Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τι σημαίνει Ε.Ε. της Γερμανίας;
AP Photo/Markus Schreiber

Τι σημαίνει Ε.Ε. της Γερμανίας;

  • A-
  • A+

Σε πρόσφατο άρθρο του στην «Εφ.Συν.» με τίτλο «Η Γερμανία, η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή κανονικότητα» ο Αντώνης Λιάκος υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι «ο ρόλος της Γερμανίας στο bail out της Ελλάδας, στην παρούσα κρίση, εξακολουθεί να είναι αποφασιστικός για τον μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας (από το "πρότυπο βασίλειο" του 19ου αι. στον "πρότυπο καπιταλισμό" του 21ου)».

Ο συγγραφέας καταθέτει μια συνολική αφήγηση που παρουσιάζει τη μεταπολεμική Γερμανία ως μια αρμονία και μια κανονικότητα, η οποία κατάφερε να αποβάλει το βάρος του σκοτεινού της παρελθόντος και να ενταχθεί στο πάνθεον των δυνάμεων που προωθούν τον πολιτικό πολιτισμό και την παγκόσμια ειρήνη.

Δεν είναι έτσι τα πράγματα και, δυστυχώς, η Γερμανία εξακολουθεί, κατά τον γράφοντα, να παραμένει μια βαθιά αυταρχική δύναμη.

Από την ανάλυση του συγγραφέα απουσιάζουν δύο θεμελιώδη προσδιοριστικά χαρακτηριστικά της Ευρώπης και της Γερμανίας. Το πρώτο είναι η άνιση ανάπτυξη και ο ιμπεριαλισμός, κοντολογίς η ιδιοποίηση διεθνούς αξίας από την εκάστοτε ηγεμονική δύναμη.

Και το δεύτερο είναι η ορντολίμπεραλ (ordoliberal) στρατηγική του γερμανικού κράτους απ' τον μεταπόλεμο και δώθε. Για το πρώτο θέμα θα είμαι σύντομος, διότι έχει σχεδόν εξαντληθεί και από μαρξιστές και από Κεϋνσιανούς οικονομολόγους. Για το δεύτερο όμως ζήτημα, το οποίο παραμένει σχεδόν άγνωστο στην Ελλάδα, θα είμαι λίγο πιο λεπτομερής.

Τα bail out που αναφέρει ο συγγραφέας δεν είναι παρά ένας μηχανισμός μεταφοράς αξίας από τον Έλληνα φορολογούμενο στις γερμανικές, γαλλικές και ελληνικές τράπεζες, οι οποίες και είχαν ουσιαστικά πτωχεύσει πριν από τη μεταφορά του χρέους τους στους δημόσιους θεσμούς της περιφέρειας (Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιρλανδία).

Η πτώχευσή τους αυτή οφειλόταν στη τεράστια εξάρτησή τους από χρηματιστηριακούς φορείς των ΗΠΑ και το εμπόριο διάφορων χρηματιστηριακών παραγώγων. Έτσι, με το έναυσμα της παγκόσμιας κρίσης το 2007-08, οι πρώτοι θεσμοί που ουσιαστικά κατέρρευσαν ήταν οι γαλλο-γερμανικές τράπεζες, εφόσον τα παράγωγα που είχαν αγοράσει από τις ΗΠΑ έχασαν κάθε αντίκρισμα στις αγορές.

Οι ωμές ιμπεριαλιστικές επιχειρήσεις των Γερμανών, των Γάλλων και των Ολλανδών από το 2010 μέχρι σήμερα, συνοδοιπορούμενοι από το ΔΝΤ, δηλαδή κατ' ουσίαν  από το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, ονομάστηκαν «μνημόνια» και «δανειακές συμβάσεις».

Η υπόθεση όμως αυτή έχει, όπως όλες οι υποθέσεις, ένα ιστορικό βάθος. Και έρχομαι τώρα στη δεύτερη διάσταση του θέματος.

Η Γερμανία ουδέποτε ήταν «κανονική» (ή «φυσιολογική») δύναμη. Οι λεοπαρδάλεις δεν αλλάζουν τις βούλες τους. Η συνειδητή πολιτική στρατηγική που ακολουθεί η Γερμανία από τον μεταπόλεμο και δώθε αντλεί από μια συγκεκριμένη ομάδα Γερμανών και Αυστριακών διανοουμένων και πολιτικών «επιχειρηματιών», τους λεγόμενους ορντολίμπεραλ (ordo = τάξη).

Οι ορντολίμπεραλ ήταν ένα θεωρητικό ρεύμα στα τέλη της δεκαετίας του 1920, που είχαν στενές σχέσεις με διανοούμενους και ηγέτες του ναζιστικού κόμματος, αλλά που διαφωνούσαν σε μερικά θέματα νομισματικής και συνταγματικής πολιτικής.

Η άποψή τους ήταν ότι ο αυτοκαταστροφικός πλουραλισμός της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης πρέπει να λάβει τέλος και ότι ούτε το μπολσεβικικό ούτε και το ναζιστικό πρότυπο αποτελούν μόνιμες λύσεις. Αυτό, βέβαια, δεν τους εμπόδισε να κατευοδώσουν και να υποστηρίξουν έμπρακτα το ναζιστικό κόμμα. Αργότερα, διαφώνησαν και με τις απόψεις του Κέυνς για μικτή οικονομία και τόνωση της ενεργούς ζήτησης.

Η στιγμή της ηγεμόνευσης των ιδεών τους ήρθε τον μεταπόλεμο, όταν ο Alfred Müller Armack, βασικό στέλεχος της ομάδας και υποστηρικτής του Χίτλερ, άσκησε τεράστια επιρροή στη γερμανική καγκελαρία και έφτασε να είναι ο διαπραγματευτής της χώρας του στη Συνθήκη της Ρώμης το 1956-57.

Ποιες είναι οι βασικές ιδέες του ρεύματος των ορντολίμπεραλ που κυριάρχησαν όχι μόνο στη Γερμανία αλλά σε ολόκληρη τη δόμηση και θεσμική αρχιτεκτονική της Ε.Ε. και, σήμερα, διευθύνουν τη διαχείριση της κρίσης της Ε.Ε. και της ευρωζώνης;

Λόγω έλλειψης χώρου θα απαντήσω περιγραφικά. Τα βασικά χαρακτηριστικά της πολιτικής των ορντολίμπεραλ είναι τα εξής:

1. Ένα πετυχημένο κράτος πρέπει να είναι δυνατό για να μπορεί να έχει μια ακμάζουσα και διευρυμένη ελεύθερη αγορά. Η ελευθερία της αγοράς θεσπίζεται και διευρύνεται από τους ισχυρούς κρατικούς θεσμούς.

2. Η δικαιική τάξη του ισχυρού κράτους δημιουργεί τη τάξη της φιλελεύθερης αγοράς μέσα από συνταγματικούς-οικονομικούς κανόνες που υπαγορεύουν ατομικές και συλλογικές πειθαρχίες και ευθύνες. Το κράτος δεν είναι υπεύθυνο αν οι πολίτες του δεν είναι σε θέση να αφομοιώσουν κανόνες και στάσεις πειθαρχίας στην εργασία και τη κοινωνική τους ζωή (αυτό που ο Μισέλ Φουκώ, από τους πρώτους που εξέτασαν το φαινόμενο των ορντολίμπεραλ, ονόμασε «βιοπολιτική»).

3. Οι αρχές της ανεξαρτησίας της Κεντρικής Τράπεζας και της αντιπληθωριστικής της πολιτικής είναι αδιαπραγμάτευτες. Το ορντολίμπεραλ πρότυπο δομείται σε μια τεχνική κατανόηση της πολιτικής και της κοινωνίας. Οι κανόνες για την οικονομία που πρέπει να διέπουν το ισχυρό κράτος της αγοράς δεν πρέπει να συγχέονται με τη δημοκρατία και τις πιέσεις των κοινωνικών αγώνων. Η οικονομία είναι τεχνικό ζητήμα, αφορά τεχνοκράτες.

4. Πειθαρχία και αποπολιτικοποίηση της οικονομικής και κοινωνικής ζωής, σε σύζευξη με αντιπληθωριστικές πολιτικές, οδηγούν σε εύρωστο και ισχυρότερο κράτος, με μεγάλα αποθέματα, πλεονασματικό εξαγωγικό εμπόριο και ισορροπημένους προϋπολογισμούς.

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 η Γερμανία διαπραγματεύτηκε σκληρά με τη Γαλλία προκειμένου να περάσει αυτό το ορντολίμπεραλ πρότυπο στον θεσμικό σκελετό της Ευρώπης. Νίκησε. Από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και δώθε, η διαδικασία της Ευρωπαϊκής ενοποίησης έχει πάρει μια μορφή κανόνων πειθαρχίας (δημοσιονομικά κριτήρια, αντιπληθωριστικά κριτήρια κ.λπ.), ένα είδους θρησκείας που πρέπει να ακολουθείται πιστά από τα κράτη-μέλη. Παρεκκλίσεις τιμωρούνται.

Η δε ανεξαρτησία της ΕΚΤ είναι αντιγραφή της Bundesbank. Αν αυτός είναι «ο πρότυπος καπιταλισμός του 21ου αιώνα» που οραματίζεται η Ελλάδα ακολουθώντας το άρμα της Γερμανίας, όπως λέει ο Λιάκος, τότε πουύ πρέπει να τραβήξουμε τη γραμμή μεταξύ αυταρχισμού και δημοκρατίας; Αυτής, της «αστικής δημοκρατίας», διότι η «σοσιαλιστική δημοκρατία» είναι άλλη κουβέντα.

* Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής και Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Ανατολικού Λονδίνου 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αβάσταχτη υποκρισία των Eυρωπαίων ηγετών
Η Μέρκελ, ο Μακρόν και οι άλλοι συστημικοί ηγέτες όταν μιλούν κρύβουν το βασικό: η απειλή των λαϊκιστών υπάρχει διότι τους στηρίζουν και τους αποδέχονται εκατοντάδες εκατομμύρια Ευρωπαίων, οι οποίοι αντιδρούν...
Η αβάσταχτη υποκρισία των Eυρωπαίων ηγετών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το σύνδρομο της αυτο­καταστροφής της Ευρώπης
Η επιμονή της Γερμανίας να αξιοποιεί την κρίση για να επιβάλλει την ηγεμονία της ίσως αποδειχθεί καταστροφική για την Ευρώπη για τρίτη φορά μέσα σε έναν αιώνα με αυτουργό πάντοτε την ίδια χώρα. Διότι η κρίση...
Το σύνδρομο της αυτο­καταστροφής της Ευρώπης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Αμερική, η Γερμανία και η Ελλάδα
Μετά τον Μπους τον νεότερο, οι ΗΠΑ προσπαθούν να οργανώσουν εκ νέου την ηγεμονία τους με δύο τρόπους. Στην περιοχή της Ευρώπης φαίνεται να έχουν επιλέξει τη Γερμανία ως ηγετική δύναμη για να εξασφαλίζει την...
Η Αμερική, η Γερμανία και η Ελλάδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι Ελληνες μετανάστες στη Γερμανία
«Οπου γης και πατρίς...» Αυτό έλεγαν οι αρχαίοι πρόγονοί μας, αυτό κάνουμε και σήμερα. Μια ολόκληρη Ελλάδα ζει και διαπρέπει στο εξωτερικό. Δεν υπάρχει ήπειρος όπου να μην υπάρχει ελληνικό στοιχείο. Τι γίνεται...
Οι Ελληνες μετανάστες στη Γερμανία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φάγονται πένητες και εμπλησθήσονται
Το 2019 σηματοδοτεί την τρίτη δεκαετία ενός κόσμου απαλλαγμένου, υποτίθεται, από το ενδεχόμενο της σύγκρουσης των πάλαι υπερδυνάμεων. Πριν από τριάντα χρόνια η πτώση του Τείχους του Βερολίνου και τα...
Φάγονται πένητες και εμπλησθήσονται
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υπό το «φως του Μεσαίωνα»
Στην εποχή μας, οι ηγεμονικοί χαρακτήρες, όπως ο Μακρόν ή η Μέρκελ, και οι καθοριστικές τους επιλογές φαίνεται να συμβολίζουν την παρουσία ενός ολόκληρου σαρκοφαγικού παρελθόντος μέσα στο ίδιο μας το...
Υπό το «φως του Μεσαίωνα»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας