• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    7°C 3.6°C / 10.2°C
    1 BF
    77%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 4.7°C / 8.5°C
    3 BF
    65%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C 2.0°C / 7.6°C
    2 BF
    77%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    1°C -1.1°C / 1.1°C
    1 BF
    85%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 5.2°C
    0 BF
    87%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.0°C / 7.0°C
    2 BF
    81%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 1.8°C / 3.4°C
    2 BF
    70%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 5.0°C / 5.0°C
    2 BF
    88%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.8°C / 11.1°C
    2 BF
    81%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 6.9°C
    1 BF
    81%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.4°C / 11.2°C
    3 BF
    58%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.6°C / 9.6°C
    3 BF
    58%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    4 BF
    66%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 5.0°C / 6.8°C
    3 BF
    65%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 6.2°C / 7.5°C
    2 BF
    74%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    1 BF
    76%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 3.8°C / 9.9°C
    2 BF
    74%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.7°C / 7.7°C
    3 BF
    64%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.7°C / 6.7°C
    3 BF
    89%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 3.8°C / 3.8°C
    1 BF
    84%

Για τον νομιναλισμό

  • A-
  • A+

Θυμάμαι, από την εποχή των νεανικών μου χρόνων, ορισμένους νομιναλιστικούς χλευασμούς ενάντια στους μαρξιστές: η ταξική πάλη είναι μια απλή επινόηση για τον απλό λόγο ότι οι τάξεις δεν υπάρχουν: πραγματικά είναι τα άτομα και όχι οι τάξεις.

Συνεχίζοντας τη σκέψη μας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι πραγματικά δεν είναι ούτε τα άτομα, γιατί πραγματικές είναι μόνον οι αισθήσεις που προσαρτώνται στην ατομική συνείδηση∙ σήμερα όμως δεν αξίζει τον κόπο να εμπλακούμε σε θεωρήσεις αυτού του τύπου: από προλεταριάτο, εργατική τάξη, μεσαία τάξη, αστική τάξη, μεγαλοαστική τάξη, είναι γεμάτα τα βιβλία και οι εφημερίδες κάθε πολιτικού προσανατολισμού, αν και, φυσικά, δεν παραδέχονται όλοι ότι γι’ αυτό η ταξική πάλη είναι μια αναγκαιότητα ή ένα απόλυτο καλό.

Παρ’ όλα αυτά, αυτός ο νομιναλισμός άφησε πίσω του κάποια κληρονομιά: για παράδειγμα, μια κάποια «ηράκλεια» θέση, που είναι δυνατόν να ανιχνεύσουμε και σε τίμιους διανοούμενους της Αριστεράς.

Συχνά συμβαίνει, για παράδειγμα, αν προσπαθήσετε να εξηγήσετε σε κάποιον διανοούμενο της Αριστεράς ότι η αντιφασιστική πάλη δεν αρκεί για να ξεριζώσει τον φασισμό αν δεν συνοδεύεται από την αντικαπιταλιστική πάλη, θα σας απαντήσει: «Μα τι είναι τελικά αυτός ο καπιταλισμός; Χθες ήταν ένα πράγμα, σήμερα είναι κάτι άλλο, αύριο θα είναι πάλι κάτι άλλο. Ποιον καπιταλισμό πρέπει να πολεμήσουμε; Είναι χρήσιμο να πολεμήσουμε κάθε φόρμα καπιταλισμού;».

Σε αμφιβολίες αυτού του τύπου υπάρχει πράγματι η αλήθεια ότι, δυστυχώς, ο καπιταλισμός ξέρει να μεταμορφώνεται και να εφευρίσκει πάντα νέα όπλα και στρατηγικές και ότι αυτή η ικανότητά του κάνει την αστική τάξη μια τάξη που δύσκολα πεθαίνει.

Μόνο που ο τίμιος καθηγητής, περνώντας από αμφιβολία σε αμφιβολία, αγκυροβολεί στην παρηγορητική αλήθεια ότι ο καπιταλισμός ως σύστημα εκμετάλλευσης ή δεν υπάρχει πια ή καταλήγει στο να αυτοκαταστρέφεται, ότι τα κέρδη του καπιταλίστα είναι προϊόν τίμιας δουλειάς και το πολύ πρέπει να εκλείψουν ορισμένα παρασιτικά κέρδη, και ότι οι εργασιακές σχέσεις δεν έχουν σχέση με τη συνθήκη του εκμεταλλευόμενου και ότι η ταυτοποίηση είναι αποτέλεσμα σχηματικής και αρχαϊκής μαζοχιστικής ή ιδεολογικής ψευδαίσθησης.

Ετσι, ο σύγχρονος ηράκλειος τρόπος σκέψης κατατροπώνει τον πόλεμο και ανακαλύπτει την κοινωνική οικουμενική συναίνεση.

*Ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το σύστημα σε κρίση και η πάλη για να το αλλάξουμε
Η διαπίστωση ότι το καπιταλιστικό σύστημα βρίσκεται σε κρίση γίνεται πλέον από εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Η πανδημία του Covid-19 συμπύκνωσε όλες τις πλευρές αυτής της κρίσης που διαπερνάει την...
Το σύστημα σε κρίση και η πάλη για να το αλλάξουμε
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απαισιόδοξες σκέψεις
Σήμερα λοιπόν, ενώ πλέουμε χωρίς τη σιγουριά της μαρξιστικής πυξίδας, δεν μπορούμε πια να επικαλεστούμε το νομοτελειακό μέλλον για να διαβάσουμε σωστά το παρόν. Αρα το μόνο που μας μένει είναι να ζυγίσουμε τις...
Απαισιόδοξες σκέψεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί «λαϊκισμού»
Το γεγονός ότι η Αριστερά, ιδίως στην Ελλάδα, αλλά κατά τα τελευταία χρόνια και διεθνώς, ανέκαθεν αναφερόταν στον λαϊκισμό κατά κανόνα με αρνητικό πρόσημο αποτελεί ένδειξη ενός φαινομένου ίσως πρωτοφανούς στην...
Περί «λαϊκισμού»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το «τέλος της ιστορίας» και η «σύγκρουση των πολιτισμών»
Ο φιλελεύθερος καπιταλισμός, κατά τον Fukuyama, πλέον είχε αναδειχθεί αδιαμφισβήτητος νικητής στο πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό και ιδεολογικό πεδίο σε αυτή την ιδιότυπη «μάχη των πολιτευμάτων». Ο Fukuyama...
Το «τέλος της ιστορίας» και η «σύγκρουση των πολιτισμών»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιδεολογία, πολιτική και κυβερνησιμότητα
Ομολογώ, εξ αρχής, πως δεν ξέρω τι σημαίνει η τελευταία λέξη του τίτλου. Τον χρησιμοποιώ μόνο γιατί έχει επιλεγεί από τη διανόηση της αξιωματικής αντιπολίτευσης (π.χ. το βιβλίο του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς...
Ιδεολογία, πολιτική και κυβερνησιμότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αριστερά και Χριστούγεννα
Τιμώντας τα φετινά Χριστούγεννα, μέσα σε δυσμενέστατες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες, καθώς και διεθνείς, με τον πόλεμο της Ουκρανίας σε πλήρη εξέλιξη, έχουμε πολλούς λόγους να απαιτούμε «επί γης ειρήνη...
Αριστερά και Χριστούγεννα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας