Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οκτωβριανή Eπανάσταση: τι πρόσφερε, τι έμεινε
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οκτωβριανή Eπανάσταση: τι πρόσφερε, τι έμεινε

  • A-
  • A+

Φέτος συμπληρώνονται εκατό χρόνια από την εκδήλωση της Οκτωβριανής Επανάστασης στη Ρωσία. Από όποια πλευρά και αν το δει κανείς, αν θέλει να είναι στοιχειωδώς σοβαρός, πρέπει να παραδεχτεί ότι ήταν ένα κορυφαίο γεγονός που συγκλόνισε και επηρέασε δραστικά τους συσχετισμούς των κοινωνικών δυνάμεων σ’ όλο τον κόσμο.

Οι μπολσεβίκοι πέτυχαν, σε συνθήκες πανεθνικής κρίσης, υπό την καθοδήγηση μιας πολιτικής ιδιοφυΐας. Λένιν το όνομά του. Πολύ λίγοι άνθρωποι στην ιστορία έχουν γνωρίσει τέτοια απότομη μετάβαση από τη φτώχεια, την ανωνυμία και τις διώξεις στην εξουσία, όπως οι ηγέτες των μπολσεβίκων.

Ολα αυτά σε ένα πλαίσιο ευρωπαϊκό εξύμνησης της αέναης «προόδου». Τα κορυφαία στελέχη τους (Λένιν, Τρότσκι, Ζινόβιεφ, Κάμενεφ, Μπουχάριν κ.ά.), στις μακρές περιόδους εξορίας και αυτοεξορίας, ζούσαν σε δυτικοευρωπαϊκές χώρες. Εκεί είδαν από κοντά την καπιταλιστική ανάπτυξη, πυρήνας της οποίας ήταν η εκβιομηχάνιση.

Κατά τον Λένιν, «πρόοδος» σήμαινε αποδοχή από την Ανατολή του μαρξισμού, ενός παιδιού της γερμανικής φιλοσοφίας, της αγγλικής Πολιτικής Οικονομίας και του γαλλικού σοσιαλισμού.

Ακόμη περισσότερο, δεν πίστευε ότι η Ανατολή μόνη της θα μπορούσε να πετύχει την κοινωνική της απελευθέρωση. Με λίγα λόγια, ήταν «δυτικόστροφοι» διανοούμενοι. Αυτό έπαιξε τεράστιο ρόλο στη διαμόρφωση του χαρακτήρα της επανάστασης και του σοβιετικού κράτους. Η Ρωσία τότε ήταν μισο-φεουδαρχική χώρα με τεράστιο αγροτικό τομέα πάμφτωχων μουζίκων και πολύ μικρή βιομηχανία.

Οταν οι μπολσεβίκοι μετά την επικράτησή τους μετέτρεψαν τον χαρακτήρα της επανάστασης από αντιφεουδαρχικό σε αντικαπιταλιστικό προχώρησαν σε μια βαθιά διαστροφή του μαρξισμού. Γι’ αυτούς λοιπόν ο σοσιαλισμός δεν είναι καρπός της βιομηχανικής ανάπτυξης, αντίθετα είναι ο κινητήρας της.

Ετσι, εφαρμόστηκε μια βίαιη πολιτική συσσώρευσης κεφαλαίου (ο Στάλιν για λόγους εξωραϊσμού την αποκαλούσε «σοσιαλιστική συσσώρευση»), η οποία κορυφώθηκε με την αναγκαστική κολεκτιβοποίηση (1929-30).

Η εφαρμογή αυτής της πολιτικής, η οποία ξεπερνούσε τα όρια των εθνικών πόρων και των αντοχών του λαού, δεν θα είχε καμία τύχη χωρίς την ύπαρξη μιας συμπαγούς και αδυσώπητης διοίκησης. Εδώ έχουμε το δεύτερο χαρακτηριστικό του σοβιετικού κράτους: τη βασιλεία του κομματικού μηχανισμού. Η στράτευση ως λειτούργημα, η πειθαρχία ως αφοσίωση.

Σημείο καμπής, η κατάπνιξη της εξέγερσης των ναυτών του στόλου στη νησιωτική πόλη της Κροστάνδης (Μάρτιος 1921). Μετά από αυτό, απαγορεύτηκε η λειτουργία άλλων κομμάτων και διωκόταν η όποια διαφωνία για την πολιτική του κόμματος. Ο μπολσεβικισμός αντάμα με τον ανατολικό δεσποτισμό είχε φτάσει στο κατώφλι αυτού που αργότερα ονομάστηκε ολοκληρωτισμός.

Ο Στάλιν εξέφρασε με τον πιο αδυσώπητο τρόπο την πολιτική της βίαιης και απάνθρωπης εκβιομηχάνισης. Οπως γράφει ο Ισαάκ Ντόιτσερ: «Ο Στάλιν απέσπασε την ευρωπαϊκή Ρωσία από την Ευρώπη και έφερε την ασιατική Ρωσία εγγύτερα στην Ευρώπη. Η ανταμοιβή αυτής της επανάστασης ήταν εκθαμβωτική αλλά το κόστος μεγάλο: η πλήρης απώλεια της πνευματικής και πολιτικής ελευθερίας μιας ολόκληρης γενιάς» (Isaak Deutscher, «Stalin», Penguin 1966).

Απ’ αυτό το σημείο μέχρι την προσωπολατρία προς τον Στάλιν η απόσταση είναι μηδαμινή. Φαινόμενο καθόλου μαρξιστικό, άκρως θρησκευτικό. Στο βάθος της σκέψης των περισσότερων στελεχών των μπολσεβίκων, ειδικότερα του Στάλιν, υπάρχει μια δυσπιστία για την κοινωνία, μια απαισιόδοξη προσέγγιση γι’ αυτήν. Ο σοσιαλισμός μπορεί να οικοδομηθεί διά του εξαναγκασμού, όχι διά της πειθούς.

Τελικά η Οκτωβριανή Επανάσταση σε τι πέτυχε; Τι πρόσφερε; Από την άποψη της ανάπτυξης πέτυχε πολλά. Η ΕΣΣΔ του ’50 σε σχέση με την πάμφτωχη και οπισθοδρομική Ρωσία του ’20 ήταν μια βιομηχανική χώρα με σημαντικές προόδους στη μόρφωση του λαού της και στην παροχή κοινωνικών υπηρεσιών. Ολα αυτά επιτεύχθηκαν σε μόλις είκοσι πέντε χρόνια. Η επιτυχής άμυνα και αντεπίθεση της ΕΣΣΔ στη ναζιστική εισβολή θα ήταν αδύνατη χωρίς την εκβιομηχάνιση και την πρόοδο στη μόρφωση του λαού της.

Επίσης, για πολλά χρόνια η ΕΣΣΔ υπήρξε πόλος αναφοράς των λαών όλου του κόσμου στις διεκδικήσεις τους στις χώρες τους για μια καλύτερη ζωή. Οπως επίσης μας έδειξε ότι δεν υπάρχει σοσιαλιστικό μοντέλο ανάπτυξης. Ολα έχουν στη βάση τους τις βασικές δομικές προϋποθέσεις του καπιταλισμού: συσσώρευση κεφαλαίου και εξαγωγή κοινωνικού πλεονάσματος. Ας δούμε τι γίνεται σήμερα στην «κομμουνιστική» Κίνα.

Ομως αυτό το σύστημα, ανελαστικό, αντιδημοκρατικό, μονολιθικό, αργό, χωρίς ευελιξία, έχασε την προωθητική του δύναμη. Εμειναν οι πεθαμένες ψυχές στα γραφεία, η λατρεία του κόμματος ή του ηγέτη. Αν στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής η ευμάρεια εκφράζεται με μια τεράστια συλλογή εμπορευμάτων, στον «υπαρκτό» αυτή εκφραζόταν με μια τεράστια συλλογή τελετών. Το διακοσμητικό είχε γίνει η βασική δομή.

Σε κάθε περίπτωση όμως, όπως γράφει ο Tony Judt, «κανένας δεν μπορεί να εκτιμήσει πλήρως τον 20ό αιώνα, αν δεν συμμερίστηκε κάποτε τις ψευδαισθήσεις του και, ιδίως, την κομμουνιστική ψευδαίσθηση».

* Πολιτικός επιστήμονας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Επανάσταση και αποκολοκύνθωση
Εκατό χρόνια από τη Ρωσική Επανάσταση και η ίδια παραμένει ένα ορφανό. Κανείς δεν τη γιορτάζει επισήμως. Κανένα κράτος δεν την αντιμετωπίζει με «εθνική περηφάνια». Πράγμα, βέβαια, όχι τόσο κακό για την ίδια....
Επανάσταση και αποκολοκύνθωση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκατό χρόνια μετά!
Στην περιφερειακή μας χώρα οι βασικοί αναθεωρητές της Iστορίας είναι σταθερά προσηλωμένοι στα καθ’ ημάς «εμφύλια πάθη». Ουδείς γνωρίζει εάν θα βρουν καιρό ν’ ασχοληθούν και με τους Μπολσεβίκους. Στη θέση τους...
Εκατό χρόνια μετά!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η οικουμενικότητα της Ρωσικής Επανάστασης
Η Ρωσική Επανάσταση ήταν το συγκλονιστικότερο γεγονός του 20ού αιώνα που άλλαξε τη ροή της Ιστορίας. Το σύνθημα «όλη η εξουσία στα σοβιέτ» προκαλούσε ίλιγγο στις δυνάμεις του κεφαλαίου και πρόβαλλε ένα...
Η οικουμενικότητα της Ρωσικής Επανάστασης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Λένιν για την τέχνη του πολέμου και της επανάστασης
Το σύνολο των οργανώσεων της Αριστεράς, αλλά και των συνδικάτων, υποτιμούν τα θέματα τα οποία έχουν να κάνουν με ζητήματα πολιτικής στρατηγικής και κανόνες δράσης, και θεωρούν ότι με αυτοσχεδιασμούς και μόνο...
Ο Λένιν για την τέχνη του πολέμου και της επανάστασης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πολιτικές του φόβου, πολιτικές της χειραφέτησης
Ο απόηχος της Οκτωβριανής Επανάστασης ακούγεται ακόμη, εκατό χρόνια μετά, για το καλό ή το κακό. Δεν ήταν η στρατιωτική ισχύς της ΕΣΣΔ αυτό που τρόμαζε τους «πλούσιους», λέει ο Χόμπσμπαουμ, αλλά ο ορίζοντας...
Πολιτικές του φόβου, πολιτικές της χειραφέτησης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η «Σοβιετία» ως εφιάλτης του βαθέος καθεστώτος...
Στη βάση των κυρίαρχων ιδεολογημάτων, ο σοσιαλισμός απέτυχε οριστικά, πετάχτηκε στα απόβλητα της Ιστορίας. Γεννάται λοιπόν το ερώτημα: εφ' όσον το όλο εγχείρημα της ΕΣΣΔ και του σοσιαλισμού ήταν τόσο...
Η «Σοβιετία» ως εφιάλτης του βαθέος καθεστώτος...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας