• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    10°C 6.2°C / 11.9°C
    0 BF
    76%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    6°C 4.4°C / 8.8°C
    1 BF
    75%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.0°C / 12.6°C
    1 BF
    65%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 3.9°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    4 BF
    81%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    5°C 2.0°C / 7.9°C
    2 BF
    75%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -1.6°C / 2.8°C
    2 BF
    80%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 5.2°C / 11.6°C
    1 BF
    78%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.4°C / 15.2°C
    4 BF
    64%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 4.9°C / 10.9°C
    4 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 14.1°C / 16.3°C
    2 BF
    62%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    10°C 7.6°C / 10.7°C
    1 BF
    62%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 13.2°C / 13.2°C
    2 BF
    64%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    2°C 1.9°C / 3.5°C
    0 BF
    87%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    7°C 3.5°C / 7.3°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    13°C 5.8°C / 12.8°C
    1 BF
    67%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    9°C 6.4°C / 12.1°C
    1 BF
    80%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 0.3°C / 7.7°C
    0 BF
    73%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    6°C 2.2°C / 9.4°C
    1 BF
    68%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.2°C / -1.2°C
    1 BF
    83%

Περί ριζοσπαστισμού και τρομοκρατίας

  • A-
  • A+

Στη μνήμη της Αλέκας Κυπαρίσση

Εξέχον μέλος της ελληνικής ακαδημαϊκής κοινότητας πρόσφατα έγραψε άρθρο, από το οποίο απομονώνω την εξής διατύπωση: «Ο ριζοσπαστισμός ναρκώνει τη σκέψη και τη μεταβάλλει σε οδοστρωτήρα εύκολων συγχωνεύσεων. Στην Αριστερά [...] παλεύουν ακόμα με τους ευφημισμούς και τις όμορφα τακτοποιημένες κουβέντες. Φοβούνται να παραδεχτούν πως υπήρξε και μπορεί ανά πάσα στιγμή να υπάρξει και μια ολοκληρωτική, αντιδημοκρατική, απάνθρωπη ριζοσπαστική κληρονομιά.»¹

Ζητώ προκαταβολικά συγγνώμη από τον αρθρογράφο αν κατά τη δημοσίευση του κειμένου του παραλείφθηκε εκ παραδρομής κάποια λέξη ή λέξεις ούτως ώστε να αλλοιωθεί ριζικά το νόημα. 

Οπως και να έχει πάντως, στον δημόσιο λόγο, ιδίως εκτός Ελλάδας, ο όρος «ριζοσπαστισμός» στις μέρες μας δεν τα πάει πολύ καλά από πλευράς «επικοινωνιακής».

Στις δυτικές χώρες, η λέξη «ριζοσπαστικοποίηση» (σκέτα) χρησιμοποιείται σχεδόν ως συνώνυμο της προσχώρησης στον ισλαμικό εξτρεμισμό. Τούτο το τελευταίο επιδέχεται τουλάχιστον δύο –αλληλοσυνδεόμενες- ερμηνείες. 

Η πρώτη μάς οδηγεί να υποθέσουμε την ύπαρξη μιας σιωπηλής –καθ’ ότι «αυτονόητης»- παραδοχής πως η μόνη δύναμη που είναι πλέον σε θέση να αμφισβητήσει έμπρακτα και ριζικά (στις δυτικές γλώσσες χρησιμοποιείται ίδια λέξη για το «ριζικός» και το «ριζοσπαστικός») το παγκόσμια κυρίαρχο πολιτικο-οικονομικό σύστημα είναι ο ισλαμικός φονταμενταλισμός.

Με άλλα λόγια, η ταύτιση μεταξύ ριζοσπαστισμού (εν γένει) και ακραίου ισλαμισμού υπονοεί εμμέσως πλην σαφέστατα ότι αριστερός ριζοσπαστισμός δεν μπορεί πλέον να υπάρξει.

Πρόκειται για μια έμμεση δικαίωση της περίφημης θεωρίας περί του «τέλους της Ιστορίας».

Περιττό να τονίσουμε ότι, μαζί με την «κατάργηση» της «κλασικής» έννοιας των ταξικών αγώνων ως κινητήριας δύναμης της Ιστορίας, τούτη η θεωρία «καταργεί» και πιο σύγχρονες εκδοχές των μαρξιστογενών προσεγγίσεων, όπως εκείνην της «ριζοσπαστικής δημοκρατίας». 

Μια δεύτερη ερμηνεία βέβαια έχει να κάνει με την εξομοίωση –ή έστω την αιτιολογική συσχέτιση- του ριζοσπαστισμού με την τρομοκρατία. Εφ’ όσον κατά τα τελευταία έτη οι τρομοκρατικές ενέργειες στις δυτικές χώρες όντως προέρχονται ως επί το πλείστον από φανατικές ισλαμιστικές οργανώσεις, κατά συνεκδοχή χρησιμοποιείται ο όρος «ριζοσπαστισμός» για να υποδηλώσει το είδος εκείνο της ιδεολογίας που υποθάλπει ή φανερά υποστηρίζει παρόμοιες ενέργειες.

Εδώ προφανώς συναντάμε μία ακόμη παραλλαγή της «διαβολικής» (όπως ειρωνικά τη χαρακτηρίζει ο Νικόλας Σεβαστάκης στο άρθρο του) θεωρίας των δύο άκρων, σύμφωνα με την οποία ο ριζοσπαστισμός, ως «ακραία» εναντίωση στο κυρίαρχο σύστημα, θεωρείται πως αναπόφευκτα συνηγορεί υπέρ της τρομοκρατίας – έστω διά μέσου μιας «ένοχης σιωπής». 

Κατά την άποψή μου, το πρόβλημα για την ίδια τη (ριζοσπαστική) Αριστερά είναι έλασσον.

Αλλωστε, το να προσπαθούν τα μέλη και τα στελέχη της να αποδείξουν ότι δεν είναι ελέφαντες σχεδόν ισοδυναμεί με την παραδοχή ότι μπορεί και να είναι.

Το μείζον ζήτημα συνίσταται σε αυτήν καθ’ εαυτήν την τερατώδη σημασιολογική μετάλλαξη που υφίσταται ο όρος «ριζοσπαστισμός», και ιδίως στο πώς η εν λόγω μετάλλαξη διαχέεται στον κόσμο – στον κόσμο στον οποίο απευθύνεται η Αριστερά και τον οποίο φιλοδοξεί να εκπροσωπεί.

Οι δύο παραπάνω ερμηνείες της μετάλλαξης συνδυάζονται στο εξής αποκαρδιωτικό συμπέρασμα: Δεν υπάρχει ριζοσπαστική εναλλακτική πρόταση (απέναντι στο κυρίαρχο νεοφιλελεύθερο καπιταλιστικό σύστημα), εκτός από τις δυνάμεις και τις ιδεολογίες εκείνες που στηρίζουν την τρομοκρατία και στηρίζονται από αυτήν. 

Δεν είμαι από εκείνους που τα φορτώνουν όλα στους αντιπάλους της Αριστεράς. Εν προκειμένω, όσον αφορά την επιτυχία του προπαγανδιστικού και ιδεολογικού τεχνάσματος διά του οποίου ο ριζοσπαστισμός της Αριστεράς, στον βαθμό που υπάρχει, εξομοιώνεται έμμεσα ή άμεσα με την τρομοκρατία, ιστορικές ευθύνες έχει και η ίδια η Αριστερά – και αναφέρομαι στην ευρωπαϊκή Αριστερά εν γένει, όχι ειδικά στην ελληνική.

Οι ευθύνες της όμως θα πρέπει να αναζητηθούν προς μια κατεύθυνση περίπου αντίστροφη προς εκείνην για την οποία την εγκαλούν οι πάσης φύσεως θιασώτες των διαφόρων παραλλαγών της θεωρίας των δύο άκρων.

Αναφέρομαι κυρίως στο γεγονός ότι η –απολύτως ορθή, αυτονόητη, αλλά και επιβαλλόμενη από τα πράγματα- καταδίκη της τρομοκρατίας από μέρους της ευρωπαϊκής Αριστεράς συνέπεσε, ιστορικά, πολιτικά και ιδεολογικά, με την έναρξη της αποριζοσπαστικοποίησης της τελευταίας. 

Στην ιστορική συνείδηση της Ευρώπης, ο «ιστορικός συμβιβασμός» και οι εκδηλώσεις εναντίον της τρομοκρατίας στις οποίες συμμετείχε η Αριστερά βαδίζουν χέρι χέρι. Ισως δεν θα ήταν τόσο εύκολη η συστημική μετάλλαξη της έννοιας του ριζοσπαστισμού, αν η Αριστερά, τη στιγμή ακριβώς που καταδίκαζε με τον πιο αδιάλλακτο τρόπο την τρομοκρατία, διατηρούσε τον ριζοσπαστικό της χαρακτήρα καταδεικνύοντας πως το αληθινό πεδίο των ταξικών αγώνων είναι οι διευρυμένοι δημοκρατικοί θεσμοί και όχι οι φασιστοειδείς «εκτελέσεις». 

(¹) Νικόλας Σεβαστάκης, «Η τρομοκρατία, η Αριστερά, ο Μπογδάνος...» - «The Books’ Journal», Πέμπτη 6 Ιουλίου 2017 

*Καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ατυχείς συγκρίσεις περί Κουφοντίνα
Αν πέθαινε, θα ήταν η πρώτη φορά μετά από δεκαετίες στην Ευρώπη. Ωστόσο οι συγκρίσεις με τον Μπόμπι Σαντς δεν ήταν το επόμενο λογικό βήμα, αλλά ύβρις. Οχι για το αν ο Κουφοντίνας ήταν εξίσου αποφασισμένος.
Ατυχείς συγκρίσεις περί Κουφοντίνα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πεμπτουσία της Δημοκρατίας και του Τύπου
Διαφορετική γνώμη δεν υπήρξε και δεν πρόκειται να υπάρξει στην Αριστερά, στον δημοκρατικό κόσμο και στον δημοκρατικό Τύπο. Η επίθεση της περασμένης Παρασκευής στα παλιά γραφεία του ΔΟΛ είναι απολύτως...
Η πεμπτουσία της Δημοκρατίας και του Τύπου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η θεωρία των αστερίσκων
Την εποχή ακριβώς που η Αριστερά βιώνει την κυριαρχία του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού ως βαθύτατα αντιδημοκρατική, οι θιασώτες του τελευταίου εξαπολύουν κατηγορίες περί υπόρρητων διαπλοκών της Αριστεράς με...
Η θεωρία των αστερίσκων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο θάνατος της δημοκρατίας
Μόλις δύο εβδομάδες πριν, στην «πορεία αξιοπρέπειας κι εναντίον του ρατσισμού», οι νέοι κολασμένοι είχαν διασχίσει για πρώτη φορά μαζί με την κλασική γαλλική Αριστερά τους ίδιους δρόμους του Παρισιού...
Ο θάνατος της δημοκρατίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φόβοι, προεκλογικοί και μη
Η διάκριση Δεξιάς – Αριστεράς, αναγόμενη στη Γαλλική Επανάσταση, έχει ηλικία άνω των δύο αιώνων. Υπερβαίνοντας συγκυρίες και κομματικές ταυτότητες, ο καθένας αναγνωρίζει ότι η Δεξιά επικαλείται κυρίως την...
Φόβοι, προεκλογικοί και μη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανάγκη των καιρών η οικοδόμηση νέας σχέσης Αριστεράς και Εκκλησίας
Επιζητείται μια σχέση αλληλοσεβασμού, οριοθετημένη στη βάση της διακριτότητας των ρόλων, με στόχευση σε ένα πεδίο κοινού και πρακτικού ενδιαφέροντος με επίκεντρο τον άνθρωπο.
Ανάγκη των καιρών η οικοδόμηση νέας σχέσης Αριστεράς και Εκκλησίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας