Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο μύθος του Τειρεσία... πάντα επίκαιρος
EUROKINISSI/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ

Ο μύθος του Τειρεσία... πάντα επίκαιρος

  • A-
  • A+

Στην τρέχουσα ελληνική συγκυρία κατά την οποία ψηφίζεται το «Νομοσχέδιο νομικής αναγνώρισης της ταυτότητας φύλου» αυτό που πρέπει να γίνει κατανοητό εξαρχής είναι ότι η οντολογία του φύλου είναι μια διαδικασία διαμόρφωσης ταυτοτήτων αλλά και αντικείμενο συστηματικής βιοπολιτικής χειραγώγησης και ως εκ τούτου η χρήση του έχει γίνει τα τελευταία χρόνια όλο και πιο ευρεία αλλά και διφορούμενη κι αυτό τόσο στο πεδίο του καθημερινού λόγου όσο και σε αυτό των επιστημονικών αλλά, προσφάτως, και των πολιτικών αναλύσεων, όπως διαβάσαμε:

Στο νομοσχέδιο υιοθετείται και αναπαράγεται ο άκρως ανορθολογικός, αντιεπιστημονικός, ιδεαλιστικός διαχωρισμός ανάμεσα στο “βιολογικό” και “κοινωνικό φύλο”. Υποβαθμίζετε –σχεδόν πλήρως– ότι το φύλο προσδιορίζεται αντικειμενικά. Αποδέχεστε ως κριτήριο του προσδιορισμού του φύλου ενός ατόμου τον άκρατο υποκειμενισμό

Το παραπάνω εισαγωγικό σχόλιο της ομιλίας του βουλευτή του ΚΚΕ Γιάννη Δελή στην Επιτροπή της Βουλής για το νομοσχέδιο της κυβέρνησης για την «ταυτότητα φύλου» αφήνει να διαφανεί πρώτιστα ένα καίριο σημείο από το οποίο ξεκινάει και η όλη διαφωνία αυτού του κειμένου, ως προς την κριτική που ασκείται στο νομοσχέδιο.

Πιο συγκεκριμένα, από τη δεκαετία του 1980-1990 αναγνωρίζεται από τον γαλλικό υλιστικό φεμινισμό η αδυναμία της αναλυτικής κατηγορίας κοινωνικό φύλο στην ανάδειξη του κοινωνικο-πολιτισμικού στοιχείου στην κατασκευή της έμφυλης ταυτότητας, αφού και αυτός ο όρος εσφαλμένα εγκαθιστούσε το φύλο ως κάτι «αντικειμενικό» πάνω στο οποίο το κοινωνικό φύλο εγκαθίστατο.

Κατά συνέπεια, εσφαλμένα εντοπίζεται στο προαναφερόμενο απόσπασμα και μάλιστα ως ερμηνεία της ντετερμινιστικής ύπαρξης του φύλου. Από την άλλη, το ερώτημα τι είναι το φύλο παραμένει ένας τρόπος άκρατου υποκειμενισμού ή ένα αντικειμενικό δεδομένο;

Και αν είναι ένας τρόπος «άκρατου υποκειμενισμού», γιατί αυτή η εννοιολόγηση θεωρείται πολιτικά όπλο, αν και αγνοεί ότι στην πραγματικότητα αυτός ο φυσικός ντετερμινισμός που αποδόθηκε τόσο στη σεξουαλικότητα όσο και στο φύλο προέρχεται από τη βιοπολιτική που εφαρμόστηκε από τον 17ο αιώνα και εφεξής με στόχο την εξυπηρέτηση μιας κοινωνικής αντίληψης πάνω στην οποία κάθε τι που αμφισβητούσε το νεωτερικό καπιταλιστικό σύστημα ήταν αντικοινωνικό, παρανοϊκό και εγκληματικό και ως τέτοιο έπρεπε και ν’ απορρίπτεται; Τότε αυτό που υπαινίσσομαι είναι ότι δεν έχει νόημα να ενισχύσουμε και εμείς μια τέτοια απλούστευση που έχει στόχο το ντρεσάρισμα της ανθρώπινης ζωής στις ανάγκες της καπιταλιστικής νεωτερικότητας.

Αφετηρία λοιπόν αυτής της διαφωνίας δεν θα είναι άλλη από την περιγραφή μιας άλλης «πραγματικότητας», κατά την οποία ανάμεσα στον 13ο και τον 16ο αιώνα η «ερμαφρόδιτη ζωή» περιγραφόταν και βιωνόταν ως φυσική, αυτονόητη και, ως εκ τούτου, μη διαπραγματεύσιμη, αφού στην αναγνώριση του φύλου αρκούσε ο ταυτικός προσδιορισμός στις αρχές της πόλης –στο Ελληνικό Βασίλειο μάλιστα μέχρι το 1846 όπως και ο γάμος στους «αληθείς ερμαφρόδιτους» (δηλαδή σε αυτούς που βρισκόταν ο ορχικός ταυτόχρονα με τον ωοθηκικό ιστό στον γεννητικό αδένα)– πράγμα που σήμαινε ότι η δήλωση αρκούσε, αφού η πόλη καλούνταν να υπακούσει στον «νόμο» της φύσης στο πλαίσιο της παραδοχής που θέσπιζε ότι τα ανθρώπινα συσχετίζονταν πριν ακόμα συσχετιστούν με την πόλη τους με μια φυσική τάξη πραγμάτων, που έπρεπε να γίνει αποδεκτή.

Αντίστοιχα, από τον 16ο αιώνα μέχρι και τα τέλη του 19ου αιώνα στην Αλβανία, στη Σερβία και το Μαυροβούνιο υποχρεώνονταν γυναίκες να «ενσωματώσουν» τους διανοητούς τρόπους βίωσης του ανδρικού έμφυλου προσδιορισμού όταν δεν υπήρχε άνδρας ν’ αναλάβει το ρόλο.

Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, ότι το φύλο ως ταυτότητα είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια βιολογική σταθερή και εδώ εντοπίζεται ακριβώς αυτό που αναφέρει η Judith Butler, όταν καταλήγει ότι ο όρος φύλο δεν είναι ένα ουσιαστικό, ούτε ένα σύνολο ελεύθερα αιωρούμενων γνωρισμάτων, αλλά ένα διαρκές πράττειν, μια διαρκής επιτέλεση του υποκειμένου, το οποίο διαμορφώνεται κατά τη διάρκεια αυτού του πράττειν και δεν προϋπάρχει.

Και αυτό το πράττειν δεν είναι άλλο από τη συνεχή υπακοή στους διανοητούς τρόπους βίωσης ενός έμφυλου προσδιορισμού που περιορίζεται από τον 17ο αιώνα και ειδικότερα από τα τέλη του 19ου από τον ειδικό και την πόλη στο δίπολο άνδρας/γυναίκα, αποδίδοντας στο υποκείμενο προτού γεννηθεί την οποιαδήποτε ιδιότητα και αυτό είναι το κοινωνικό συμβόλαιο το οποίο αυθαίρετα υπαγορεύεται από την ηθική της καπιταλιστικής νεωτερικότητας.

Κατά συνέπεια, η έμφυλη μετακίνηση δεν είναι ένας άκρατος υποκειμενισμός, αλλά αντιθέτως το αναφαίρετο ανθρώπινο δικαίωμα κάθε υποκειμένου και το μόνο που θα μας επιτρέψει να μπορούμε να κοιτάξουμε στα μάτια «[...] τους φτωχοποιημένους συνταξιούχους, τους απλήρωτους εργαζόμενους που πληθαίνουν, τους μεροκαματιάρηδες που δεν τα βγάζουν πέρα, τους ανέργους που ζουν το δικό τους δράμα [...] τα υποσιτισμένα παιδιά που λιποθυμούν μες στα σχολεία!» γιατί στην ουσία είναι ένα ζήτημα που μας αφορά όλους και πρώτιστα έχει να κάνει με τη φυσιογνωμία της δημοκρατίας μέσα στην οποία επιθυμούμε να ζούμε.

* μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα ΠΕΔΔ, ΕΚΠΑ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκλογικός νόμος εκτός εποχής
Η εισαγωγή του κλιμακωτού «μπόνους» εμπεριέχει μια σειρά από θεωρητικά πλεονεκτήματα, με κυριότερο τη σχετική εξισορρόπηση του βαθμού υπερεκπροσώπησης του πρώτου κόμματος.
Εκλογικός νόμος εκτός εποχής
ΑΠΟΨΕΙΣ
H εκλογή Προέδρου: ο θρίαμβος της τεχνοκρατικής δημοκρατίας
Ως πολιτική κοινωνία αποκτήσαμε ακόμα έναν «παίκτη» στο τεχνοκρατικό-πολιτικό παιχνίδι της κοινωνίας μας. Ο θρίαμβος της τεχνοκρατικής πολιτικής είναι απόλυτος.
H εκλογή Προέδρου: ο θρίαμβος της τεχνοκρατικής δημοκρατίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι είδους πολίτες θέλουμε;
Κι όμως, όσες φορές αναφέρονται οι πολιτικοί στην ανάγκη αναθεώρησης του Συντάγματος δεν αγγίζουν την πραγματική πλευρά της ζωής του πολίτη, αλλά επικεντρώνονται μόνον σε πολιτικές σκοπιμότητες χωρίς κοινωνική...
Τι είδους πολίτες θέλουμε;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας ως πολιτική πράξη
Σε όλες τις πολιτικές κοινωνίες, οι οποίες ως πολιτικές οντότητες έχουν ως θεμέλιό τους τη δημοκρατική αρχή, οι κοινοβουλευτικές εκλογές και η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας θεωρούνται κορυφαίες πολιτικές...
Η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας ως πολιτική πράξη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αμνοκορδακισμοί, αλλιώς, συμβολισμοί των συμβόλων
Οι αμνοκορδακισμοί –το να θεωρούμε θύμα τον εαυτό και ταυτόχρονα να νοιώθουμε πληρότητα εαυτού καθώς μετέχουμε σε πολιτικές διαδικασίες μαζί με χιλιάδες άλλους‒ είναι σύμπτωμα πολιτικής που εκπλήσσει δυσμενώς...
Αμνοκορδακισμοί, αλλιώς, συμβολισμοί των συμβόλων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η διαπλοκή βαράει τα νταούλια και τα κόμματα εξουσίας χορεύουν
Οι πολίτες όμως έχουν την ευκαιρία στις επικείμενες «τριπλές» κάλπες να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους και να διεκδικήσουν για τους ίδιους και τα παιδιά τους ένα πραγματικά δημοκρατικό παρόν και μέλλον.
Η διαπλοκή βαράει τα νταούλια και τα κόμματα εξουσίας χορεύουν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας