Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οσο κοιτάμε μόνο προς τον ουρανό τόσο θα βλέπουμε τις πυρκαγιές να φουντώνουν
EUROKINISSI / ILIALIVE.GR / ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΥΡΟΥΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οσο κοιτάμε μόνο προς τον ουρανό τόσο θα βλέπουμε τις πυρκαγιές να φουντώνουν

  • A-
  • A+

Γράφω τούτες τις γραμμές με κίνδυνο να παρερμηνευτούν, αλλά θεωρώ χρέος μου να τοποθετηθώ στο φλέγον αυτή την περίοδο ζήτημα της δασοπροστασίας, όχι μόνο γιατί το παρακολουθώ επί πολλά χρόνια και μάλιστα με επώδυνες επιπτώσεις, αλλά και γιατί αναδεικνύεται σε μείζον θέμα η προμήθεια κι άλλων εναέριων μέσων πυρόσβεσης.

Τις τελευταίες δεκαετίες έχει υπάρξει διεθνώς μία τάση για την ανάθεση σε φορείς πυρόσβεσης ή πολιτικής προστασίας της κατάσβεσης των πυρκαγιών στο φυσικό περιβάλλον, παραβλέποντας το γεγονός ότι οι φωτιές αυτές αποτελούν ένα φαινόμενο που επηρεάζεται σε όλα του στάδια από τη λειτουργία της φύσης, αλλά και μια σύνθετη φυσική καταστροφή με σαφείς περιβαλλοντικές, κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές παραμέτρους, που αλληλεπιδρούν έντονα μεταξύ τους.

Αυτή η εξέλιξη υπήρξε έντονη στη χώρα μας, ιδιαίτερα μετά τη μεταφορά το 1998 της δασοπυρόσβεσης από τη Δασική Υπηρεσία στο Πυροσβεστικό Σώμα. Είναι χαρακτηριστική η εικόνα στη χώρα μας εδώ και 20 χρόνια: από την ώρα που εκδηλώνεται ένα επεισόδιο αγροτοδασικής πυρκαγιάς όλων το βλέμμα στρέφεται προς τον ουρανό, αναμένοντας τα εναέρια πυροσβεστικά μέσα.

Συνέπεια της προσέγγισης αυτής είναι να δίδεται απόλυτη έμφαση στην καταστολή, σε βάρος της πρόληψης και της έγκαιρης επέμβασης, πράγμα που πολλαπλασίασε και το κόστος κατάσβεσης.

Φτάσαμε έτσι να έχουμε ένα τεράστιο κόστος στην καταστολή, που ξεπερνά τα 400 εκατ. ευρώ (χωρίς να προσθέσουμε το κόστος που πληρώνει ο αγροτικός τομέας, ο οποίος χάνει κάθε χρόνο περισσότερα από 50.000 στρέμμ. καλλιέργειες), ενώ την ίδια στιγμή οι δαπάνες πρόληψης δεν ξεπερνούν τα 20 εκατ. (με τις περισσότερες να αποτελούν ζητούμενο αν χρησιμοποιήθηκαν για τον σκοπό που δόθηκαν), αλλά και ελλιπή έως ανύπαρκτη διαχείριση στα δάση.

Δυστυχώς, πάνω από το 90% των δασών είναι χωρίς διαχειριστική έκθεση και το 100% χωρίς καθαρισμό και ουσιαστική φύλαξη.

Ολα αυτά, αν συνδυαστούν και με την εγκατάλειψη που βίωσε την ίδια περίοδο η ύπαιθρος, συντελούν σε συσσώρευση δασικής βιομάζας και αύξηση του κινδύνου που προέρχεται από την καύσιμη ύλη, άρα και σε καταστροφικές πυρκαγιές.

Επιπλέον, με την έμφαση να δίνεται στην καταστολή, έχει δημιουργηθεί στις τοπικές κοινωνίες, που τις αφορά η αντιμετώπιση των πυρκαγιών, μια νοοτροπία που τις οδηγεί πολλές φορές να αντιδρούν εκτοξεύοντας... πυροβολισμούς «κατά παντός υπευθύνου», επειδή δεν ήρθαν έγκαιρα να σβήσουν τη φωτιά στην αυλή τους.

Και το χειρότερο όλων, είναι ότι η επέμβαση αυτή των εναέριων μέσων συνεχίζεται και μέρες μετά τον απόλυτο έλεγχο της περιμέτρου των πυρκαγιών, με το κυνηγητό και του τελευταίου κάρβουνου.

Αλήθεια, αναρωτήθηκε κανείς τι κόστος έχει αυτή η τελευταία λειτουργία;

Θα σταθώ σε δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις που βίωσα πρόσφατα.

Η πρώτη, στη Στερεά Ελλάδα, όταν ρώτησα έναν υλοτόμο από τους ελάχιστους που απέμειναν -και μάλιστα χωρίς δουλειά- στα ορεινά δασικά συγκροτήματα της χώρας μας, γιατί παρακολουθούν ως θεατές την εξέλιξη των πυρκαγιών, μου είπε τη χαρακτηριστική φράση: «Τα δάση σήμερα δεν τα σκίζουν ούτε τα αγριογούρουνα».

Μου έδωσε την απάντηση στο πρόβλημα που έχει ο αγροτικός χώρος αυτή την ώρα από τις καταστροφές που δημιουργούν τα αγριογούρουνα στις καλλιέργειες, αφού δεν μπορούν να επιβιώσουν στον φυσικό τους βιότοπο.

Η δεύτερη, στην πυρκαγιά στα Κύθηρα, όταν ο δήμαρχος ζήτησε να εγκατασταθεί σε κάθε νησί και κατ’ επέκταση σε κάθε περιοχή ένα σύγχρονο πυροσβεστικό ελικόπτερο με τις ανάλογες υποδομές για τη λειτουργία του!

Οι φετινές καταστροφικές πυρκαγιές στη χώρα μας, αλλά και σε πολλές περιοχές της νότιας Μεσογείου, κατέδειξαν αναγκαία την επανεξέταση του μοντέλου δασοπυρόσβεσης.

Η αντιμετώπιση των πυρκαγιών που έχει κυρίαρχο πυλώνα την εναέρια καταστολή έχει εξαντλήσει τα όριά της.

Δεν μπορούμε να αυξάνουμε αενάως την ισχύ αυτής της πυρόσβεσης σε αναλογία με τον αυξανόμενο κίνδυνο, όταν μάλιστα σε συνδυασμό με την αλλαγή του κλίματος η πιθανότητα να ζήσουμε στο εγγύς μέλλον καταστροφικές περιόδους, όπως εκείνη του 2007, είναι εξαιρετικά μεγάλη, πόσω μάλλον όταν σε δύσκολες καιρικές συνθήκες, σε δύσβατες περιοχές και σε νυχτερινές ώρες δεν υπάρχει και καμία δυνατότητα επέμβασης.

Η ανάγκη λοιπόν της επαναπροσέγγισης του μοντέλου διαχείρισης των πυρκαγιών στη χώρα είναι πλέον προφανής.

Οι αιτίες που προξενούν και επεκτείνουν τις αγροτοδασικές πυρκαγιές είναι τέσσερις:

α) Η σύνθεση της χλωρίδας των μεσογειακών δασικών οικοσυστημάτων, που είναι πυρόφιλη και είναι βέβαια υπόθεση της φύσης. Δεν είναι εύκολη η αλλαγή της και ενέχει και κινδύνους οικολογικής υποβάθμισης.

β) Οι καιρικές συνθήκες, που κι αυτές είναι υπόθεση της φύσης και αναμενόμενες. Καλοκαίρι χωρίς υψηλές θερμοκρασίες και μελτέμια δεν υπάρχει στην Ελλάδα.

γ) Τα ξερά χόρτα και τα υπολείμματα των ανοιξιάτικων αγροτικών καλλιεργειών και δραστηριοτήτων.

δ) Η ανθρώπινη συμπεριφορά που αφορά κυρίως τον εγκληματικά αμελή πολίτη, από τον αγρότη που καίει την καλαμιά στα σιτοχώραφα μέχρι τον επισκέπτη που πετάει το αποτσίγαρό του, αλλά και δευτερευόντως τους φορείς που διαπερνούν τις υπηρεσίες τους από τις εύφλεκτες περιοχές, όπως η ΔΕΗ.

Αν οι δύο πρώτες ευνοούν τις δασικές πυρκαγιές, η τρίτη είναι το προσάναμμα και η τέταρτη ο αυτουργός που τις προξενεί και καθορίζει και το μέγεθος των καταστροφών.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ / EUROKINISSI

Ενας σωστός σχεδιασμός προστασίας από τις πυρκαγιές πρέπει να στηρίζεται κυρίως στην πρόληψη και δευτερευόντως στην καταστολή.

Επιτυχής πρόληψη είναι αυτή που μειώνει μέχρι μηδενισμού τις πιθανότητες ανάφλεξης. Κι αυτό απαιτεί ορθολογική διαχείριση και επαρκή φύλαξη.

Επιτυχής καταστολή υπάρχει όταν μέσα σε 10 λεπτά από την έναρξη του επεισοδίου της φωτιάς γίνει επέμβαση.

Ασφαλώς και δεν μπορούμε να το πετύχουμε με την πρόταση του δημάρχου Κυθήρων. Οχι μόνο γιατί δεν μπορεί να τη «σηκώσει» κανένας προϋπολογισμός, αλλά και γιατί δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε όλες τις περιπτώσεις (ανάγλυφο, νύχτα, άνεμοι κ.λπ.).

Ο διαχωρισμός της πρόληψης από την καταστολή στέρησε επίσης και τη δυνατότητα στη Δασική Υπηρεσία, που ασχολείται με τη διαχείριση των δασών, να συμμετέχει στη δασοπυρόσβεση.

Δεν υπάρχει προηγούμενο ο διαχειριστής ενός φυσικού οικοσυστήματος, ο δασάρχης στην προκειμένη περίπτωση, να απουσιάζει όταν αυτό καταστρέφεται.

Αν δεν κάνει καλά τη δουλειά του να τον αντικαταστήσουμε, όχι όμως να τον καταργήσουμε.

Οφείλω να σημειώσω εδώ αυτό που διαπίστωσα ο ίδιος με την παρουσία μου στα Κύθηρα: ότι κινητοποιήθηκε μεγάλος αριθμός εναέριων και επίγειων δυνάμεων, που έδωσαν μεγάλη μάχη για τον πλήρη έλεγχο μιας από τις δυσκολότερες πυρκαγιές.

Ομως αυτές οι δυνάμεις είναι αδύνατο να επέμβουν στα πρώτα κρίσιμα λεπτά. Μπορούν όμως να το πετύχουν οι τοπικές κοινωνίες με την καθοδήγηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Κι αυτό συνέβαινε παλαιότερα, όταν εκδηλωνόταν πυρκαγιά χτυπούσαν οι καμπάνες του χωριού και όλοι οι κάτοικοι έτρεχαν με αξίνες, φτυάρια και τσεκούρια κι έσβηναν τις φωτιές.

Και τότε υπήρχαν πολλά επεισόδια, σίγουρα περισσότερα από τα τωρινά, αλλά υπήρχε έγκαιρη επέμβαση γιατί ο κόσμος ζούσε με τα δάση.

Στη διαχείριση των πυρκαγιών (αλλά και των άλλων φυσικών κινδύνων) δεν περισσεύει κανείς.

Το ερώτημα, όμως, που μπαίνει είναι πόσοι από αυτούς έχουν σχέση σήμερα με τα ζητούμενα για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, την πρόληψη και την έγκαιρη επέμβαση; Κι αν υπάρχει η δυνατότητα να απασχοληθούν.

Η απάντηση είναι απλή: ελάχιστοι σήμερα συμμετέχουν, ενώ μπορούν περισσότεροι και μάλιστα χωρίς πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος. Σχεδιασμός και εγρήγορση είναι η απάντηση.

Ομως ιδιαίτερη σημασία πρέπει να δοθεί στους κατοίκους της υπαίθρου που ασχολούνται με τον πρωτογενή τομέα της οικονομίας, μια και αυτοί έχουν από τις πυρκαγιές τις περισσότερες επιπτώσεις από οποιονδήποτε άλλο.

Αναφέρω ένα παράδειγμα: το 60% των εκτάσεων δασικού χαρακτήρα χρησιμοποιούνται από τους κτηνοτρόφους είτε για βόσκηση είτε για δήλωση ως επιλέξιμες στον ΟΣΔΕ για τις ενισχύσεις.

Οταν καίγονται και κηρύσσονται (πολύ σωστά) αναδασωτέες, χάνονται οι δυνατότητες αυτές.

Γι’ αυτό και μακροπρόθεσμα πρέπει να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις εκείνες που θα επιτρέψουν στους κατοίκους των περιοχών που πλήττονται από πυρκαγιές, όπως είναι οι κτηνοτρόφοι στην προκειμένη περίπτωση, οι αγρότες, οι δασεργάτες και άλλοι, να ασχοληθούν ενεργά και με τη δασοπροστασία αλλά και την εκμετάλλευση των δασών.

Ενα μέρος αυτών των προτάσεων υπάρχει και στο ομόφωνο πόρισμα της Βουλής του 1993, που ασφαλώς εξακολουθεί να είναι και σήμερα χρήσιμο ως οδηγός, αρκεί να υπάρξουν βελτιώσεις και να ληφθεί υπόψη η ιδιαιτερότητα που έχει προκύψει στο φυσικό περιβάλλον από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

*υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων

ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναγκαία και η αλλαγή της δασοπυρόσβεσης
Πρέπει να μάθουμε να ζούμε με τις δασικές πυρκαγιές, τις οποίες, όσο και να θέλουμε, δεν μπορούμε να μηδενίσουμε, μπορούμε όμως να μειώσουμε τόσο τη συχνότητα εμφάνισής τους όσο και τις ζημιές που προξενούν....
Αναγκαία και η αλλαγή της δασοπυρόσβεσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο θρήνος της μνήμης
Πέρασε σχεδόν στα ψιλά της ειδησειογραφίας. Τότε στο Μάτι, στις μέρες της μεγάλης καταστροφής. Ολοι, δικαιολογημένα, θρηνούσαν τις χαμένες ζωές. Την τραγικότητα των απωλειών. Την αγωνία της τελευταίας ώρας....
Ο θρήνος της μνήμης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μηνύσεις για την παράνομη παρακράτηση των αγροτικών επιδοτήσεων
Οργή επικρατεί σε χιλιάδες αγρότες της χώρας μας, οι οποίοι προ ημερών περίμεναν να εισπράξουν το 70% της βασικής ενίσχυσης όπως είχε προαναγγείλει το υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης. Χιλιάδες αγρότες διαπίστωσαν ότι...
Μηνύσεις για την παράνομη παρακράτηση των αγροτικών επιδοτήσεων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δασικοί χάρτες και η ενίσχυση των αγροτών
Ηταν αδύνατο, όμως, η διαδικασία αυτή να προχωρήσει στη χώρα μας χωρίς επιπτώσεις, ιδιαίτερα στον αγροτικό χώρο Σε μια ώρα που πρωτοστατούμε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να μη μειωθούν ο προϋπολογισμός τής μετά...
Δασικοί χάρτες και η ενίσχυση των αγροτών
ΑΠΟΨΕΙΣ
300 πεύκα και ένα δέντρο
Τι κοινωνία όμως είναι αυτή που επιτρέπει σε «έναν» άνθρωπο να κατέχει 300 πεύκα, ενώ άλλοι αρκούνται στην εικόνα ενός δέντρου στον ακάλυπτο; Και όχι μόνο αρκούνται, αλλά αφουγκράζονται το θρόισμα των φύλλων...
300 πεύκα και ένα δέντρο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι να φταίει;
Τα τετρακόσια χρόνια της τουρκοκρατίας άφησαν πασιφανή κληρονομιά στη σχέση κράτους-πολίτη: την εξυπηρέτηση του γνωστού, το ρουσφέτι, την υπόγεια συναλλαγή, πρακτικές που έγιναν βασικές στη λειτουργία του...
Τι να φταίει;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας