Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η σύγχρονη αντικομμουνιστική προπαγάνδα

Σκίτσο του Πέτρου Ζερβού

Η σύγχρονη αντικομμουνιστική προπαγάνδα

  • A-
  • A+

Η απόφαση του Ελληνα υπουργού Δικαιοσύνης να μη συμμετάσχει στη φετινή θεσμοποιημένη αντικομμουνιστική εκδήλωση της Ευρωπαϊκής Ενωσης στην Εσθονία στις 23 Αυγούστου ήταν απολύτως αναμενόμενο ότι θα «ξεσήκωνε θύελλα αντιδράσεων».

Η αναμενόμενη «θύελλα» όμως «ξεσηκώθηκε» όχι επειδή επρόκειτο γενικώς και αορίστως για «προκλητική ενέργεια» από πλευράς του Ελληνα αξιωματούχου, αλλά για πάρα πολύ συγκεκριμένους λόγους που έχουν να κάνουν με ιδεολογικά καθεστώτα της κοινωνικο-ιστορικής περιόδου που διανύουμε εντός και εκτός Ελλάδας.

Ως προς το ευρωπαϊκό πλαίσιο, όπως διαβάσαμε σε σχετικό άρθρο του Νίκου Σβέρκου στην «Εφ.Συν.» (Δευτέρα 21 Αυγούστου 2017, σ. 13): «Στις 2 Απριλίου του 2009 το Ευρωκοινοβούλιο υπερψήφισε με συντριπτική πλειοψηφία (533 ψήφοι υπέρ, 44 κατά και 33 αποχές) σχετική απόφαση, ζητώντας την αναγνώριση “του κομμουνισμού, του ναζισμού και του φασισμού ως κοινής κληρονομιάς” και την ίδρυση της Πλατφόρμας Ευρωπαϊκής Μνήμης και Συνείδησης».

«Ο κομμουνισμός, ο ναζισμός και ο φασισμός ως κοινή κληρονομιά» λοιπόν – εδώ και οχτώ χρόνια, με την επίσημη βούλα της ευρωπαϊκής νομοθετικής εξουσίας και με όντως συντριπτική πλειοψηφία.

Ο χαρακτηρισμός «ανιστόρητη» για την υπονοούμενη εξίσωση του κομμουνισμού με τον ναζισμό και τον φασισμό, αν και αυτονόητος βέβαια, δεν επαρκεί για να εξηγήσει την ιδεολογική και προπαγανδιστική λειτουργία του όλου εγχειρήματος. Εδώ πρόκειται για κάτι πολύ πιο θεμελιώδες και πολύ ευρύτερου ιδεολογικού βεληνεκούς, που συνοπτικά μόνο θα μπορούσαμε να το προσεγγίσουμε σε τρία διακριτά αλλά αλληλοσυνδεόμενα επίπεδα.

Το πρώτο βέβαια είναι η –έμμεση πλην σαφέστατη– εννοιολογική εξομοίωση μεταξύ κομμουνισμού και σταλινισμού. Η επιφανειακά αθώα δικαιολογία ότι τα λεγόμενα «Κομμουνιστικά Κόμματα» στην πλειονότητά τους ήταν όντως σταλινικά λειτουργεί ως άλλοθι για την έμμεση καταδίκη της σύνολης ριζοσπαστικής Αριστεράς, το ιδρυτικό μανιφέστο της οποίας έφερε στον τίτλο του τον όρο «Κομμουνιστικό».

Η αβασάνιστη χρήση του όρου «κομμουνισμός» ως συνώνυμου του σταλινισμού δεν αποσκοπεί βέβαια στην απόκρυψη της παραπάνω πληροφορίας, αλλά, αντιθέτως, στην καθιέρωση της άποψης ότι η κομμουνιστική ιδεολογία εν γένει, η ιδεολογία που στηρίζεται στο έργο του Μαρξ και όσων εμπνεύστηκαν από αυτό, είναι υπεύθυνη για τον ακραίο αυταρχισμό και τα φρικαλέα εγκλήματα των σταλινικών καθεστώτων και μηχανισμών.

Το δεύτερο επίπεδο έχει να κάνει με την –ούτως ή άλλως– εξίσωση μεταξύ σταλινισμού και ναζισμού. Το ερώτημα εδώ δεν είναι αν τα εγκλήματα και ο αυταρχισμός του πρώτου είναι εφάμιλλα με εκείνα του δεύτερου ή όχι.

Αν δεν επρόκειτο και στις δύο περιπτώσεις για όντως σκοτεινές και τραγικές καταστάσεις της ευρωπαϊκής ιστορίας, θα λέγαμε ότι τέτοιου είδους σύγκριση είναι τουλάχιστον αστεία. (Ούτε θα δώσουμε ιδιαίτερη σημασία στο ότι η ημερομηνία του Συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ που συμβολικά επελέγη για την επίμαχη εκδήλωση μάλλον αποσκοπεί στην υποβάθμιση ενός τουλάχιστον εξίσου σημαντικού γεγονότος που έλαβε χώρα τριάμισι χρόνια αργότερα: της μάχης του Στάλινγκραντ.)

Το αληθινό ερώτημα είναι γιατί γίνεται ολόκληρη αυτή η περίτεχνη προσπάθεια θεωρητικής, ιδεολογικής και θεσμικής εξομοίωσης μεταξύ ναζισμού και σταλινισμού. Η απάντηση, που συμπίπτει με εκείνη που καλούμαστε να δώσουμε στο ερώτημα του ποια είναι εν τέλει η προαναφερθείσα «κοινή κληρονομιά» του κομμουνισμού, του ναζισμού και του φασισμού, βρίσκεται σε ένα αποκαλυπτικότατο απόσπασμα από άλλο συναφές κείμενο που παρατίθεται στο σχετικό άρθρο της «Εφ.Συν.»: «Τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν από το καθεστώς κατοχής της μπολσεβικικής ΕΣΣΔ και από το γερμανικό εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς βασίστηκαν σε δύο μισάνθρωπα ιδεολογικά δόγματα του 19ου αιώνα – τον ρατσισμό και την ταξική πάλη».

Ο σκοπός της συγκεκριμένης αντικομμουνιστικής προπαγάνδας είναι κρυστάλλινος: να εξοβελιστεί εις το πυρ το εξώτερον (από κοινού με τον ρατσισμό, αν και όχι απαραίτητα, αν λάβουμε υπ’ όψιν την ανοχή στον τελευταίο που επιδεικνύεται πρόσφατα από ουκ ολίγα «δημοκρατικά» ευρωπαϊκά καθεστώτα), να απεμποληθεί εξ ολοκλήρου από το αποδεκτό ιδεολογικό σύμπαν της σύγχρονης εποχής κάθε κίνημα, κάθε άποψη, κάθε πολιτική πρακτική που στηρίζεται στην πεποίθηση ότι τα προτάγματα του Διαφωτισμού παραμένουν ανεκπλήρωτα όσο υπάρχουν δομική κοινωνική ανισότητα και εκμετάλλευση, που σημαίνει ταξικοί αγώνες.

Τέλος, το τρίτο επίπεδο του ζητήματος της τρέχουσας θεσμοποιημένης αντικομμουνιστικής προπαγάνδας έγκειται στην ελληνική εκδοχή της. Η «θύελλα» αντιδράσεων που αναφέραμε στην αρχή συνδυάζεται με αμέτρητα πρόσφατα φαινόμενα ντόπιας αντικομμουνιστικής υστερίας, που –ίσως και λόγω έλλειψης φαντασίας– προσφεύγουν στην παλιά δοκιμασμένη συνταγή του δόγματος «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια» και στην ανάσυρση του ιδεολογήματος της εθνικοφροσύνης από το χρονοντούλαπο της Ιστορίας, στο οποίο την είχαν βαθιά καταχωνιάσει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και η πάλαι ποτέ «πεφωτισμένη Δεξιά» το 1974.

*καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
9η Μαΐου: η Αντιφασιστική νίκη και τα δίκαια των λαών
Η 9η Μαΐου αποτελεί κορυφαίο ορόσημο της μεγαλειώδους νίκης των λαών απέναντι στην πανούκλα του ναζισμού και του φασισμού. Της συντριβής της πιο αντιδραστικής και κτηνώδους ιδεολογίας της νεωτερικής εποχής από...
9η Μαΐου: η Αντιφασιστική νίκη και τα δίκαια των λαών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια παραλλαγή της θεωρίας περί του τέλους της Ιστορίας
Η αντιπαράθεση περί ολοκληρωτισμού, με αφορμή το συνέδριο της Εσθονίας, αντιμετωπίζεται από διάφορες δυνάμεις είτε με μεγάλη υποκρισία είτε με επικοινωνιακούς μόνο όρους. Αν απαλλάξουμε τη συζήτηση από τις...
Μια παραλλαγή της θεωρίας περί του τέλους της Ιστορίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκστρατεία με πολλαπλούς στόχους
Η κατάπτυστη ταύτιση «κομμουνισμού - ναζισμού» δεν ήταν ένας αυγουστιάτικος «κεραυνός εν αιθρία», ένα καπρίτσιο ή μια φασιστική «ιδιαιτερότητα» της εσθονικής προεδρίας της Ε.Ε. Πρόκειται για τεράστια...
Εκστρατεία με πολλαπλούς στόχους
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υπουλη η παρέμβαση των φασιστών σε αγροτικά μπλόκα
Είναι γεγονός πως για πρώτη φορά από το 2012 που εμφανίστηκαν με αυξημένα εκλογικά ποσοστά οι φασίστες της Χρυσής Αυγής προσπαθούν να παρέμβουν όχι απλώς εκλογικά στο κεντρικό πολιτικό σκηνικό ή σε μεμονωμένες...
Υπουλη η παρέμβαση των φασιστών σε αγροτικά μπλόκα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αριστερά, πατερναλισμός και αποτυχία
Πριν από μερικές μέρες, από αυτήν εδώ τη στήλη, ο Χάρης Ναξάκης υποστήριξε πως ό,τι αναφέρεται ως υποτιθέμενο σχέδιο Β', σε σχέση με τα γεγονότα του 2015, δεν είναι παρά μια κολοσσιαία ανοησία. Ο πατερναλισμός...
Αριστερά, πατερναλισμός και αποτυχία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Αριστερά ως κυβερνητική εναλλακτική
Η επόμενη αληθινά επαναστατική πρόκληση για τον ΣΥΡΙΖΑ και την προοδευτική συμμαχία που οικοδομεί είναι να αλληλεπιδράσει με την κοινωνική του βάση χωρίς προκαταλήψεις και ηγεμονισμούς, πρακτική που έχει...
Η Αριστερά ως κυβερνητική εναλλακτική

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας