Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δημόσια κριτική και Δικαιοσύνη

Δημόσια κριτική και Δικαιοσύνη

  • A-
  • A+

«Η δημοσιότης είναι η ψυχή της Δικαιοσύνης», λέει το γνωστό απόφθεγμα. Εχουμε σκεφτεί γιατί; Γιατί άραγε το Σύνταγμα επιμένει, στο άρθρο 93, ότι οι συνεδριάσεις κάθε δικαστηρίου είναι δημόσιες και ότι κάθε δικαστική απόφαση απαγγέλλεται σε δημόσια συνεδρίαση; Και τι σημαίνει αυτό που λέει το άρθρο 26, ότι οι δικαστικές αποφάσεις εκτελούνται «στο όνομα του Ελληνικού Λαού»;

Η δικαστική είναι μια από τις τρεις λειτουργίες της κρατικής εξουσίας, μαζί με τη νομοθετική και την εκτελεστική. Σε δημοκρατικά πολιτεύματα καμιά εξουσία δεν είναι ανέλεγκτη.

Τους πολιτικούς που ασκούν εξουσία τους ελέγχει ο λαός με τρεις τρόπους. Πρώτον, ως εκλογικό σώμα: όποτε γίνονται εκλογές έχουμε τη δυνατότητα να στείλουμε τους κακούς πολιτικούς στα σπίτια τους. Δεύτερον, σε καθημερινή βάση, διά των αντιπροσώπων μας που βρίσκονται στην αντιπολίτευση (αυτοί είναι οι πολιτικοί που δεν ασκούν εξουσία). Και τρίτον, επίσης σε καθημερινή βάση, διά των μέσων ενημέρωσης και, εν τέλει, μέσα από το μεγάλο «λαϊκό δικαστήριο» της κοινής γνώμης.

Οι δικαστές επίσης ασκούν εξουσία. Ομως αυτοί έχουν από το Σύνταγμα την εγγύηση της ισοβιότητας (άρθρο 88)∙ κανείς δεν μπορεί, και ευτυχώς, να τους κουνήσει από τη θέση τους. Επομένως, το πρώτο και σημαντικότερο μέσο ελέγχου, το «μαύρισμα» στις εκλογές, δεν ισχύει για τους δικαστές. Μένουν τα άλλα δύο. Ο έλεγχος των δικαστικών αποφάσεων από τα μέσα ενημέρωσης και την κοινή γνώμη.

Και ο έλεγχος από τους αντιπροσώπους του λαού – είτε είναι στην αντιπολίτευση είτε στην κυβέρνηση. Γι' αυτόν τον λόγο είναι τόσο σημαντική η δημοσιότητα της δίκης και η δημοσίευση των δικαστικών αποφάσεων.

Η κριτική στις δικαστικές αποφάσεις είναι σημαντική για ακόμη έναν λόγο: Διότι καταρρίπτει τον μύθο –χειρότερα από μύθο, τη φενάκη– ότι οι δικαστές είναι ολύμπια όντα, έξω και πάνω από την κοινωνία και τις συγκρούσεις της.

Οι δικαστές είναι κομμάτι αυτής της κοινωνίας. Είναι ανθρώπινο να έχουν τις προαντιλήψεις και προτιμήσεις τους, ακόμα και τις προκαταλήψεις τους –και είναι υποκριτικό να καμωνόμαστε πως είναι τυφλοί υπηρέτες του νόμου (λες και ο νόμος δεν εκφράζει αυτές ακριβώς τις συγκρούσεις της κοινωνίας). Εφόσον λοιπόν δεν είναι ημίθεοι ή υπεράνθρωποι, μπορούν κι αυτοί, όπως όλοι μας, να σφάλλουν.

Μία μόνο «υπεράνθρωπη» ιδιότητα αξιώνουμε από τους δικαστές: να διατηρούν πάντοτε την ανεξαρτησία τους. Βεβαίως, ως ιδανικό, η δικαστική ανεξαρτησία είναι ανθρωπίνως αδύνατο να επιτευχθεί πλήρως. Οι ισχυροί της πολιτικής ή οικονομικής εξουσίας, γενικότερα οι κοινωνικές ελίτ, επιδιώκουν σταθερά να επηρεάσουν υπέρ των συμφερόντων τους τη δικαστική κρίση.

Εδώ είναι αναμενόμενη μια κάποια συστημική προκατάληψη, καθώς κι οι δικαστές ως επαγγελματική τάξη στις ελίτ ανήκουν. Η δημόσια κριτική των δικαστικών αποφάσεων είναι ο μόνος τρόπος να ανακαλύψουμε πότε η Δικαιοσύνη παύει να είναι ανεξάρτητη.

Τον τελευταίο καιρό οι δικαστικές ενώσεις επιδεικνύουν αυξημένη ευαισθησία απέναντι στη δημόσια κριτική –ενίοτε, πράγματι, ανοίκεια ή άδικη. Ομως δεν έχουμε δει τις ενώσεις να καταγγέλλουν αδιαφανείς παρεμβάσεις και συναλλαγές κάτω από το τραπέζι. Σε πρόσφατη επιστημονική εκδήλωση, ένας πρώην αντιπρόεδρος ανώτατου δικαστηρίου –δικαστής διακεκριμένος και με καθολική αναγνώριση– είπε τα εξής:

«Οταν ρώτησα κάποτε φίλο απορώντας για την ψήφο του, εισέπραξα εν ψυχρώ την απάντηση ότι αυτό του είχε ζητήσει γνωστός πολιτικός. Μην απορήσετε, βέβαια, αν σας πω ότι αργότερα αυτός έγινε πρόεδρος του ΣτΕ…»(1).

Καμία δικαστική ένωση δεν διαμαρτυρήθηκε, μολονότι πολλά μέλη τους παρευρίσκονταν στην εκδήλωση. Γιατί; Διότι αυτό που ειπώθηκε αποτελεί κοινό τόπο, δεν προξενεί εντύπωση σε κανέναν. Ομως ποιον άλλο τρόπο έχουμε να στηλιτεύσουμε τέτοιες συναλλαγές, εάν συμβαίνουν, παρά τη δημόσια κριτική των δικαστικών αποφάσεων;

Η δημόσια κριτική είναι το οξυγόνο της Δικαιοσύνης. Αλλού πρέπει να αναζητηθεί ο κίνδυνος για τη Δικαιοσύνη: σ’ αυτά που γίνονται αδιαφανώς και μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Βεβαίως, η κριτική, ιδίως όταν προέρχεται από θεσμικούς παράγοντες, πρέπει να τηρεί κάποια στοιχειώδη όρια ευπρέπειας. Ομως, αυτό δεν είναι παρά ένας δεοντολογικός κανόνας. Ακόμη κι όταν δεν τηρείται, η Δικαιοσύνη οφείλει να ανέχεται ακόμα και την ανοίκεια ή άδικη κριτική. Διότι, τελικά, και οι κρίνοντες κρίνονται (κάτι που, εν προκειμένω, μπορεί να διαβαστεί σε δύο επίπεδα).

[1] Φ. Αρναούτογλου, «Η προσωπικότητα του δικαστή και η νομολογία», διαθέσιμο στον ιστότοπο Διοικητικοί Δικαστές, http://www.ddikastes.gr/?q=node/1563

* επίκουρος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή ΑΠΘ

  

ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναθεώρηση του Συντάγματος και Δικαιοσύνη
Λιτές ως προς τη διατύπωσή τους και κατηγορηματικές ως προς το περιεχόμενό τους αναφορές του ισχύοντος Συντάγματος δεν αναιρούν την εξής σωβούσα μεν, αλλά πάντοτε μείζονος σημασίας κοινωνικοπολιτική...
Αναθεώρηση του Συντάγματος και Δικαιοσύνη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σύνταγμα, νόμος και επιλογές στη Δικαιοσύνη
Ο νομοθέτης ερμήνευσε το Σύνταγμα ως προς το ζήτημα της κατά χρόνο αρμοδιότητας της κυβέρνησης να επιλέγει την ηγεσία της Δικαιοσύνης. Η ερμηνεία αυτή ουδέποτε αμφισβητήθηκε, ούτε όταν ψηφίστηκε ο νόμος ούτε...
Σύνταγμα, νόμος και επιλογές στη Δικαιοσύνη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Δικαιοσύνη στο μεταίχμιο της πολιτικής σύγκρουσης
Η διδομένη εντύπωση περί του τρόπου με τον οποίον οι πρωταγωνιστές της σύγκρουσης φέρονται να αντιλαμβάνονται τη λειτουργική αποστολή του άρθρου 90 παρ. 5 του Συντάγματος, προσβάλλει βάναυσα όλους τους...
Η Δικαιοσύνη στο μεταίχμιο της πολιτικής σύγκρουσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανδρας τρέφον
Για το Κολλέγιο Αθηνών με αφορμή την αγωγή Σαμαρά κατά του Δ.Σ. της ΟΙΕΛΕ για την υπόθεση Μπουλούτα: Αυτό το σχολείο και τις αξίες του, αυτό το σχολείο που δεν θα προσκυνούσε ποτέ κανέναν ισχυρό, το...
Ανδρας τρέφον
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βλάπτουν σοβαρά τη Δικαιοσύνη
​Ο ελληνικός λαός τις τελευταίες ημέρες που πρόκειται, όπως φαίνεται, να ολοκληρωθεί η προκαταρκτική εξέταση, να αξιολογηθεί το αποδεικτικό υλικό που συγκεντρώθηκε και να ασκηθούν ή όχι ποινικές διώξεις για το...
Βλάπτουν σοβαρά τη Δικαιοσύνη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η εναλλακτική επίλυση των διαφορών ως αυταξία του κοινωνικού (;) βίου
Με το ν. 4512/2018, ο οποίος θεσπίστηκε κατόπιν διαβουλευτικής διαδικασίας-εξπρές, πλήθος ιδιωτικών διαφορών (π.χ. ασφάλιση αυτοκινήτου, οροφοκτησία, οικογενειακές διαφορές) υπήχθησαν στην υποχρεωτική...
Η εναλλακτική επίλυση των διαφορών ως αυταξία του κοινωνικού (;) βίου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας