Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Επικοινωνιακά διλήμματα

Επικοινωνιακά διλήμματα

  • A-
  • A+

Το άρθρο αυτό επιχειρεί, βάσει του προηγούμενου εκλογικού παραδείγματος (εκλογές 2012), να προχωρήσει σε μια εκτίμηση της επικοινωνιακής διαμάχης των εκλογών του 2015. Ας ξεκινήσουμε από ορισμένες παραδοχές:

Η πρώτη παραδοχή είναι ότι δεν είμαστε πλέον πολιτικά και επικοινωνιακά στη γραμμή της δεκαετίας του 2000. Την εν λόγω δεκαετία επικράτησε ένα πολιτικομιντιακό σύστημα εξουσίας, το οποίο είχε δύο πόλους: τον δικομματισμό και ορισμένα κυρίαρχα, με όρους θεαματικότητας και αναγνωσιμότητας, μέσα ενημέρωσης. Η συνέργεια των δύο αυτών πόλων κατέστησε δυνατή τη συναίνεση σε έναν περιορισμένο ορίζοντα ορατών πολιτικών εναλλακτικών και σε έναν μικρό κύκλο θεμάτων διαχειριστικής φύσης, στο πλαίσιο μιας δημόσιας σφαίρας, η οποία αποδείχτηκε τελικά ασθενική. Και ήταν ασθενική διότι συρρικνώθηκε σε τέτοιο βαθμό ο κοινώς αποδεκτός ορίζοντας των πολιτικών εναλλακτικών που έπνιξε καθ' όλη τη δεκαετία ουσιώδη ζητήματα πολιτικής και κοινωνικής εκπροσώπησης.

Η δεύτερη παραδοχή είναι ότι με το ξέσπασμα της δημοσιονομικής κρίσης στην Ελλάδα το πεδίο της δημοσιότητας διέρχεται τη δική του κρίση. Η οικονομική καθίζηση και η κοινωνική αποδυνάμωση ορισμένων εκ των άλλοτε ισχυρών μέσων ενημέρωσης, η ενδυνάμωση των πληροφοριακών αντιστάσεων του κοινού, η ειρωνική αντιμετώπιση από την πλευρά κινηματικών δράσεων (όπως από το κίνημα των Αγανακτισμένων) ορισμένων ηχηρών δημοσιογραφικών ονομάτων, ο κατακερματισμός του πολιτικού μηνύματος, χάρη και εξαιτίας της εντεινόμενης πλέον χρήσης του Διαδικτύου, συνέβαλαν καθοριστικά στην απαξίωση ορισμένων εκ των δυνάμεων που συγκροτούσαν το πολιτικο-μιντιακό σύστημα εξουσίας της περασμένης δεκαετίας.

Η τρίτη παραδοχή συνδέεται με το περιεχόμενο του επικοινωνιακού μηνύματος. Εδώ είναι χρήσιμες δύο παρατηρήσεις. Η πρώτη αφορά την αναγκαστική επαναφορά, με το ξέσπασμα της κρίσης, της πολιτικής και μιντιακής θεματολογίας στα ζητήματα «υψηλής πολιτικής». Τα ζητήματα της οικονομίας δεν είχαν «πολιτικοποιηθεί» ξανά σε τέτοιο βαθμό στη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας. Ταυτόχρονα αναδείχτηκαν στον δημόσιο χώρο δομικά προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας που είχαν υποβαθμιστεί από την ιδιαίτερη ορατότητα δευτερευόντων κοινωνικών και πολιτικών ζητημάτων. Ας μην ξεχνάμε ότι η προηγούμενη δεκαετία χαρακτηρίστηκε από την αυτοαναφορικότητα του πολιτικού και του μιντιακού λόγου και την απομάκρυνση από τις κοινωνικές προεκτάσεις του πολιτικού λόγου και της πολιτικής δράσης. Η δεύτερη παρατήρηση σχετίζεται με τη ρευστοποίηση των κομματικών ταυτίσεων και την ανάδυση ενός νοηματικού σχήματος που συνοψίστηκε στον άξονα Μνημόνιο-Αντιμνημόνιο. Ο άξονας αυτός επέτρεψε μία νέα κωδικοποίηση προτιμήσεων και εκλογικών στάσεων και έφερε στο προσκήνιο μία νέα κοινωνική ατζέντα.

Βάσει των προαναφερομένων μπορούμε να προβούμε σε ορισμένες επικοινωνιακές παρατηρήσεις.

Η πρώτη είναι ότι η πολιτική επικοινωνία τον καιρό της κρίσης και της εκλογικής συγκυρίας διεξάγεται με όρους πόλωσης. Τα διλήμματα των προηγούμενων εκλογικών αντιμετρήσεων τίθενται στην τρέχουσα εκλογική συγκυρία με ακόμα μεγαλύτερη ένταση, ειδικά από την πλευρά της συγκυβέρνησης. Στην περίπτωση αυτή, η πολιτική διαφήμιση και το πολιτικό μάρκετινγκ θα τεθούν στην υπηρεσία των διλημμάτων με στόχο την εντατική καλλιέργεια μιας κατάστασης εξαίρεσης, η οποία θα εκβιάσει την επιστροφή στην κανονικότητα μέσω της απόδοσης εμπιστοσύνης στις «οικείες δυνάμεις».

Η δεύτερη συνδέεται με το ότι η κρίση σήμανε τη διάρρηξη των υλικών πόρων του δικομματισμού, αλλά όχι και των συμβολικών. Η διαχείριση των συμβολικών πόρων είναι μείζονος σημασίας στη διάρκεια των προεκλογικών αναμετρήσεων. Αν ο έλεγχος της πληροφορίας συνιστά τη θεμέλια λίθο της όποιας χειραγωγικής απόπειρας, αντιλαμβανόμαστε τότε τη νευραλγικότητα της πολιτικής επικοινωνίας. Ωστόσο πρέπει να σημειώσουμε το γεγονός ότι η πολιτική ατζέντα συνεχίζει να ελέγχεται, έστω και μερικώς, στρατηγικά από τις δυνάμεις της συγκυβέρνησης, ακριβώς γιατί διατηρείται η προνομιακή συνέργεια ορισμένων ισχυρών, αλλά και παραδοσιακών ΜΜΕ, με κυβερνητικούς φορείς. Η συνέργεια αυτή εξυπηρετεί τα επικοινωνιακά διλήμματα και τις όποιες απόπειρες αποπροσανατολισμού της πολιτικής ατζέντας μέσω της ανάδυσης δευτερευόντων ζητημάτων.

Η τρίτη παρατήρηση έγκειται στο ότι το δίλημμα περιορίζει τον ορίζοντα των επιλογών μέσω της σχηματικής ανάδειξης μιας αρνητικής και μιας θετικής εκδοχής, χωρίς βέβαια να υποδεικνύει τις προϋποθέσεις υλοποίησης των δύο εκδοχών. Μέσω του μηχανισμού αυτού οι, επικοινωνιακά ισχυρές, διλημματικές πρακτικές υπερτονίζουν την κρισιμότητα της κατάστασης και εξαναγκάζουν σε συσπείρωση για λόγους εθνικής αναγκαιότητας.

Το ζήτημα είναι η επικοινωνιακή στρατηγική που διαφαίνεται ότι επιλέγει η αξιωματική αντιπολίτευση στην τρέχουσα εκλογική αναμέτρηση. Απέναντι σε μία στρατηγική πόλωσης που αναπαράγει το κλίμα φόβου και αδιεξόδου μπορεί να διακριθεί μια ριζοσπαστική στρατηγική πολιτικοποίησης, που θα αντιτείνει την εναλλακτική προοπτική στην επικοινωνιακή αδιαλλαξία που ποντάρει στην ίδια τη ζοφερή πραγματικότητα. Η ανάκτηση των βασικών προσανατολισμών απέναντι σε μία εκπτωχευμένη μορφή του νεοφιλελευθερισμού, η επαναφορά της δυναμικής της πολιτικής κουλτούρας απέναντι στη δοξασία του ευδαιμονικού ατομικισμού, η ανάδυση των κοινωνικών προεκτάσεων της πολιτικής εκπροσώπησης απέναντι στην κρατιστική λογική, η ανάδειξη του όποιου διλήμματος (εμείς ή εσείς, αυτοί ή το χάος, ανατροπή ή λιτότητα) σε σημείο αναφοράς στην εκλογική πραγματικότητα δεν οδηγεί παρά στην ηχηρή υπογράμμιση του αδιεξόδου που «εκβιάζει» ψυχολογικά την επαναφορά στην κανονικότητα. Η στρατηγική πολιτικοποίησης οφείλει να επαναφέρει στον δημόσιο διάλογο τα ουσιώδη σε μία διαλεκτική και όχι διλημματική κατεύθυνση.

* διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου

ΑΠΟΨΕΙΣ
Θεσμικά αυθαίρετα
Στην Ελλάδα πλέον δύο όμιλοι εφοπλιστικών και άλλων επιχειρηματικών συμφερόντων ελέγχουν το σύνολο σχεδόν των ΜΜΕ κάθε μορφής και –φευ– την κυκλοφορία των εφημερίδων, κουρελιάζοντας κυριολεκτικά το άρθρο 14...
Θεσμικά αυθαίρετα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βασικές κατευθύνσεις για μια πρόσφορη εκλογική μεταρρύθμιση
Μια από τις πλέον προσφιλείς πολιτικές συζητήσεις, το τελευταίο διάστημα, είναι αυτή που αφορά την εκλογική μεταρρύθμιση. Δυστυχώς όμως στη συζήτηση αυτή, η πολιτική αποστασιοποίηση και η νηφαλιότητα μόνο κατ’...
Βασικές κατευθύνσεις για μια πρόσφορη εκλογική μεταρρύθμιση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η κρυφή νεοφιλελεύθερη ατζέντα των εκλογών
Ο επικοινωνιακός σχεδιασμός της νεοφιλελεύθερης συμμαχίας Ν.Δ.-ΠΑΣΟΚ και των λοιπών υποστηρικτών των μνημονιακών πολιτικών, όπως το Ποτάμι, το ΚΙΔΗΣΟ κ.λπ., είναι οι εκλογές αυτές να διεξαχθούν ερήμην της...
Η κρυφή νεοφιλελεύθερη ατζέντα των εκλογών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πάμε για εκλογές;
Στην Ελλάδα μετά τις εκλογές σκέφτονται τις επόμενες. Τον τελευταίο καιρό έχει ανοίξει πάλι μια συζήτηση γι’ αυτό το θέμα. «Διοχετεύονται» πληροφορίες, «διαψεύδονται» προθέσεις, μέχρι να φθάσουμε κάποτε στην…...
Πάμε για εκλογές;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σκόρπιες σκέψεις το βράδυ των εκλογών
Οπως εκατομμύρια συνέλληνες, έτσι κι εγώ παρακολούθησα στην οθόνη τη γιορτή της δημοκρατίας, δηλαδή τις εθνικές εκλογές, την περασμένη Κυριακή. Με την εξής διαφορά: η οθόνη ήταν του υπολογιστή μου και το...
Σκόρπιες σκέψεις το βράδυ των εκλογών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το νέο περιτύλιγμα του παλιού
Το πρώτο μετά τις εκλογές είναι η μακροημέρευση των έμμονων εστιών βαθείας ψύξης της ελληνικής κοινωνίας. Κατά πάσα πιθανότητα, η μετανεωτερικότητα θα ισορροπεί με την προνεωτερικότητα.
Το νέο περιτύλιγμα του παλιού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας