι το ζήτημα του μολ στην Ακαδημία Πλάτωνος.

Ο υποβαθμισμένος αυτός αρχαιολογικός χώρος (για λόγους που αξίζει να αναζητηθούν όχι μόνο στην πιθανή έλλειψη σημαντικών καταλοίπων, αλλά και στη γεωγραφική θέση στο φτωχό δυτικό τμήμα της πόλης) κατέχει μια σημαντική θέση στο παγκόσμιο φαντασιακό για την αρχαία Αθήνα και μπορεί να μετατραπεί σε έναν από τους πιο δυναμικούς αρχαιολογικούς, πολιτισμικούς και οικονομικούς χώρους, αναζωογονώντας τη γύρω περιοχή που φαίνεται να θέλει και να μπορεί να συμμετάσχει ενεργά σ’ αυτή τη διαδικασία.

Η επιχειρούμενη, αν όχι αποφασισμένη, κατά παράβαση της ισχύουσας νομοθεσίας, κατασκευή ενός μεγαθήριου μολ δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο ακυρώνει βάναυσα και μόνιμα την παραπάνω προοπτική με ένα έργο που ελέγχεται επιπλέον για την αμφίβολη αναπτυξιακή του αξία (καθώς θα βασιστεί στην αφαίμαξη των εμπορικών και ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων των γύρω περιοχών) και τις πολεοδομικές του συνέπειες (επιβάρυνση και μαρασμός της συνοικίας) για να μην αναφερθούμε στην ιδιωτικοποίηση του δημόσιου χώρου που αντιπροσωπεύει.

Δεν ξέρω αν η ιδεολογία της ελεγχόμενης ανάπτυξης μπορεί να μετατραπεί σε ηγεμονική ιδεολογία και πολιτικό πρόγραμμα, αναρωτιέμαι όμως αληθινά για το ποιοι μπορεί να είναι σήμερα οι πολιτικοί, κοινωνικοί και ιδεολογικοί εκφραστές της.

*αναπληρωτή καθηγητή Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

ΑΠΟΨΕΙΣ
Θέλουμε διαφορετικές δομές
Ζούμε σε δύσκολες συνθήκες, κάποιοι από μας σε τραγικές συνθήκες. Ζούμε την εποχή της ανεξέλεγκτης «αγοράς», της αφθονίας της «προσφοράς» αλλά και της αδυναμίας «ζήτησης» βασικών αγαθών, από πολλούς. Ζούμε...
Θέλουμε διαφορετικές δομές
ΑΠΟΨΕΙΣ
H λιτή αφθονία δεν είναι θέμα για σπέκουλα
Πολλή κουβέντα έγινε τις τελευταίες μέρες, με αφορμή την αναφορά του Αλέξη Τσίπρα στην κοινωνία της «ολιγαρκούς αφθονίας». Θα πρέπει όποιος αναφέρεται σε αυτή να φροντίζει οι πολιτικές του πράξεις να...
H λιτή αφθονία δεν είναι θέμα για σπέκουλα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Αναπτυξιακή Τράπεζα, προϋπόθεση για τον παραγωγικό μετασχηματισμό
Άρθρο στην «Εφημερίδα των Συντακτών» του αντιπροέδρου της κυβέρνησης και υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης, Γιάννη Δραγασάκη.
Η Αναπτυξιακή Τράπεζα, προϋπόθεση για τον παραγωγικό μετασχηματισμό
Οικολογία και τεχνολογία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τεχνολογία: η οικολογική σκοπιά
Ο 21ος αιώνας χαρακτηρίζεται από την ιλιγγιώδη ανάπτυξη της Τεχνολογίας, δηλαδή της ραγδαίας αντικατάστασης καθημερινών και αναγκαίων λειτουργιών της δράσης του Ανθρώπου από μηχανικά μέσα.
Τεχνολογία: η οικολογική σκοπιά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Χριστός, το χρέος και ο Χάντσον
Μετά από έρευνες δεκαετιών, ο (ακόμη αμετάφραστος στην Ελλάδα) Αμερικανός οικονομολόγος Μάικλ Χάντσον (Michael Hudson) μας αφηγείται τους τρόπους με τους οποίους οι αρχαίοι πολιτισμοί της Μεσοποταμίας...
Ο Χριστός, το χρέος και ο Χάντσον
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το θέμα δεν είναι τι χρωστάς, αλλά ποιος είσαι εσύ που χρωστάς
Η πλεονασματική Γερμανία χρωστά συνολικά 212% των εισοδημάτων της, το πιο σημαντικό όμως είναι ότι οι πιο υπερχρεωμένες χώρες δεν είναι η Ελλάδα και η Ιταλία, αλλά χώρες όπως η Ιρλανδία (475% του ΑΕΠ), η...
Το θέμα δεν είναι τι χρωστάς, αλλά ποιος είσαι εσύ που χρωστάς

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας